پشه ای ریزبا نیشی تیز

تصور کنید در حال انجام فعالیت های روزمره خود هستید یا مدت کوتاهی از خوابتان گذشته که احساس می کنید نیش پشه ای در بدنتان فرو رفته است .شاید حتی متوجه این نیش زدن هم نشوید ، اما چند روز پس از این نیش زدن

کد خبر: ۳۱۰۶۷

تازه می فهمید چه بلایی سرتان آمده و به این سادگی ها هم درمان پذیر نیست . بدون هیچ نشانه قبلی ، یک عدد سالک روی پوستتان ظاهر شده است . اگر دوست دارید اطلاعات بیشتری راجع به این بیماری که در ایران هم آمار نسبتا بالایی دارد به دست بیاورید گفتگوی ما را با آقای دکتر فرهاد مستوفی ماب متخصص بیماری های پوست و مو و عضو انجمن بین المللی پزشکان جهان بخوانید.

آقای دکتر اصلا سالک یعنی چه؛
در تعریف سالک می توان گفت عارضه ای است که بر مبنای وسعت و محل وقوع نوع انگل به وجود آورنده و جواب ایمنی بدن به صور مختلف خود را نشان می دهد. گزش نوعی پشه خاکی به نام لیشمانیا پدیدآورنده این مساله است که اگر عفونت محدود به پوست باشد، سالک پوستی و اگر در مخاط ایجاد شود، سالک مخاطی نامیده می شود. البته نوع سومی نیز به نام سالک احشایی یا کالاآزار وجود دارد که در نتیجه توسعه عفونت به سیستم لنفاوی اتفاق می افتد.
پشه چگونه می تواند بیماری را به انسان انتقال دهد؛
باید توجه داشت که تنها نوع خاصی از پشه خاکی که فلبتوموس نامیده می شود، قادر به ایجاد سالک است . این نوع پشه که انگل سالک را با خود حمل می کند هنگامی که روی بدن شخص نشست توام با مکش خون به کمک بذاق خود محل گزش را آلوده و انگل را به بدن منتقل می کند؛ اما نکته اصلی اینجاست که انگلها برای ایجاد بیماری حتما باید همراه بزاق پشه باشند. در غیر این صورت حتی اگر به تعداد زیاد در محل تزریق شوند نمی توانند سالک به وجود بیاورند.
چرا بیماری سالک فقط به وسیله این نوع پشه قابل انتقال است ، به عبارت دیگر برای چه سایر پشه ها با نیش زدن ایجاد سالک نمی کنند؛
تا به حال برای این موضوع دو دلیل بیان شده است : اول این که دستگاه گوارش پشه خاکی ماده دارای شرایطی است که برای قسمتی از چرخه زندگی این انگل ضروری است و دوم این که بزاق پشه خاکی باعث تکامل و توسعه ضایعات سالک می شود. در هر گزش پشه خاکی بین 10 الی 100 انگل به محل ضایعه تزریق می شود که عامل به وجود آورنده و شروع کننده ضایعه هستند.
بیماری سالک در فرد مبتلا با چه علایمی ظاهر می شود؛
این ضایعه به صورت زخمهایی منفرد یا متعدد دیده می شود که ممکن است بدون درد با حاشیه قرمز متمایل به بنفش باشد. با گذشت زمان در اطراف زخم و سطح آن حالتی دلمه بسته ایجاد می شود و غدد لنفاوی پیرامون ضایعه متورم می شوند. به این زخمها عفونت ثانوی نیز می تواند اضافه شود. گاهی در افراد حساس یک حساسیت و حالت آلرژیک رخ می دهد. غالبا پس از6تا 12ماه زخم خود به خود بهبود پیدا می کند و از خود جوش کمرنگ یا پررنگی باقی می گذارد که تا پایان عمر ماندگار است.
شما گفتید سالک دارای انواع مختلفی است ؛ آیا این انواع قابل تبدیل شدن به یکدیگر هستند؛
بله سالک پوستی با گذشت یک سال یا بیشتر می تواند به نوع مخاطی تبدیل شود که این تبدیل شدن از طریق خون یا عروق لنفاوی یا گاهی به علت مجاورت با ضایعه پوستی است . در ضمن اگر ضایعات پوستی بزرگ یا متعدد باشند یا درمان ناقص و ناکافی روی آنها صورت گرفته باشد، به احتمال خیلی زیاد مخاطی و گسترده تبدیل خواهد شد.
سالک ممکن است با چه بیماری های دیگری اشتباه شود؛
اصولا بیماری های زیادی در تشخیص افتراقی با سالک قرار می گیرند که عبارتند از :
1- قارچها. 2- دسته ای از باکتری ها از جمله باسیل مولد سل و جذام.
3- عامل بیماری سیفلیس و زرد زخم.
4- دسته ای از ویروس ها و انگل ها نظیر انگل مولد مالاریا.
