فراموش نکنیدکجا هستید!

از نظر شما چه فاکتورهایی در افزایش حجم خرابی‌ها و شمار خیره‌کننده قربانیان نقش داشته است؟

زمین لرزه هائیتی را باید در زمره زمین لرزه‌های بزرگ اما نه عظیم قلمداد کرد. پس طبیعی است که این سوال به ذهن خطور کند که چرا بحران انسانی و اجتماعی آن تا این حد عظیم بوده است؟ من برای پاسخ به این پرسش 3 فاکتور را قابل ارزیابی می‌دانم. نخست آن‌که مرکز زمین لرزه تنها 16 کیلومتر از پایتخت این کشور فاصله داشته است. نکته دوم این است که زمین لرزه در عمق بسیار کم 10 تا 15 کیلومتری از سطح زمین روی داده و نکته سوم و البته مهم‌تر از همه نیز این است که بسیاری از خانه‌ها و ساختمانهای اداری و تجاری از ساختار بسیار ضعیفی برخوردار بوده‌اند. در حقیقت نمی‌توان گفت این بناها استحکام کافی در برابر لرزش‌های درون زمینی داشته‌اند. به همین دلیل بسیاری از آنها با خاک یکسان شده‌اند.

آیا وقوع این زمین لرزه می‌تواند هشداری برای کشورهای دیگر باشد؟

وقوع هر زمین لرزه‌ای می‌تواند هشداری برای کشورهای دیگر جهان باشد. وجود ساختارهای ضعیف در ساختمان‌سازی شهری خطر مرگ و میر و وارد آمدن خسارت‌های سنگین مالی در زمان وقوع زمین لرزه‌های قوی را افزایش می‌دهد. اما نکته‌ای که اکنون بیش از هر چیز به نظر می‌رسد این است که زمین لرزه هائیتی باید زنگ خطری برای کل منطقه کارائیب باشد. فاکتورهایی که در بالا به آنها اشاره کردم سناریوی غم‌انگیزی را رقم زده است که نتیجه آن برآورد کشته شدن هزاران تا صدها هزار تن است.

آیا این منطقه از جهان در گذشته نیز شاهد وقوع زمین‌‌لرزه‌های شدید بوده است؟

بله. در حقیقت می‌توان گفت مناطقی از جهان نظیر منطقه جغرافیایی‌ای که هائیتی و کشورهای همجوار آن قرار دارند همواره در استرس وقوع زمین لرزه‌های قوی قرار دارند. در سال 1965 زمین‌لرزه‌ای با قدرت 1/8 ریشتر جزیره هیسپانیولا را به لرزه درآورد. کشورهای دومنیکن و هائیتی خاک این جزیره را بین خود تقسیم کرده‌اند. نکته جالب این است که آن زمین لرزه بیش از 30 بار قوی‌تر از زمین لرزه اخیر هائیتی بوده است.

با توجه به خطرات بالقوه‌ای که مردم چنین مناطقی از جهان را تهدید می‌کند، برای در امان بودن آنها از تبعات زمین لرزه چه توصیه‌هایی دارید؟

دانش بشری هنوز به مرحله‌ای نرسیده است که بتوان وقوع زمین لرزه را پیش‌بینی کرد. به همین دلیل همواره باید برای رویارویی با این بلای طبیعی آماده بود. مردم مناطقی همچون کارائیب که همواره سایه وقوع زمین لرزه بر سر آنهاست باید تمرکز زیادی بر شیوه زندگی روزمره خود داشته باشند. این تمرکز باید در جهت حفظ جان آنها در زمان وقوع زمین لرزه‌ها باشد. آنها نه تنها باید به خود بلکه باید به اطرافیان و بستگان خود و سلامتشان نیز فکر کنند.

این راهبرد به مقدماتی نیاز دارد. به نظر شما اولین کاری که باید در این زمینه صورت گیرد چیست؟

آموزش‌های اصلی و اولیه برای در امان ماندن از زمین لرزه نخستین کاری است که باید انجام شود. این آموزش‌ها اگر صحیح و اصولی باشند نقش زیادی در بالارفتن آمادگی افراد در مواقع لزوم خواهد داشت.

