همزیستی مسالمت ‌آمیز

موقعیت جغرافیایى ایران در طول تاریخ به عنوان سرزمین حدفاصل شرق و غرب، همواره به عنوان یکى از دلایل اصلى جذب دیگر اقوام و رویارویى این سرزمین با مهاجرین دیگر ملت ها بوده است به گونه اى که برخى معتقدند نام این کشور نیز از نام اولین گروه مهاجر به این سرزمین قرض گرفته شده است.
البته در رابطه با مهاجرت تاریخى، اطلاعات قابل اعتماد، دقیق و کافى در جهت انجام تحقیقات و فهم و تجزیه و تحلیل عوامل و تأثیرات این پدیده موجود نیست. اما براساس شواهد و آثار موجود، استقرار سلسله هاى مختلف در ایران که از هزاره دوم قبل از میلاد آغاز شده، براثر مهاجرت و جارى شدن جمعیت به این سرزمین صورت گرفته است و گسترش قلمرو ایرانیان در طول سلسله هخامنشى به دنبال حرکات عظیم جمعیتى به وقوع پیوسته و پایه گذارى اشکانیان نیز براساس مهاجرت قبیله اشکانیان و پیدایش تحرکات عظیم جمعیتى در قلمرو ایران انجام شده است.

‌مهاجرت علاوه بر اینکه یک پدیده اجتماعی است در پرتو تعالیم اسلام به عنوان یک اصل دینی نیز به شمار می‌رود و حتی برای مسلمانان هجرت رسول اکرم(ص) از مکه به مدینه آغازگاه تاریخ است. رسول رحمت نیز از میان صفات ممکن برای یاران و پیشگامان بزرگ خویش وصف شایسته مهاجر را بر می‌‌گزیند. نقش مهاجرت در پویایی جامعه و گسترش جهان بینی مردم آن بی‌بدیل است. به تعبیر دکتر شریعتی در پس چهره هر مدنیتی، مهاجرتی پنهان است.

مهاجرت تاثیرات بسیاری در آینده تمدنی جوامع مختلف دارد. این پیامدها شامل افزایش یا کاهش جمعیت‌ها، تغییر ترکیب جمعیت، تسریع رشد جمعیت شهری و کاهش جمعیت روستایی، انتقال تجارب و سرمایه به کشورهای مهاجر فرست، تاثیرپذیری یا تاثیرگذاری مهاجران بر فرهنگ مقصد، بروز ناهنجاری‌های اجتماعی و فرهنگی در جوامع مهاجر پذیر و صعود و افول تمدن‌ها است.

مهاجرت یکی از عوامل تعامل فرهنگی و اجتماعی در تاریخ ایران بوده است. بروز این پدیده البته دلایل متعددی دارد که مهم‌ترین آن آخرین واکنش نسبت به وضع موجود در موطن اصلی است. مهاجرین در ایران نقش‌آفرینی‌های متعددی داشتند و اثرات مثبت و منفی فراوانی را در تاریخ بجای گذاشتند. از مهم‌ترین مهاجرت‌های تاریخ‌ساز ورود آریاییان به فلات ایران، هجرت امام رضا به مرو، پناه گرفتن سادات حسنی و حسینی در مناطق شمالی و مرکزی، کوچ اقوام و عشایر ماوراءالنهر به ایران و تاسیس سلسله‌های ملوک‌الطوایفی و سفر علمای جبل‌ عامل به ایران به دعوت شاهان صفوی و... است. ارزیابی اثرات حضور مهاجران در حیات اجتماعی مردم ایران از موضوعات مورد بررسی در صفحات پرونده این شماره ایام است. این بخش شامل موضوعات مختلفی از بررسی عوامل مهاجرفرستی و مهاجر پذیری، تاثیرات متقابل مهاجرپذیران و مهاجران بر یکدیگر، مهاجرت فردی مثل سفر تاجران و دانشمندان و شعرا به دیگر کشورها و تاثیر وقایع و رخدادها بر مهاجر فرستی یا مهاجر پذیری خواهد بود.