چرا برف نمی‌بارد؟

این را نه فقط از کمبود نزولات آسمانی در فصل زمستان و هوای گرم و آفتابی ماه ‌های بهمن و اسفند بلکه از نوع لباس پوشیدن شهروندان نیز می‌توان حس کرد. پالتوهای زخیم، کلاه، دستکش و شال گردن برخی روزها جای خود را به لباس‌های نه چندان زخیم بهاره داده‌اند.

زمستان کم بارش و هوای نسبتا معتدل کشور (بویژه در تهران) در آخرین روزهای اسفند به هم رسیده‌اند تا یادآور روزهای بهاری باشند. با این تفاوت که هنوز درختان جوانه نزده‌اند و در خانه‌ها و ادارات، بخاری و شوفاژ روشن است.

سرمای استخوان سوز با بارش برف سنگین که گاهی موجب تعطیلی مدارس می‌شد، تبدیل به زمستانی با هوای آفتابی و تقریبا گرم شده که هنوز با وجود قرار گرفتن در آخرین ماه زمستان، در بسیاری از شهرهای کشور از جمله تهران یک دل سیر برف نباریده است.

دیگر دیدن صحنه بارش برف زمستانی که روی زمین بنشیند و رفت و آمد عابران و خودروها را با سختی مواجه کند به خاطره‌ای تبدیل شده و به همین دلیل است که گاهی با بارش چند قطره‌ باران شهروندان تهرانی را حسابی سر ذوق می‌آورد. هرچند این بارش زیاد طول نمی‌کشد و ظرف مدت کوتاهی هوای ابری و گرفته جای خود را به آسمان آفتابی می‌دهد.

کاهش بارندگی‌ها در پاییز و زمستان امسال این نگرانی را در مسوولان و مردم به‌وجود آورده که مبادا این وضعیت، تابستانی گرم همراه با خشکسالی و بحران کم آبی را برای استان‌های کشورمان رقم بزند.

زمستان امسال در حالی وارد آخرین ماه خود شده که مردم اغلب شهرهای کشورمان و بویژه پایتخت نشینان حسرت بارش برف زمستانی بر دلشان مانده است.

جلوه بهاری زمستان امسال اگرچه چندان هم ناخوشایند نیست اما نگرانی‌هایی را برانگیخته است که وقتی اسفند رنگ و بوی میانه بهار را دارد،پس بهار چه جلوه‌ای از خود نشان خواهد داد؟

در واقع پرسشی که هوای بهاری آخرین فصل سال به ذهن آورده، این است که آیا باید در بهار و تابستان امسال منتظر هوای خشک و گرمای کلافه کننده باشیم؟

این شگفتی و ابهام درباره وضعیت آب و هوای کشور در حالی ذهن‌ها را به‌خود مشغول کرده است که بسیاری از کارشناسان آب و هوا و اقلیم معتقدند کم شدن سرما و بارندگی در زمستان، الزاما نشانه کم‌شدن بارندگی در بهار و سرانجام خشکسالی شدید نیست. در حالی که کارشناسان محیط زیست دلیل اصلی این ناهنجاری را تغییرات اقلیمی‌در دنیا می‌دانند، برخی دیگر این وضعیت را طبیعی و ناشی از تغییرات هواشناسی ارزیابی می‌کنند.

تهرانی‌ها در حسرت برف

چند سالی است که زمستان‌های تهران دیگر حال و هوای گذشته را ندارد. مدت‌هاست روزهای آفتابی با هوایی نسبتا معتدل جای خود را به سرمای استخوان‌سوز زمستان داده است.

این درحالی است که شدت بارش در جغرافیای کشورهای حوزه آمریکا و اروپا در آغاز سال میلادی جدید به حدی است که ماه‌هاست فعالیت روزمره و شرایط عادی زندگی شهروندان را فلج کرده است.

با این‌که میزان بارش‌های کشور به استناد آمارهای سازمان هواشناسی 15 درصد بالاتر از نرم استاندارد را نشان می‌دهد، اما کمی‌بارش‌ها در سال‌های گذشته‌ نیاز آبی را به حدی بالا برده که موجب برداشت بیش‌از‌حد سفره‌های زیر زمینی و خالی شدن ذخیره‌های آب کشور شده است و این مساله موجب شد کارشناسان بارها نسبت به مدیریت منابع آب هشدار دهند.

رکورد شکنی پس از 55 سال

رسیدن دمای هوای تهران به 19 درجه سانتی‌گراد در یکی از روزهای اواخر بهمن، شرایطی را به‌وجود آورد که در زمستان 88 بی‌سابقه بود و شهروندان تهرانی آن را تجربه نکرده بودند.

البته رسیدن دمای هوای پایتخت به 19 درجه سانتی‌گراد آن هم نه در بهار و تابستان بلکه در فصل زمستان چندان بی‌سابقه هم نبوده است، اما از آن زمان 55 سال می‌گذرد.