اما به نظر نمی‌رسد آموزش به تنهایی کارایی کافی داشته باشد. مردم باید به چه فاکتورهای دیگری توجه کنند؟

پس از مقوله آموزش که هزینه چندانی در بر ندارد نوبت به استحکام‌سازی بناهای مسکونی، اداری و تجاری می‌رسد. این بخش طبیعتا هزینه‌بر است. آنهایی که توانایی مالی لازم را دارند باید اقداماتی در زمینه افزایش استحکام و مقاومت درونی بناهای خود انجام دهند. نگاهی به تصاویری که از خرابی‌های برجای مانده از زمین لرزه هائیتی است به خوبی گویای آن است که ساختمان‌های مسکونی، اداری و تجاری از استحکام کافی برای مقاومت در برابر لرزش‌های درونی زمین برخوردار نبوده‌اند. اگر نگاهی نیز به ساختمان بشدت تخریب شده کاخ ریاست جمهوری این کشور داشته باشیم متوجه می‌شویم که در کشوری همچون هائیتی ضرورت توجه به انجام اقدامات بنیادی‌تر کاملا احساس می‌شود.

چه توصیه‌هایی برای مردم سراسر جهان در زمان وقوع زمین‌‌لرزه دارید؟

در اینجا سرعت عمل حرف اول را می‌زند. چه خوب است که همواره میز مستحکم و قابل اطمینانی را در محل زندگی یا کار خود شناسایی کرده تا در زمان وقوع زمین لرزه بلافاصله به زیر آن بروید. با این کار شانس زنده ماندن خود را تا حد زیادی افزایش می‌دهید. (البته قرار گرفتن در چارچوب درها و یا رفتن به زیر راه پلکان‌های قدرتمند درون ساختمان‌ها نیز ایده خوبی است)

آیا هر زمین لرزه‌ای که در نواحی ساحلی نظیر هائیتی روی می‌دهد لزوما با شکل‌گیری سونامی همراه است؟ و آیا در زمین‌‌لرزه هائیتی احتمال وقوع سونامی وجود دارد؟

همیشه این‌گونه نیست. یعنی لزوما هر زمین لرزه ساحلی با شکل‌گیری سونامی همراه نیست. درخصوص زمین لرزه اخیر هائیتی نیز هیچ نشانی مبنی بر شکل‌گیری امواج سهمگین دریایی دیده نشده است. علت هم کاملا روشن است. همان‌طور که در ابتدا گفتم زمین لرزه هائیتی در مقیاس زمینشناسی بزرگ بوده و نه عظیم و از آن گذشته مرکزیت آن در خشکی بود تا در اقیانوس.

آیا این زمین لرزه و زمین لرزه‌های مشابه دارای پس لرزه‌های قدرتمند هستند؟

پس لرزه‌های زمین لرزه هائیتی در برخی موارد شدید بوده‌اند. انتظار ما این است که در روزها، هفته‌ها، ماه‌ها و حتی سال‌ها و دهه‌های آتی پس لرزه‌های این زمین لرزه بزرگ احساس شود. با این حال به دلیل بزرگی این زمین لرزه، پیش‌بینی می‌کنیم که حداقل تا یکصد سال آینده زمین لرزه‌ای با چنین قدرتی در این منطقه از جهان و بخصوص هائیتی روی ندهد.

و حرف آخر؟

متاسفانه بسیاری از مردم زمین لرزه را به سرعت فراموش می‌کنند و به توصیه‌های زمین‌شناسان و کارشناسان نیز توجهی نمی‌کنند. اما اگر منزل یا محل کارتان به یکی از گسل‌های شناخته‌شده نزدیک است بهتر است فراموش نکنید در کجا قرار دارید.

دکتر ژیان لین در یک نگاه

این محقق زمین‌شناس مدرک کارشناسی خود را در این رشته و در سال 1982 از دانشگاه علوم و فناوری چین اخذ کرده و در سال 1984 نیز در همین رشته از دانشگاه براون مدرک کارشناسی ارشد خود را به دست آورده است. وی پس از اخذ مدرک دکتری در رشته زمین شناسی از دانشگاه براون در سال 1988 تحقیقات خود در زمینه ژئوفیزیک دریایی، مکانیک زمین لرزه‌ها و فرآیندهای نهفته در آنها را گسترش داده است.

مترجم: مهدی پیرگزی