داستان شکل‌گیری رادیو

او موفق‌ شد از نوسانات‌ الکترونیکی‌ برای‌ انتقال ‌امواج‌ از محلی‌ به‌ محل‌ دیگر بدون‌ سیم‌ استفاده ‌کند.

اولین‌ کسی‌ که‌ متوجه‌ شد می‌توان‌ از بی‌سیم‌ به‌عنوان‌ یک‌ وسیله‌ ارتباطی‌ استفاده‌ نمود، مارکونی‌ ایتالیایی‌ بود که‌ بعدها به‌ نام‌ مخترع ‌رادیو معروف‌ گردید. وی‌ در سال‌ 1895 اولین ‌خبر رادیویی‌ خود را به‌ وسیله‌ بی‌سیم‌ در یک ‌فاصله‌ 3 کیلومتری‌ فرستاد.

در ژوئن‌ سال‌ 1896 در لندن‌ اولین‌ ایستگاه ‌تلگرافی‌ بدون‌ سیم‌ به‌ کمک‌ امواج‌ الکترونیکی ‌نمایش‌ داده‌ شد. او در سال‌ 1897 به‌ ایتالیا برگشت‌ و یک‌ ارتباط بی‌سیم‌ بین‌ دو کشتی‌ جنگی‌ در یک‌ مسافت‌ 12 کیلومتری‌ ایجاد نمود و بالاخره‌ در سال‌ 1901 در تکمیل‌ اختراع‌ خود موفق‌ گردید علائم‌ بی‌سیم ‌را از یک‌ طرف‌ اقیانوس‌ اطلس‌ یعنی‌ از شهر پل‌دو در انگلستان‌ به‌ آن‌ طرف‌ اقیانوس‌ اطلس‌، شهر سن‌‌ژان آمریکا بفرستد.

مردم‌ از اختراع‌ مارکونی‌ چنان‌ به‌ شور و هیجان ‌آمده‌ بودند که‌ خواستار پخش‌ صدای‌ انسان‌ از رادیو شدند؛ اما چون‌ لامپ‌های‌ رادیو ضعیف ‌بود، سازندگان‌ رادیو باید فکر بهتری‌ می‌کردند. به ‌همین‌ منظور در سال‌ 1906 یک‌ فیزیکدان ‌آمریکایی‌ به‌ نام‌ دو فورست، لامپ‌ 3‌ الکترونی‌ را اختراع‌ کرد که‌ برای‌ رادیو الکتریسیته‌ خیلی‌ قابل‌ استفاده‌ بود. بعد از آن‌ روبرت‌ فون‌ لیئن، موفق‌ به‌ ساخت‌ لامپ‌های‌ قوی‌ شد. این‌ لامپ‌ها تحول‌ بزرگی‌ در زمینه‌ دستگاه‌های‌ الکترونیکی‌ به ‌وجود آوردند.

در سال‌ 1910 برای‌ اولین ‌بار صدای‌ موسیقی‌ و آواز اپرای متروپولیتن‌ نیویورک در سراسر آمریکای‌ شمالی‌ شنیده‌ شد.

در سال ‌1913 جمعی‌ از دانشمندان‌ سعی‌ کردند که‌ صدای‌ موزیک‌ در تمام‌ نقاط جهان‌ کاملا شنیده‌ شود؛ ولی‌ جنگ‌ جهانی‌ اول،‌ زحمات‌ آنها را بی‌‌نتیجه‌ گذاشت‌. احتیاجات‌ نظامی‌ در دوران‌ جنگ‌، استفاده‌ از بی‌سیم‌ را گسترش‌ داد و در تاریخ‌ 11 نوامبر سال 1918 تلگراف‌ بیسیم،‌ نوید پایان‌ جنگ‌ را به‌ همه‌ جهانیان‌ اعلام‌ نمود. تاریخ‌ شروع‌ بهره‌‌برداری‌ عمومی‌ از رادیو در سال‌ 1920 است.

طبق مقرارت ایران، ورود دستگاه‌های مخابراتی و استفاده از آنها تنها در حیطه مسوولیت وزارت پست و تلگراف و تلفن بود. این مساله را می‌توان از مکاتبه شخصی به نام داوود موشه‌لازار و دایره تجارت داخلی وزارت فلاحت و تجارت و فواید عامه دریافت کرد. آقای داوود موشه‌لازار در جواب مراسله مورخه 14 ژوئن 1929(خرداد 1308) راجع به تاسیس دستگاه رادیو در ایران اشعار می‌دارد: (ورود دستگاه تلگراف و تلفن بیسیم گیرنده یا مخابره‌کننده مطالب و آلات و اسباب آن جز برای اداره تلگراف بیسیم دولت وقت به طور کلی ممنوع است؛ لکن وارد کردن و استفاده از دستگاه‌های رادیو کنیر که فقط برای شنیدن نغمات به کار می‌رود و همچنین تاسیس سینمای ناطق در ایران با رعایت مقررات مربوط مانعی ندارد.

