کام تلخ صنایع غذایی

براساس آمار ارائه شده میزان صادرات محصولات صنایع غذایی در سال 87 به حدود 900 میلیون دلار رسید و طبق پیش‌بینی‌های صورت گرفته میزان صادرات می‌بایست در پایان سال 88 به یک میلیارد دلار می‌رسید هر چند مسوولان بازرگانی کشور نوید از رشد صادرات صنایع غذایی در سال گذشته و تحقق پیش‌بینی صادرات یک میلیارد دلاری محصولات این صنعت می‌دهند. اما با وجود این برخی صادرکنندگان معتقدند که رشد وزنی صادرات محصولات صنایع غذایی با کاهش روبه‌رو بوده است. برخی صادرکنندگان صنایع غذایی بر این باورند که صنعت غذا در سال 88 شرایط سختی را به دلیل نوسانات قیمت محصولات کشاورزی، کمبود نقدینگی، بالا بودن هزینه تولید و ... پشت سر گذاشته است که می‌تواند بر بازار این محصولات تاثیر بگذارد.

بدون شک صنایع غذایی کشور به دلیل برخورداری از مزیت‌های نسبی در صادرات، ایجاد ارزش افزوده و اشتغالزایی بالا می‌تواند نقش و سهم موثری در صادرات غیرنفتی و در نهایت اقتصاد کشور داشته باشد؛ اما این صنعت نیز همانند دیگر صنایع کشور متاثر از اقتصاد کلان کشور است و علاوه بر آن تاثیرپذیری این صنعت از وضعیت کشت کشور می‌تواند تولید و صادرات این بخش را دچار نوساناتی بکند.

احمد آزادمرد، رئیس تعاونی و سندیکای صنایع کنسرو ایران به «جام‌جم» می‌گوید: در حال حاضر، در زمینه محصولات کنسروی، صادرات ما بیشتر رب گوجه فرنگی، خوراک لوبیا و بادمجان است که به کشورهای CIS، عراق و افغانستان صادر می‌شود، اما در حال حاضر به دلیل مشکلات تولید، بسیاری از کارخانه‌ها از ظرفیت کامل استفاده نمی‌کنند و به دلیل نبود نقدینگی کافی، اغلب کارخانه‌ها به صورت تعطیل و نیمه تعطیل به سر می‌برند.

وی با اشاره به این که 90 درصد محصولات اولیه در این صنعت از بخش کشاورزی است، می‌گوید: هرچند محصولات کشاورزی داخل جوابگوی این صنعت است، اما به دلیل نوسانات قیمت در محصولات کشاورزی نمی‌توانیم قیمت واحدی ارائه کنیم.درواقع بروز بلایای طبیعی از جمله سرمازدگی، گرمازدگی، خشکسالی و ... در کمبود محصول و بالا رفتن قیمت‌‌‌ها تاثیر می‌گذارد.

آزادمرد معتقد است برای استفاده از پتانسیل‌‌های موجود و استفاده از ظرفیت اسمی نیازمند اعمال سیستم حمایتی از سوی دولت هستیم.

از سوی دیگر، برخی فعالان این صنعت پیش‌بینی می‌کنند وضعیت صنایع غذایی در سال 89 با توجه به مسائل اقتصادی به وجود آمده در سال گذشته و همچنین بارش کم باران که تولید محصولات کشاورزی را تحت‌تاثیر قرار خواهد داد مشابه سال 88 باشد.شاهرخ ظهیری یکی از پیشکسوتان صنایع غذایی معتقد است: با توجه به این که زمستان سال گذشته با کمبود بارش باران و برف روبه‌رو بوده‌ایم و به دنبال آن بروز سرما در نخستین روزهای امسال احتمال سرمازدگی بخشی از محصولات کشاورزی را افزایش داده است، این مساله تاثیر خود را بر تولید محصولات کشاورزی و قیمت آنها خواهد گذاشت البته با تداوم بارش‌های بهاری که امسال شاهد آن بودیم می‌توانیم به کاهش آثار ناشی از خشکسالی بر محصولات کشاورزی و تولید صنایع غذایی امیدوار باشیم.

ظهیری اجرای طرح هدفمندکردن یارانه‌ها را نیز بر قیمت تمام شده محصولات تاثیرگذار می‌داند و می‌گوید: افزایش قیمت محصولات کشاورزی و مواد غذایی در پی اجرا شدن لایحه هدفمند کردن یارانه‌ها بیش از 50 درصد خواهد بود، زیرا عوامل متعددی همانند حامل‌های انرژی، دستمزد کارگران، کود و سم و... در بخش کشاورزی وجود دارد و از آنجا که صنایع غذایی، آخر خط بخش کشاورزی است، افزایش قیمت این محصولات بر قیمت محصولات غذایی نیز تاثیرگذار خواهد بود.

عضو کمیسیون کشاورزی و صنایع تبدیلی و تکمیلی اتاق بازرگانی پیش‌بینی وضعیت صنایع غذایی را در سال جدید قدری دشوار دانست و گفت: اگر مشکلات و معضلات سال‌های گذشته در سال 89 نیز ادامه یابد، به طور قطع وضعیت صنایع غذایی امسال بهتر از سال 88 نخواهد بود.

