مدیریت مدارس جدید واگذار می‌شود

براساس برنامه پنجم توسعه ، باید 20 تا 25 درصد مدارس کل کشور به بخش غیردولتی واگذار شود. مسوولان آموزش و پرورش می‌گویند در برنامه چهارم قرار بود 8 درصد جمعیت دانش‌آموزی کشور تحت پوشش مدارس غیردولتی قرار بگیرند که با احتساب دانش‌آموزان بزرگسال در حال حاضر 7.73 ‌درصد دانش‌آموزان در مدارس غیردولتی یا همان غیرانتفاعی تحصیل می‌کنند و امیدوارند با اجرای برخی شیوه‌ها در تغییر مدیریت مدارس، بخش نظام آموزش دولتی را متحول کنند تا به اهداف برنامه پنجم هم دست یابند.

این تصمیم که در قالب هیات امنایی‌شدن مدارس اعلام شده، گاهی منجر به بروز نگرانی‌هایی در بعضی والدین شده که به نظر می‌رسد مسوولان آموزش و پرورش موظف به رفع این نگرانی‌ها هستند.

اداره مدارس با هیات امنا

تا سال تحصیلی آینده قرار است 5 درصد مدارس تهران به شیوه هیات امنایی اداره شود. تهران از جمله شهرهایی است که با توجه به تنوع فرهنگی، گسترش جغرافیایی و جمعیت زیاد بیش از دیگر شهرها آمادگی پذیرش تغییرات را دارد. شاید به همین دلایل شیوه‌های متعدد مدیریت و انواع مدارس ابتدا در پایتخت تست می‌شود. تهران هم‌اکنون 6000 مدرسه دارد که از این تعداد حدود 2300 مدرسه غیردولتی است. این مطلب را بتازگی مهدی جلالی، مدیر مشارکت‌های مردمی شهر تهران اعلام کرده است. به‌گفته او، تهران 100 مدرسه هیات امنایی دارد که بیشتر آنها در مناطق 4، 6، 10 و 11 قرار دارد و الگویی برای دیگر مدارس هستند.

تعداد کل این مدارس نیز در کشور حدود 1410 مدرسه عنوان شده است. شناخت نقاط ضعف و قوت این مدارس در اشاعه طرح یا شکست آن موثر خواهد بود.

اولین نمونه‌های هیات امنایی در سال 83 برای کاهش فشار بار مالی بر مدارس شکل گرفتند. البته از آن زمان تاکنون مدیران وزارت آموزش و پرورش کوشیده‌اند تا حمایت‌های مالی هیات امنا از مدارس را تنها بخشی از مشارکت آنان در اداره مدرسه بدانند. از 5 سال پیش تاکنون همواره برخی از فرهنگیان و خانواده‌ها احساس خطر کرده‌اند که هیات امنا در مدارس راهی برای پولی شدن نظام آموزش و اجبار والدین به پرداخت شهریه در مدارس دولتی است در‌حالی که ابوطالب حافظی، سرپرست سازمان مدارس غیردولتی نظر دیگری دارد و می‌گوید: توسعه مدارس هیات امنایی، بخشی از برنامه‌های وزارت آموزش و پرورش طی سال آینده و در طول برنامه پنجم توسعه برای افزایش مشارکت مردم در اداره مدارس است. به گفته این مسوول، جمعی از اولیا و خیرین در کنار مدیر، مدرسه را اداره می‌کنند، سرانه مدارس را به مدیر می‌دهند و در بحران‌ها و کمبودها، چاره می‌اندیشند. حافظی بر صددرصد دولتی بودن این مدارس تاکید می‌کند و این که مدارس هیات امنایی حق دریافت هیچ وجهی از اولیا ندارند مگر در زمانی که به خواست و تقاضای والدین برنامه‌های جنبی و کلاس‌های فوق برنامه اجرا شود. اما همه نسبت به این‌گونه مدارس دیدگاه مثبتی ندارند، محمدعلی حیاتی، مخبر کمیسیون آموزش و تحقیقات، سال گذشته اداره مدرسه به دست والدین را تنها راهی برای جبران بدهی 5000 میلیارد تومانی این وزارتخانه عنوان کرد. وی گفت: «از روی ناچاری این مدارس را می‌پذیریم.»

مهدی نویدادهم، دبیرکل شورای عالی آموزش و پرورش مدت‌هاست از روند هیات امنایی شدن مدارس دفاع می‌کند و می‌گوید: هیات امنایی شدن مدارس یعنی مدیریت مشارکتی در فرآیند برنامه‌ریزی و تصمیم‌گیری که منجر به شفاف‌سازی و اعتمادآفرینی و ارتقای آموزش و پرورش خواهد شد. وی تاکید می‌کند که مدیران به تنهایی نمی‌توانند بار سنگین مدیریت حدود 300 دانش‌آموز را به عهده بگیرند. براساس آیین‌نامه این مدارس، هیات امنا متشکل از مدیر مدرسه، یکی از معاونان آموزشی مدرسه به‌انتخاب مدیر، یک نفر از کارکنان آموزشی و کارکنان پرورشی مدرسه به انتخاب شورای معلمان، رئیس انجمن اولیا و مربیان، یک نفر از اولیای دانش‌آموزان، 2‌نفر از کارشناسان آموزشی یا فرهنگی، یک نفر از خیران یا معتمدان محل، یک نفر از اعضای شورایاری محله یا موسسات فرهنگی، ورزشی یا مذهبی (مثل مسجد)‌ و یک نفر از اعضای هیات مدیره موسسات تولیدی خدماتی است. رئیس هیات امنا هم از میان اعضا بجز مدیر مدرسه با رای اعضا و به مدت 2 سال انتخاب می‌شود.