هر یک از انواع بیماری های ذکر شده در بالا ممکن است علایمی مشابه با بیماری سالک داشته باشند که برای تشخیص قطعی باید از آزمایش های افتراقی کمک گرفت.
برای تشخیص نهایی چه آزمایش هایی انجام می شود؛
آزمایش های تعیین کننده بیماری بسیار وسیع است در مناطقی که بیماری بسیار شایع باشد و به صورت بیماری بومی ناحیه در آمده باشد از روی علایم ظاهری و کلینیکی می توان سالک را تشخیص داد ، اما به هر صورت تشخیص دقیق بر مبنای نمونه برداری دقیق از اطراف ضایعه است . البته باید یادآوری کرد که هرگز نباید نمونه برداری را از وسط ضایعه که دارای نسج مرده است انجام داد. تزریق درون پوستی انگل در جاهایی که لیشمانیا وجود نداشته باشد نیز مفید است.
سالک چطور درمان می شود؛
ضایعات پوستی سالک معمولا بعد از یک ماه تا 3سال خود به خود خوب می شوند. اما ضایعات مخاطی و احشایی حتما باید درمان شوند. البته چون نوع پوستی از خود اسکار باقی می گذارد و بویژه اگر در صورت باشد زیبایی فرد را در مخاطره قرار می دهد، حتما باید برای درمان دارویی اقدام کرد. داروهایی از گروه آمفوتریپسین ها برای درمان بیماری سالک از مدتها قبل مورد استفاده قرار گرفته اند. در برخی موارد از اینترمزون ها نیز می توان برای از بین بردن سالک استفاده کرد. برای ضایعات پوستی دارو درمانی تا 20روز و برای نوع مخاطی و احشایی تا چندین ماه باید دارو درمانی را ادامه داد. استفاده از روشهای موضعی نظیر گرما دادن ، سوزاندن با کاتر جراحی ، تزریق آنتی موان به داخل زخم و در نهایت جراحی پلاستیک برای ترمیم و بازسازی ضایعه نیز شایع است .
در حال حاضر در کشور ما وضعیت سالک به چه نحوی است؛
سالک در ایران قدمت تاریخی دارد و وقوع آن به سالها قبل برمی گردد در نقاط مختلف ایران با توجه به نحوه ابتلا با عنوان های مختلفی نظیر تکمه جوش یا تکمه بغداد، جوش دهلی ، دگمه بمبئی ، زخم قندهار نامیده شده است ، اما از آنجا که درمان کامل بیماری گاهی تا یک سال هم ادامه دارد، در اغلب مناطق به آن سالک می گویند. از سوی دیگر استان های اصفهان و خراسان بیش از سایر مناطق دارای این نوع پشه هستند و این به علت مساعد بودن شرایط این شهرها برای رشد فلبتموموس و حفظ چرخه بیماری است.
برای پیشگیری از شیوع سالک چه می توان کرد؛
طبیعتا نظافت و رعایت نکات بهداشتی مهمترین اصل پیشگیری به شمار می رود و در مناطق پرخطر باید الزاما چند نکته زیر را رعایت کرد:
1-پوشاندن محلهای باز بدن نظیر صورت بویژه در هنگام خواب
2- جلوگیری از انباشته شدن خاک و خاشاک در نقاط مرطوب
3- مراقبت از محلهای آبهای راکد به واسطه سمپاشی های مکرر
4-استفاده از اسپری های حشره کش
5- مراجعه بموقع به پزشک متخصص در صورت مشاهده هرگونه خارش یا گزشی که بیش از 3روز ادامه داشته باشد.
با توجه به این که زخمهای سالک غالبا از خود جوشگاه باقی می گذارند ، آیا امروزه راهی برای از بین بردن اثر زخم بویژه در صورت و سایر نقاط باز بدن وجود دارد؛
بله ، طبیعتا روشهای مختلفی نظیر تراش پوست و لایه برداری با اشعه لیزر وجود دارد اما این روشها در مورد زخمهای فرورفته که قسمتی از پوست سالم را از بین می برند خیلی موثر نیست . در موارد پیشرفته بیماری ، بهترین راه برداشتن اسکار و جایگزین کردن آن با پوست سالم است که البته بهتر است پوستی که برای پیوند استفاده می شود، از منطقه ای در مجاورت ضایعه باشد تا از لحاظ رنگ و فرم ظاهری کاملا با شرایط قبلی سازگاری داشته باشد. در مواردی که زخم ناشی از سالک منجر به از بین بردن غضروف ناحیه بینی می شود ، نیاز به عمل جراحی وسیع برای بازسازی کامل بینی بااستفاده از غضروف و پوست نواحی دیگر بدن وجود دارد. در مجموع بهترین روش برای از بین بردن جوشگاه فرورفته سالک که تا امروز مورد تایید قرار گرفته ، استفاده از پوست سالم مجاور با تکنیک های جراحی پلاستیک و ترمیمی است .