تحلیل یا روایت تاریخ

 رفتن به سراغ این مقطع، کار سهل و ممتنعی است. چون قبلا هم غیر از همان سریال امیرکبیر در سریال‌های مختلفی این مقطع تاریخی تصویر شده است. اما ورزی در این کار به عمد هیچ تلاشی نکرده تا از همان دیالوگ‌های مسجع و مطنتن همیشگی که پیشتر در سریال‌های مختلف مشابه دیده‌ایم، استفاده کند، بلکه برعکس همه توانش را به کار برده که دیالوگ‌ها، ساده‌تر و قابل فهم‌تر باشد.

بجز این، پاره‌ای از شخصیت‌ها تقریبا برای اولین‌بار است که در این مجموعه دیده می‌شوند. شخصیتی مثل رمال که نقشش را محمدرضا شریفی‌نیا بازی می‌کند و اندازه نفوذش بین زنان دربار برای اولین بار است که تصویر می‌شود که در جای خود، قابل تامل است.

با این حال، گاهی به نظر می‌رسد شخصیت‌ها و حوادث جاری در این سریال نعل به نعل از واقعیات تاریخی برداشت نشده‌اند و از این نظر، حضور سازنده اثر بسیار ملموس است.

بجز این، در «سال‌های مشروطه» زن حضور تعیین‌کننده‌ای دارد. برخلاف بسیاری از سریال‌های مشابه که تنها به حضور مردها در مناصب مختلف قدرت پرداخته و کمتر سراغ زن‌ها و نقش آنها در اتفاقات گوناگون رفته‌اند، ورزی رویه دیگری از تاریخ را این بار با حضور همه بازیگران آن به تصویر کشیده است.

به همین دلیل عجیب نیست که این اثر در لحظاتی بیشتر از حد زنانه می‌شود. با همه نوگرایی‌هایی که در کار ورزی دیده می‌شود، کاش در برخی صحنه‌ها مثل سکانس‌های قتل امیرکبیر، عمیق‌تر و تاثیرگذارتر ظاهر می‌شد. اگرچه این سکانس هیچ چیز کم از دیگر سریال‌هایی که به این واقعه پرداخته‌اند، ندارد اما توقع می‌رفت به‌عنوان یک نیروی محرک قوی بیشتر روی آن کار می‌شد.

بجز این، دوربین ورزی، پرتحرک و امروزی است و هیچ قیدی ندارد تا مثل سریال‌های تاریخی باشد که معمولا دوربین سنگین و ثابت است. همین تحرک دوربین و البته جنس دکوپاژها باعث شده سریال سال‌های مشروطه به لحاظ ساختاری از تمام آثار پیشین متفاوت باشد.

استفاده از تجربه بازیگرانی که پیشتر در همان نقش‌ها ظاهر شده‌اند هم ریسک دیگری بوده که سازنده توانسته موفق از آن بیرون بیاید. جمشید مشایخی و ایرج راد هر دو در نقش‌هایی ظاهر شده‌اند که پیشتر هم به نوعی آن را در آثار دیگری تجربه کرده بودند.

ورزی برخلاف بسیاری از کارگردانان دیگر با آثاری که ساخته نشان داده که عاشق تاریخ است. کسی که کار تاریخی انجام می‌دهد، علاوه بر این که باید هنگام ساخت سختی و مرارت بیشتری را تحمل کند، به خودی خود در معرض انتقاد شدید هم قرار‌می‌گیرد.

زمانی که مرحوم علی حاتمی زنده بود، بسیاری از منتقدان فیلم‌های او را تحریف تاریخ می‌دانستند، اما با گذشت زمان تنها آثار مرحوم حاتمی ماند و حرف‌های منتقدان اسم و رسم‌دار در دالان زمان پیچید و گم شد.

ساخت کار تاریخی مثل هر اثر دیگری با مشکلات عدیده‌ای روبه‌روست، فکر نمی‌کنم هیچ اثر تاریخی در دنیا ساخته شده باشد که تمام حوادثش بی‌هیچ کم و کاستی وفادار به تاریخ باشد. سال‌های مشروطه محصول کار گروهی هنرمندانی است که ممکن است ضعف‌هایی در آن وجود داشته باشد. آنچه مهم است اندازه تاثیر و مانایی این آثار در حوزه رسانه‌ای مثل تلویزیون است.

در نهایت نباید از این نکته غافل شد که «سال‌های مشروطه» کار گرم و جذابی از کار درآمده و همین جمع شدن بازیگران قدیمی و کارکشته دور هم باعث شده کار جذاب و قابل تاملی از کار دربیاید.

ضمن این که تجربه‌های قبلی‌ ورزی اینجا به یاری‌اش آمده تا داستانش را جذاب‌تر و بهتر روایت کند.

مهدی غلا‌محیدری