مقدمات تاسیس رادیو تهران فراهم شد. بعد از صدور فرمان تاسیس رادیو قرار شد از 2 فرستنده موج کوتاه 20 کیلوواتی و متوسط 2 کیلوواتی وزارت پست و تلگراف و تلفن که برای ارسال تلگراف بیسیم توسط کارخانه آلمانی تلفونکن (telefunken) در بیسیم قصر نصب شده بود، استفاده شود.

برای آمادگی پخش برنامه پس از افتتاح رادیو، جمعی از استادان و نویسندگان عالیقدر از جمله استاد سعید نفیسی و دکتر ذبیح‌الله صفا و عده‌ای از بانوان روشنفکر یک سلسله گفتارهای ادبی، تاریخی، جغرافیایی، اجتماعی و خانه‌داری را قبلا تهیه کرده بودند؛ به طوری که احتیاجات رادیو را برای مدت 3‌?ماه تامین می‌کرد. موسیقی زیر نظر سرگرد غلامحسین مین‌باشیان، رئیس مدرسه عالی موسیقی بود و بودجه رادیو که فقط 80 هزار تومان بود، توسط سازمان پرورش افکار تامین می‌شد. بعد از فراهم شدن مقدمات، بالاخره رادیو در ساعت 10 با مداد روز 4 اردیبهشت 1319 افتتاح شد.

در شروع کار، ساختمان رادیو از 2 طبقه در بیسیم قصر تشکیل می‌شد که طبقه اول شامل یک اتاق انتظار و دستگاه‌های فرستنده و تقویت‌کننده بود و طبقه دوم از یک اتاق که با نصب پرده در سقف و دوبل کردن در ورودی و خروجی و سیمان‌کاری دیوارهای داخلی به صورت استودیو درآمده بود.

تا سال 1342 که کل تشکیلات رادیو به وزارت اطلاعات منتقل شد و این وضعیت تا ایجاد سازمان رادیو تلویزیون ملی ایران در سال 1350 ادامه داشت. اداره و تشکیلات رادیو به این نام‌ها خوانده می‌شد؛ انتشارات و تبلیغات، رادیو و خبرگزاری، انتشارات و رادیو، انتشارات و اطلاعات و اداره کل انتشارات و رادیو.

در بدو تاسیس‌، رادیو تهران‌ دارای‌ 2 فرستنده‌ که‌ یکی‌ برای‌ موج‌ متوسط و دیگری‌ برای‌ موج‌ کوتاه‌ بود، برای‌ پخش‌ برنامه‌های‌ خود از یک ‌استودیو در محل‌ اداره‌ بیسیم‌ استفاده‌ می‌کرد.

در سال‌ 1336 نام‌ رادیو تهران‌ به‌ رادیو ایران‌ تبدیل‌ و بعدها در جنب‌ رادیو ایران‌ فرستنده‌ دومی‌ به نام‌ رادیو تهران‌ نیز مشغول‌ به‌ کار گردید که ‌در آغاز امر، تنها موسیقی‌ از آن‌ پخش‌ می‌شد.

رعایت‌ کامل‌ سیاست‌ دولت‌ در انتشار اخبار تاسیس‌ مدرسه‌ برای‌ تربیت‌ خطیب‌، قصه‌گو، شاهنامه‌خوان،‌ نصب‌ رادیو و بلندگوی‌ عمومی‌ در مرکز شهر، تاسیس‌ مدرسه‌ هنرپیشگی‌

این‌ افراد از میان‌ فرهنگیان‌ و هنرمندان‌ شایسته‌ و باذوق‌ انتخاب‌ و از سایر وزارتخانه‌ها به‌ اداره‌ کل ‌انتشارات‌ و تبلیغات‌ منتقل‌ شدند.

استاد محمد حجازی‌ ملقب‌ به‌ مطیع‌الدوله (نویسنده‌ و داستان‌نویس‌)، عبدالرحمن‌ فرامرزی ‌(نویسنده‌ و مدیر روزنامه‌ کیهان‌)، حسینقلی‌ مستعان‌ (داستان‌نویس‌)، ابوالقاسم‌ پاینده‌ (نویسنده‌)، ابوالقاسم‌ اعتصام‌زاده‌ و مشفق‌ همدانی‌ (مترجم‌).

همچنین برای‌ تعیین‌ خط‌مشی‌ و سیاست‌ رادیو، شورای‌ عالی‌ انتشارات‌ برپا شد که‌ اعضای‌ آن‌ عبارت‌ بود از: علامه‌ محمد قزوینی‌، محمدعلی ‌فروغی‌ (ذکاء‌الملک‌)، دکتر قائم‌ غنی‌، دکتر علی‌اکبر سیاسی‌ (رئیس‌ دانشگاه‌ تهران‌)، دکتر رضا زاده‌شفق‌، دکتر محمود افشار و استاد علینقی‌ وزیری.