از سال آینده مدارس غیردولتی زیاد می‌شود

براساس برنامه پنجم توسعه، تمامی دستگاه‌های دولتی موظف شده‌اند 30 درصد مسوولیت و فعالیت‌هایشان را به بخش خصوصی واگذار کنند، این واگذاری در وزارت آموزش و پرورش براساس حساسیت کار، 20 درصد تعیین شده است، البته سرپرست مدارس غیردولتی تاکید می‌کند که این میزان مدارس به شکل هیات امنایی درمی‌آیند.

به هر حال چه مدارس به شکل هیات امنایی درآیند و چه به بخش غیردولتی واگذار شوند، هدف از این وظیفه، کوچک شدن دولت و کاهش بار نقدی دستگاه‌های دولتی است.

همچنین ماده 13 لایحه خدمات کشوری از جمله دستورالعمل‌هایی است که در پی کوچک‌سازی دستگاه‌های دولتی، دستگاه‌های دولتی را مکلف به واگذاری مسوولیت به بخش غیردولتی و البته نظارت واداشته است، یکی از مکانیسم‌های تحقق این ماده، خرید خدمت است. ابوطالبی در این‌باره توضیح می‌دهد: طبق ماده 13 لایحه خدمات کشوری، دستگاه‌ دولتی بهای خدمت ارائه شده را در چارچوب یک قرارداد به‌بخش خصوصی پرداخت می‌کند.

سرپرست سازمان مدارس غیردولتی کشور می‌گوید: ما به جای این که مدرسه جدید ایجاد کنیم، این کار را به بخش غیردولتی واگذار می‌کنیم، به این بخش دانش‌‌‌آموز و حدود 700 هزار تومان متوسط سرانه سالانه دانش‌آموزی می‌دهیم، در عین حال انتظاراتمان را هم از مدرسه غیردولتی اعلام می‌کنیم که با این مشارکت، دانش‌آموز به فضای غیردولتی که معمولا کیفیت مطلوب‌تری دارد، منتقل می‌شود و بار نظارتی دولت نیز افزایش می‌یابد.

ایجاد مدارسی جدید با مدیریت غیردولتی

این مسوول از سیاست‌های دیگر آموزش و پرورش با عنوان واگذاری مدیریت مدارس به‌بخش غیردولتی نیز در 5 سال آینده سخن می‌گوید و اضافه می‌کند: در این راهکار، دولت تمام امکانات، فضا، ساختمان، دانش‌آموز و معلم را به بخش خصوصی منتقل می‌کند تا با هزینه این بخش، مدارس اداره شوند.

بخش غیردولتی می‌تواند 10 تا 20 درصد معلمان را خود گزینش کند ولی حق دریافت هیچ وجهی از والدین ندارد.این شیوه مدیریت مدارس هنوز در هیچ جای کشور اجرا نشده، بنابراین نامی هم برای آن تعیین نشده است.

ابوطالبی انتقادهای مطرح شده در حوزه مدارس غیردولتی را کمی بی‌انصافی عنوان می‌کند و از «جام‌جم» می‌خواهد با نگاه ایجابی مشکلات این مدارس را به جامعه گزارش کنند.

وی درباره مشکلات مدارس غیردولتی می‌گوید: در حال حاضر 65 تا 70 درصد مدارس غیردولتی، در فضای استیجاری فعالیت می‌کنند و متاسفانه در شهرهایی مثل تهران، زمین با کاربری آموزشی بسیار کم است. ازاین‌رو، وزارت آموزش و پرورش موظف شده تا ساختمان و زمین‌های مازاد بر نیاز را به مدارس غیردولتی بدهد.به هر حال، دولت در فکر ارائه راهکارهایی برای حمایت از موسسان مدارس غیردولتی است تا به اهداف برنامه پنجم توسعه دست یابد. یکی از این برنامه‌ها‌، راه‌اندازی صندوق حمایت از مدارس غیردولتی است، در این صندوق دولت سالانه 50‌ درصد سرانه دانش‌آموزی بخش دولتی را به حساب صندوق می‌ریزد تا از موسسان مدارس غیردولتی حمایت شود. پرداخت 10 درصد سهم بیمه معلمان مدارس غیردولتی از سوی دولت هم از جمله راه‌های حمایت از موسسان مدارس غیرانتفاعی است.

کتایون مصری