کاهش دمای بدن تا مرز یخ‌زدگی

اگر بدن انسان مدت طولانی در معرض آب و هوای سرد قرار گیرد، در آب بسیار سرد غوطه‌ور شود یا تحت شرایط متنوعی همچون خستگی، تغذیه نامناسب و... قرار گیرند دیگر توانایی تولید حرارت لازم برای مقابله با سرمای محیطی را ندارد و در نهایت دچار کاهش دمای عمومی بدن و سرمازدگی می‌شود که به این حالت اصطلاحا هیپوترمی می‌گویند. در این حالت هیپوتالاموس مغز دچار اختلال می‌شود، بدن قادر به کنترل دمای قسمت مرکزی خود نیست و درجه حرارت مرکزی بدن از 37 درجه به کمتر از 35 درجه سانتی‌گراد خواهد رسید. وسعت ضایعاتی که به علت قرار گرفتن در معرض سرمای غیرعادی ایجاد می‌شود به عواملی مانند طول مدت تماس با سرما، درجه حرارت هوا، شدت میزان وزش باد و میزان رطوبت دارد.

علایم قاتل خاموش را بشناسیم

کمی پیش از سرمازدگی ممکن است پوست ناحیه سرمازده، اندکی قرمز رنگ شده و سپس این تغییرات به وجود آید:

1 - ابتدا بدن دچار لرز می‌شود که این یکی از واکنش‌های دفاعی بدن برای گرم کردن است و به طور خودکار سعی می‌کند تا با افزایش کار عضلات، حرارت بیشتری تولید کند.

2 - رنگ پوست کم‌کم سفید یا زرد متمایل به خاکستری می‌شود.

3 - نبض، کند و تعداد تنفس بیمار کمتر از حالت طبیعی می‌شود.

4 - گاهی مصدوم در ابتدای سرمازدگی، دردی در عضو آزرده حس می‌کند ولی بعدا درد از بین می‌رود.

5 - درجه حرارت بدن به 35 درجه یا کمتر می‌رسد.

6 - پس از مدتی در سطح پوست عضو سرمازده، تاول ظاهر شود.

7 - نواحی مبتلا کاملا سرد و کرخت می‌شود.

8 - خواب‌آلودگی ظاهر می‌شود که ممکن است به کما منجر شود.

9 - ممکن است ایست قلبی رخ دهد.

با گذشت زمان تغییرات مختلفی در عضو آسیب‌دیده ظاهر می‌شود.

گیج و منگ شدن مصدوم و اختلالات روانی و اختلال در قضاوت و تصمیم‌گیری و از دست دادن هماهنگی حرکات و فعالیت‌های بدنی یکی از این تغییرات است ضمن آن که در این شرایط فرد تعادل خود را از دست می‌دهد و تلو تلو می‌خورد. بینایی‌اش کاهش پیدا می‌کند و حتی ممکن است دچار بیهوشی یا شوک شود. در شرایط حاد حتی تنفس قطع می‌گردد و سفتی و انقباض عضلانی ایجاد می‌شود و سرانجام به علت نارسایی قلب، فرد مصدوم فوت می‌کند.

اقدامات درست در برخورد با فرد سرمازده

به دلیل کاهش درجه حرارت بدن و بروز اختلال در سیستم الکتریکی قلب، هر ضربه ناگهانی ممکن است منجر به بی‌نظمی‌های بسیار شدید و کشنده در ضربان قلب گردد. بنابراین برای خارج کردن لباس‌های مصدوم ابتدا آنها را قیچی کرده و سپس از بدن مصدوم خارج کنید. بنابراین هرگز با فشار و ضربه سعی در خارج کردن لباس‌ها نکنید.