مسوول‌ تهیه‌ و پخش‌ اخبار رادیو، خبرگزاری ‌پارس‌ بود که‌ روزگاری‌ آژانس‌ پارس‌ نام‌ داشت.

در ابتدای‌ کار، آژانس‌ پارس،‌ اخبار روزنامه‌ها را قیچی‌ می‌کرد و به‌ دست‌ گویندگان‌ رادیو می‌داد؛ اما رفته‌رفته پس‌ از 5‌ سال‌، این‌ آژانس‌ به‌ یک ‌خبرگزاری‌ جدی‌ تبدیل‌ شد که‌ علاوه‌ بر تهیه‌ و پخش‌ اخبار رادیویی‌، هر روز 4 شماره‌ بولتن ‌صبح‌ و عصر از اخبار ایران‌ و جهان‌ تهیه‌ می‌کرد و به‌ رایگان‌ در اختیار روزنامه‌ها قرار می‌داد. گزارش‌های‌ رادیویی‌ نیز یا از طریق‌ فرستنده‌ سیار به‌ طور زنده‌ پخش‌ می‌شد یا جریان‌ رویداد، روی‌ نوار ضبط و در بخش‌ اخبار از رادیو پخش‌ می‌گردید.

اخبار خارجی‌ از طریق‌ تله‌‌تایپ‌ (دستگاه‌ خودکار خبرگیری‌) که‌ نقش‌ خبرنگار را بازی‌ می‌کرد، دریافت‌ و سپس‌ توسط مترجمان‌ در مدت‌ کوتاهی‌ ترجمه‌ و برای‌ تنظیم‌ خبر رادیویی ‌تحویل‌ سردبیر اخبار می‌شد. پس‌ از تنظیم ‌رادیویی‌، توسط مسوولان‌ خبرگزاری‌ کنترل‌ و برای‌ پخش‌ به‌ استودیوی‌ رادیو ایران‌ تحویل‌می‌شد. ناگفته‌ نماند از سال‌ 25 تا 38 نیز به‌ مرور هر استانی‌ برای‌ خود (زیر نظر اداره‌ کل‌ انتشارت‌ و رادیو) اقدام‌ به‌ تاسیس‌ رادیو نمود.

پس‌ از انقلاب‌ اسلامی‌، نام‌ سازمان‌ رادیو تلویزیون‌ ملی‌ ایران‌ تبدیل‌ به‌ صداوسیمای ‌جمهوری‌ اسلامی‌ ایران‌ شد. ریاست‌ این‌ سازمان‌ هر 5‌ سال‌ یک‌ بار توسط رهبر‌ انتخاب‌ می‌شود بالاترین‌ مقام ‌رادیو، معاون‌ رئیس‌ سازمان‌ در حوزه‌ صدا می‌باشد. هدف‌ صداوسیمای‌ جمهوری‌ اسلامی‌، انتقال‌ و انتشار پیام‌ به‌ جامعه‌ می‌باشد که‌ بسیار متمرکز و منسجم‌ در این‌ امر تلاش‌ می‌کند.

در حال حاضر صدای جمهوری اسلامی ایران با 16 شبکه رادیویی سراسری و 32 شبکه استانی مثل یکی از اعضای خانواده‌های ایرانی می‌باشد. شبکه‌های سراسری شامل:‌ ایران،‌ قرآن، تهران، پیام، جوان، فرهنگ، البرز، معارف، آموزش، سلامت، صدای آشنا،‌ گفتگو،‌ تجارت، آوا، نوا و معارف انگلیسی است که تاریخ شروع به کار رادیو ایران در سال 1319 با 2 ساعت برنامه در آغاز و 24 ساعت برنامه در حال حاضر است. آخرین رادیوهای افتتاح شده رادیوهای آوا و نوا هستند که به ترتیب با 7 ساعت و 6 ساعت برنامه در روز از طریق موج FM فعالیت دارند.

رادیوی اینترنتی همانند رادیوی معمولی می‌باشد، با این تفاوت که از طریق اینترنت انتشار می‌یابد. با توجه به پیشرفت جوامع در استفاده از اینترنت، رادیوی اینترنتی راه‌حل بسیار مناسبی برای انتشار قوی‌تر اطلاعات به صورت سمعی می‌باشد. رادیو و تلویزیون اینترنتی بخشی از امکانات شبکه جهانی است که روزانه تعداد بسیاری از مشترکین در سراسر دنیا از آن استفاده می‌کنند و می‌تواند جایگزین مناسبی برای سیستم عادی آن باشد. هم‌اکنون تمامی شبکه‌های رادیویی کشور از شبکه جهانی اینترنت به‌نام ایران‌صدا (که در تاریخ 8/11/86 افتتاح شده است) قابل دریافت هستند، ضمنا وب‌سایت شبکه‌های رادیویی قابلیت آرشیو برنامه‌های هر شبکه و در اختیار قرار دادن آنها به مخاطبان خود را دارند.