آخرین بار در 27 بهمن 1333 گرمای هوا تهران به 19 درجه سانتی‌گراد رسیده بود و از آن روز به بعد، به‌مدت55 سال پس از آن تاریخ دیگر در این روز از بهمن ماه دمای هوا از 18 درجه سانتی‌گراد بالاتر نرفته بود تا یکی از روزهای اواخر بهمن ماه امسال که رکورد دمای هوای تهران با رسیدن به 19 درجه سانتی‌گراد شکسته شد

11 درصد کاهش بارش در بلند مدت

مدیرکل پیش‌بینی سازمان هواشناسی کشور در گفتگو با «جام‌جم» در این باره می‌گوید: بارش برف در تهران کم شده است اما در این خصوص که تغییرات اقلیمی‌توانسته باشد هوای تهران را به سمت بارش کمتر هدایت کند نمی‌توان به این زودی حکم صادر کرد، چرا که در میزان بلند مدت بارش در تهران تغییری به وجود نیامده است

پرویز رضازاده با اشاره به این‌که مجموع بارش‌ها از اول مهر تا ابتدای اسفند به‌طور میانگین در کشور تاکنون 5/126 میلی‌متر بوده است، می‌گوید: این رقم در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته 98 میلی‌متر بوده درحالی که مجموع بارش‌ها به‌طور میانگین باید 142میلی‌متر باشد. وی می‌افزاید: در واقع نسبت به مدت مشابه سال گذشته 29 درصد افزایش میزان بارش داشتیم، اما نسبت به استاندارد میانگین بلند مدت با 11 درصد کاهش میزان بارش مواجه شده‌ایم.

مدیرکل پیش بینی سازمان هواشناسی کشور تاکید می‌کند: توزیع بارندگی‌ها طی سال جاری در سطح کشور از نظر زمانی در حد نرمال بوده، اما این بارش‌ها در برخی استان‌ها مانند آذربایجان شرقی و غربی بیشتر و در برخی شهرها مانند تهران کمتر بوده است.

بارش‌ها در وضعیت عادی

رضازاده چندان این نکته که زمستان نسبتا گرم و کم بارشی را پشت سر گذاشته‌ایم، را نپذیرفته است و می‌گوید: ما پیش‌بینی کرده بودیم که زمستان امسال دمای هوای برخی استان‌های شمالی تا 15 درجه گرم‌تر شود.

وی سپس بحث را به این موضوع پیوند می‌زند که ما کشوری نیمه‌خشک داریم و متوسط بارش امسال در سراسر ایران خوب بوده است و شاید در شهر تهران، بارندگی‌ قابل توجهی نداشته‌ایم اما متوسط دمای هوا تفاوت آنچنانی با سال‌های گذشته نداشته است.

در حالی این کارشناس هواشناسی اوضاع را عادی می‌داند که بسیاری از تهرانی‌ها همچنان منتظر بارش برف هستند و با آغاز شمارش معکوس برای پایان زمستان و آمدن بهار احتمال این‌که پایتخت زمستان88 را بدون برف به پایان ببرد بسیار زیاد است.

اما این کارشناس هواشناسی چندان با این پیش‌بینی موافق نیست و معتقد است امکان دارد در روزهای پایانی اسفند شاهد بارش برف و باران باشیم و باز هم زمستان سال گذشته را مثال می‌زند که بیشترین میزان بارش باران در آخرین ماه این فصل بود.

رضازاده در پیش‌بینی فصل بهار سال آینده می‌گوید: نباید انتظار داشت در فصل بهار به یکباره با حجم زیاد و دفعات مکرر بارندگی‌ مواجه شویم و پیش بینی ما از وضعیت بارش‌ها در فصل بهار تقریبا مشابه وضعیت پاییز و زمستان امسال است.

مدیرکل پیش‌بینی سازمان هواشناسی درخصوص تاثیر بارش‌ها بر وضعیت اراضی کشاورزی طی سال آینده می‌گوید: میزان بارش‌ها برای اراضی کشت دیم مناسب و مطلوب بوده است و برای کشاورزی غیردیم (کشت آبی) نیز این امر بستگی به وضعیت منابع آبی دارد و این‌که منابع آبی زیرزمینی ما چه مقدار است و از این منابع چه میزان برداشت خواهد شد.

دهه80، دهه خشکسالی

منابع رسمی 2 سال آخر دهه 70 را خشک‌ترین سال‌های 4 دهه گذشته اعلام کرده‌اند، این در حالی است که با آغاز نیمه دوم دهه 80 خشکسالی رکوردی جدید به جا گذاشت.

از سال زراعی 86 85 بارندگی حتی نسبت به سال‌های کم آب آخر دهه گذشته، سیری نزولی را آغاز کرد که همچنان ادامه دارد.

در کشور ما، سال‌هاست بحث‌های جدی برای حفظ منابع آب، بهره برداری مناسب از بارش‌های فصلی با روش‌های گوناگون آبخیزداری مطرح شده و حتی در مناطقی از کشور با اجرای این روش‌ها دستاوردهای خوبی هم حاصل شده است، اما هنوز یک برنامه جامع و کلان در این خصوص وجود ندارد و حتی در مواردی حاکم شدن شیوه‌های متکی بر آزمون و خطا، اجرای سراسری روش‌های موفق ذخیره‌سازی طبیعی آب در کشور را متوقف کرده است.

حتی اگر کمی ‌بارش‌ها در فصل زمستان چند سال اخیر در بسیاری از شهرهای کشور و بخصوص تهران از نظر کارشناسان و صاحب‌نظران حوزه هواشناسی همچنان در حد طبیعی باشد و چندان نگران‌کننده به نظر نرسد، اما به هر حال ضروری است مسوولان همچنان از ضرورت توجه به حفظ منابع آبی کشور با در نظر گرفتن این نکته که ایران در منطقه جغرافیایی خشکی قرار دارد، غافل نشده و برای جلوگیری از خطر بروز خشکسالی در کشور از هم اکنون چاره‌اندیشی کنند.

پوران محمدی