وحدت و نسبت آن با توحید

امام خمینی(ره) / صحیفه نور، ج 16، ص 147

هفته وحدت تذکاری است برای بذل توجه بیشتر به معیار، سنجه و شاخص مهمی با نام «وحدت» که از امّهات اندیشه بنیانگذار انقلاب اسلامی و به طور کلی از امّهات تفکر اسلامی و شیعی ماست.

وقتی بنیان و اساس تفکر دینی، توحید است و یکتایی مبدا و یکپارچگی و وحدت کثرت های موجود در جهان هستی، چگونه می توان دم از دین و دینداری بویژه اسلام و مسلمانی زد و در عین حال، آگاهانه و غرض ورزانه یا ناآگاهانه و از روی غفلت، مدام بر طبل جدایی و تفرقه کوبید؟

وحدت کلمه نه فقط لازمه حفظ نظام اجتماعی، که اساسا شرط لازم تعالی فردی آدمی است. در خصوص اثر اجتماعی وحدت، امام راحل در جایی دیگر فرموده اند: «باید به همت همه باشد یعنی یک قشر که نمی تواند بسازد، همه اقشار باید روی هم رفته، همانطور که این نهضت را اگر یک قشر می‌خواست که به آخر برساند نمی شد، همه اقشار وقتی با هم شدند این سد شکسته شد از اینجا به بعد هم باید همه اقشار با هم باشند تا بتوانند این بار را به آخر برسانند.» (صحیفه نور، ج 6 ، ص 144)

اصولا توجه به وحدت خصوصا اثر اجتماعی آن در بیانات حضرت امام (ره)‌ فراوان است چنانچه کتابی که از مجموعه تبیان (آثار موضوعی امام) با نام وحدت به چاپ رسیده با شمار 431 صفحه از جمله کتب قطور این مجموعه بوده و سراسر آکنده است از تأکید و توصیه نسبت به این واژه بنیادین تفکر دینی.

نقل قولی که برای پیشانی این یادداشت برگزیده شده، اما به وجهی دیگر اشاره دارد که جنبه اخلاقی و معرفتی مسأله است، این‌که وحدت در خدابینی ریشه دارد و تفرقه در خودبینی. نیروهای رحمانی وجود انسان بدون باور و اعتقاد قلبی و عملی به وحدت که مستلزم دوری از خودبینی و خودپرستی است یارای غلبه بر شیاطین درونی و بیرونی را ندارند؛ چراکه گناه اصلی و نخستین و به فرموده امام خمینی «ارث شیطان» خودبینی است؛ رذیل های که مهم‌ترین مانع وصول به آرمان مقدس وحدت و به دنبال آن نگرش توحیدی نسبت به عالم وجود است.

این سخن والا و حکیمانه که «هر اختلاف و نزاعی شروع شود، از باطن خود انسان است و هر اتحاد و انسجامی که حاصل شود، از خداست» اشاره به همین لزوم «تخلیه» وجود از خواهش های نفسانی و به دنبالش «تجلیه» و صیقل دل به جلای نور جمال الهی و در نهایت «تحلیه» و زیباسازی وجود با ذات اقدس پروردگار و از این طریق مظهر جمال او شدن، دارد.

مرتبه های از توحید که نیل بدان جز با رستن از رشحات خودخواهی و خودبینی و ایمان عمیق به دیگرخواهی و وحدت حاصل نمی‌شود.

آزاد جعفری