ظهیری می‌افزاید: با توجه به موضوع هدفمندی یارانه‌ها و شرایط اقلیمی و آب و هوایی و نیز به لحاظ کمبود نقدینگی و سرمایه در گردش، شرایط خوبی برای این صنعت متصور نیست.این پیشکسوت صنایع غذایی می‌گوید: سال 88 شاهد رشد قیمت اغلب مواد غذایی در کشور و جهان بودیم و افزایش 200 میلیون دلاری صادرات محصولات غذایی نیز از همین مساله ناشی شده است.

ممکن است در صورت تداوم افزایش قیمت مواد غذایی در سال 89 نیز صادرات این محصولات به 5‌/‌1 میلیارد دلار برسد اما به طور قطع این افزایش قیمت مانند سال 88 واقعی نخواهد بود.

هر چند صادرکنندگان سال 88 را از لحاظ میزان صادرات در برخی محصولات دچار افت می‌دانند اما مدیرکل دفتر توسعه صادرات کالای سازمان توسعه تجارت معتقد است که سال گذشته صادرات با رشد مواجه بوده است.

مهرداد جلالی‌پور به «جام‌جم» می‌گوید: آمار 11 ماهه سال 88 نشان می‌دهد صادرات صنایع غذایی در این مدت به بیش از یک میلیارد و 100 میلیون دلار رسیده است که نسبت به صادرات سال 87 که 943 میلیون دلار محصولات غذایی صادر شده بود، حدود 17 درصد رشد نشان می‌دهد.

البته وی به این نکته نیز اشاره می‌کند که هر چند ارزش صادرات در سال 88 رشد داشته است، اما از نظر وزنی، در 11 ماهه سال گذشته 25 درصد کاهش داشته‌ایم.

جلالی‌پور در پایان به این سوال که وجود خشکسالی و سرمازدگی چه تاثیری روی صادرات آبمیوه و کنسانتره گذاشته است، می‌گوید: با وجود سرمازدگی و خشکسالی در سال 87 ، سال گذشته 42 میلیون دلار انواع آبمیوه و کنستانتره به وزن 52 هزار تن صادر شده که از نظر ارزشی، 50 درصد و از نظر وزنی 24 درصد نسبت به سال 87 رشد داشته است؛ البته با توجه به پتانسیل‌های موجود ظرفیت بیشتری برای تولید داریم؛ اما در یکی دو سال اخیر، به دلیل سرمازدگی و کمبود بارندگی در مقاطعی با کمبود میوه مواجه بودیم که به نوعی روی قیمت میوه و تولیدات آبمیوه و کنستانتره تاثیر گذاشت؛ در حالی که اگر شرایط مناسب باشد، صادرات آبمیوه و کنستانتره میوه‌جات می‌تواند بیش از این ارقام باشد.

وی همچنین با اشاره به کاهش وزنی و ارزشی صادرات کمپوت و کنسروهای غذایی در سال 88 می‌گوید: در حال بررسی دلایل کاهش وزنی صادرات این محصولات هستیم و تاکنون تشکل‌های صادراتی دلایل را به ما منعکس نکرده‌اند که در حال بررسی آن هستیم.

جلالی‌پور همچنین با اشاره به کاهش وزنی و ارزشی صادرات آب معدنی و آشامیدنی نیز می‌گوید: در حال حاضر از لحاظ ساختاری، بنگاه‌های فعال داخلی به دلیل سود مناسب بازار داخل و پایین بودن حاشیه سود صادرات آن، کمتر به سمت صادرات به بازارهای جهانی رفته‌اند که البته در این بخش، ایجاد برندهای بین‌المللی نیز بسیار مهم است.

وی همچنین با اشاره به کاهش وزنی و ارزشی صادرات انواع ماکارونی می‌گوید: سال گذشته به دلیل آن که دو سه بازار اصلی از جمله یمن دچار ناآرامی شد، میزان خریدها کاهش یافت که افت صادرات این محصول را از سوی کشورمان رقم زد.

مدیرکل دفتر توسعه صادرات کالا در پاسخ به این سوال که با توجه به لزوم کاهش هزینه‌های تولید و وابسته بودن این صنعت به محصولات کشاورزی چه اقداماتی باید صورت گیرد، گفت: در بخش کشاورزی و صنایع غذایی یک مشکل ساختاری داریم و آن هم مربوط به عوامل تاثیرگذار بر تولیدات کشاورزی است که باید در آنها تجدیدنظر شود تا تولیدات در این بخش اقتصادی شود.

وی می‌گوید: یکپارچه نبودن اراضی، ضعف در مکانیزاسیون، وجود ضایعات بالا، پایین بودن بازدهی تولید و نداشتن برنامه‌ریزی کشت مناسب باعث شده است تولیدات در این بخش اقتصادی نباشد و هزینه‌های تولید افزایش یابد.جلالی‌پور درباره پیش‌بینی وضعیت صادرات صنایع غذایی در سال جاری می‌گوید: پیش‌بینی وضعیت امسال فعلا ممکن نیست و در حال استعلام وضعیت از کل تشکل‌ها هستیم تا برآورد خوشبینانه و بدبینانه خود را ارائه کنند تا بر اساس آن بتوانیم برنامه‌ریزی کنیم.