نقش‌های‌ ماندگار

«روژه» در «دسته سیسیلی‌ها»*

اسمش «روژه سارته» است و در نوزدهم اکتبر سال 1935 در خانه شماره 25 خیابان کفاش‌ها به دنیا آمده است. اولین پرونده او در 14 سالگی تشکیل شده. بعد از اولین حمله مسلحانه که با خونسردی کامل انجام داده، بی‌رحمی خودش را نشان داده است. سپس در روز پانزدهم ژوئن به تنهایی وارد یک مغازه جواهرفروشی می‌شود و این بار حتی زحمت تهدید کردن هم به خودش نمی‌دهد و درجا تیراندازی می‌کند. 65 میلیون فرانک از آن مغازه به سرقت می‌برد و به راحتی موفق به فرار می‌شود. 6 ماه بعد در پانزدهم دسامبر پلیس برای دستگیری او به منزلش می‌آید اما او حاضر به تسلیم نشده و به ماموران پلیس تیراندازی می‌کند. گزارش پلیس نشان می‌دهد گلوله‌هایی که به صاحب جواهرفروشی اصابت کرده هم از همان اسلحه‌ای خارج شده که او با آن افراد پلیس را به قتل رسانده است. این خلاصه تمام پرونده قطور و سنگین روژه است و او وقتی شرح این پرونده را از زبان مامور پرونده می‌شنود با خونسردی تمام می‌گوید حرف تازه‌ای ندارد و همه گفته‌های قبلی‌اش را تایید می‌کند. این خونسردی و اعتماد به نفس مثال زدنی از خصایص ویژه شخصیتی روژه است. روژه بی‌نهایت باهوش و زیرک است و همین ویژگی مهم، ناجی اوست در بحرانی‌ترین شرایط ممکن. و نیز همین ویژگی، او را با همه جنایاتش نزد مخاطب محبوب می‌سازد. مهارت بی‌نظیر او در فرار کردن و جان سالم به در بردن از مخمصه‌های سخت، تحسین همه را برمی‌انگیزد و جایی برای دیده شدن خطاها و رذایل شخصیتی‌اش باقی نمی‌گذارد. او اما با همه زیرکی‌اش اصلا محافظه‌کار نیست. روژه چنانچه خودش هم تصریح می‌کند اهل ریسک کردن است و اصولا تنها راه برای داشتن یک زندگی درست و حسابی را خطر کردن می‌داند. همین او را بیشتر نزد تماشاگر دوست‌داشتنی و محبوب می‌کند. اوضاع کاملا بر وفق مراد روژه، دار و دسته‌اش و نیز تماشاگر پیش می‌رود تا این که یک خطای نابخشودنی همه چیز را به هم می‌ریزد: خیانت روژه به «آلدو» و در نتیجه به خانواده «مانالس» با تسلیم شدنش در مقابل «ژانه.» اگر همه خطاهای روژه قابل چشم‌پوشی باشد این یکی نیست و اگر زیرکی‌اش تا به حال ناجی او بود، این گناه نابخشودنی تا جانش را نگیرد گریبانش را رها نمی‌کند. روژه اگر از چنگ قانون اجتماعی می‌توانست فرار کند از چنگ قوانین انسانی نمی‌تواند. گویی این تک گناه کبیره از همه جرایم پرونده قطور او بالاتر است. روژه را شاید بعد از این گناه هم دوست داشته باشیم اما دیگر نمی‌توانیم نسبت به مکافات عملی که او را از ادامه حیات بازمی‌دارد بی‌تفاوت بمانیم و هنوز تحسین‌اش کنیم. او برای همیشه در خاطرمان باقی می‌ماند اما نه به عنوان یک قهرمان بلکه به عنوان یک قربانی ناکام و عبرت‌آموز.

.* محصول 1969 فرانسه، کارگردان: هنری ورنوی، بازیگران: آلن دلون، ژان گابن.