در صورتی که فرد مصدوم هوشیاری‌اش را از دست داده یا دچار تهوع و استفراغ شدید است، به وی نوشیدنی یا غذای گرم ندهید. همچنین هیچ‌گاه بدن مصدوم را با مالش دادن گرم نکنید و او را تشویق به انجام فعالیت‌های بدنی و راه رفتن نکنید. در ضمن از نوشیدنی‌های حاوی الکل و کافئین برای فرد مصدوم استفاده نکنید، چراکه الکل علاوه بر تسریع در از دست دادن حرارت بدن، باعث کاهش حس لمس در پوست فرد و همچنین کاهش سطح هوشیاری و قدرت قضاوت وی خواهد‌شد، اما آنچه کاملا باید مدنظر قرار دهید، این است که هرگز برای گرم کردن عضو، از لامپ‌های حرارتی یا بطری آب داغ استفاده نکنید و عضو سرمازده را هرگز در نزدیکی بخاری قرار ندهید. همچنین تاول‌های ایجاد شده را نترکانید، مگر آن که پزشک دستور به ترکاندن آنها دهد. فراموش نکنید حتی در صورت فقدان هوشیاری و دیگر علائم حیاتی مثل تنفس و نبض نباید فرد را مرده قلمداد کرد؛ بلکه باید فرد را به مرکز درمانی منتقل کرده و تحت درمان‌های لازم قرار داد و در نهایت فرد مصدوم را باید از کشیدن سیگار منع کرد، چراکه باعث انقباض عروق می‌شود.

عوارض احتمالی و راه‌های پیشگیری

در موارد خفیف سرمازدگی انتظار می‌رود با درمان، بهبودی کامل حاصل شود، ولی در موارد شدید معمولا لازم می‌شود ناحیه درگیر قطع شود.

قطع بافت‌های مرده یا عفونی شده، خصوصا انگشت دست یا پا، بینی یا گوش‌ها، به دنبال قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض سرمای شدید از عوارض احتمالی سرمازدگی است. پس لازم است برای جلوگیری از سرمازدگی پیش‌بینی لازم برای تغییرات ناگهانی دمای هوا را داشته باشید و همراه خود لباس گرم و کفش مناسب ببرید.

همواره در فصل زمستان به اطلاعیه‌های هواشناسی توجه کنید و تا حد امکان در شرایط بد جوی از خانه خارج نشوید.

پیش از قرار گرفتن در معرض سرما از نوشیدن الکل خودداری کنید.

وقتی که در معرض سرمای زیاد قرار گرفته‌اید، مرتبا دست‌ها و پاهای خود را تکان دهید. در ضمن از البسه‌هایی استفاده کنید که اجزای بدن دچار فشردگی نشود، بخصوص پرهیز از پوشیدن کفش تنگ.

حفظ آب بدن و مصرف غذا با کالری کافی، اهمیت زیادی دارد.

از آنجا که عوارض ناشی از سرمازدگی قابل بازگشت می‌باشد و همچنین سرمازدگی دارای عوارض دیررس مانند ناراحتی‌های قلبی و تنفسی است، بنابراین پس از بهبودی نسبی باید تا چند روز فرد مصدوم استراحت کند و فعالیت وی با اجازه پزشک باشد.

کمک‌های اولیه برای نجات از سرمازدگی

1 - با رعایت اصول ایمنی ابتدا بیمار را از تماس بیشتر با سرما نظیر باد و تماس با یخ و برف بازدارید. سپس ارزیابی اولیه از مصدوم انجام دهید، مثلا کنترل راه هوایی تنفس، ضربان قلب و دیگر کمک‌های اولیه ضروری. 2‌ فرد مصدوم را به مکان گرم و سربسته مثل چادر یا ماشین و... انتقال دهید. 3 لباس‌های گرم به مصدوم بپوشانید یا با پیچیدن پتو به دور او و قرار دادن وی در داخل کیسه خواب، او را گرم کنید. 4 در صورتی که فرد به‌هوش بوده و استفراغ نداشته باشد، به او مایعات گرم و شیرین بدهید. 5 عضو سرمازده را بسرعت گرم کنید.6 به محض این که عضو سرمازده برافروخته و سرخ‌رنگ شد، گرم کردن آن ناحیه را متوقف کنید. 7 اگر انگشتان دست یا پا آسیب‌ دیده‌اند، برای جدا نگه داشتن آنها از یکدیگر بین آنها گاز خشک استریل یا پارچه کاملا تمیز قرار دهید. 8 قسمت‌های سرمازده بدن را در سطحی بالاتر از سایر قسمت‌ها قرار دهید.9 برای کنترل نبض مصدوم باید حدود 30 تا 40 ثانیه صبر کنید.10 مصدوم را به مراکز بهداشتی درمانی اعزام کنید.