شپشها؛ خیلی دور، خیلی نزدیک
شپشزدگی در مکانهایی شلوغ مانند مدارس بسرعت پخش میشود.
کنار هم قرار دادن لباسها، استفاده کردن از وسایل شخصی دیگران مانند شانه، کلاه، سنجاق سر و روسری میتواند براحتی سبب گسترش شپشها شود.
شپشها به پوست سر بخصوص پشت سر و پشت گوشها علاقه بیشتری دارند و چون بسیار کوچک هستند براحتی قابل دیدن نیستند.
آنها پوست سر را به اصطلاح گاز میگیرند و سپس از خون بدن تغذیه میکنند. شپشها دندانهای تیزی دارند و هر 3 ساعت یکبار به یک وعده غذایی نیاز دارند.
اگر دقیق نگاه کنید، میتوانید محل این گازگرفتگی را روی پوست سر ببینید. این گزیدگی درد ندارد، اما باعث خارش شدید میشود و خاراندن سر، سطح پوست سر را دچار خراشیدگی میکند و این خراشیدگی خون بیشتری در دسترس شپشها قرار میدهد. آنها به زخمها حمله میکنند و باعث خارش بیشتر میشوند.
طول عمر شپشها کمتر از 30 روز است، اما هر شپش ماده بین 50 تا 150 عدد تخم به جا میگذارد که هر کدام از این تخمها در یک کپسول بسیار چسبناک قرار گرفتهاند. این کپسول از فاصله تقریبا 5 میلیمتری ریشه مو به مو میچسبد و براحتی جدا نمیشود.
شپشهای سمج
یک متخصص پوست و مو به خانوادهها توصیه میکند که برای پیشگیری از شیوع شپش سر در مدارس، موهای فرزندانتان را کوتاه کنید.
دکتر پروین منصوری، با اشاره به اینکه شپش سر در تمام دنیا شایع است، میگوید: شپش یک آلودگی انگلی با حشرهای هشتپا و بدون بال است که از خون انسان تغذیه میکند.
شیوع شپش تا 11 درصد در مالزی و 40 درصد در تایوان بویژه در 3 تا 11 سالهها گزارش شده است و در تمام کشورهای دنیا بدون ارتباط با سن، جنس و نژاد امکان آلودگی افراد وجود دارد.
این متخصص پوست و مو با اشاره به اینکه دختران استعداد بیشتری برای ابتلا دارند، به ایسنا میگوید: زنان به علت داشتن موهای بلندتر و همچنین امکان استفاده مشترک از وسایلی چون برس و شانه، بیشتر مستعد ابتلا به شپش سر هستند.
دکتر منصوری با بیان اینکه شپش فقط روی مو زندگی میکند، اظهار میکند: اندازه این حشره 2 تا 3 میلیمتر است و هر 4 تا 6 ساعت از خون سر تغذیه میکند.
نوع ماده این حشره 30 روز زنده میماند و هر روز حدود 5 تا 10 تخم میگذارد که این تخمها برای استفاده از گرمای سر به پوست سر نزدیک میشود و به وسیله یک ماده بسیار سخت و پروتئینی که شبیه به ساختمان ساقه موست، محکم با یک زاویه به مو میچسبد.
این متخصص پوست و مو با بیان اینکه شپش در مناطق گرم و مرطوب تخمگذاری میکند، ادامه میدهد: شپش معمولا در نواحی پشت گردن و در مناطقی که هوا گرم و مرطوب است تخمگذاری کرده و تخمهای آن به دانههای بیضوی سفیدرنگ شباهت دارد.
الکتریسیته ساکن از شانه کردن مو یا برداشتن روسری و مقنعه میتواند شپش سر را به فاصله یک متر پرتاب کند و این امر باعث انتقال شپش از فردی به فرد دیگر میشود
شپش سر به ندرت پس از 24 ساعت دور از میزبان خود و بدون تغذیه از خون زنده میماند، ولی تخمها در درجه حرارت مناسب و رطوبت بالا و گرمای 28 تا 32 درجه زنده میمانند و بعد از 10 روز تبدیل به حشره بالغ میشوند.
دکتر منصوری شایعترین راه انتقال شپش را تماس مستقیم سر با سر میداند: استفاده مشترک از برس، شانه، کلاهگیس و وسایل آرایش مو راحتترین راه انتقال این بیماری است.
جالب توجه آن است که الکتریسیته ساکن از شانه کردن مو یا برداشتن روسری و مقنعه میتواند شپش سر را به فاصله یک متر پرتاب کند و از فردی به فرد دیگر با فاصله نسبتا دور منتقل شود.
دکتر منصوری با اشاره به اینکه شپش معمولا ناقل انتقال بیماری مهمی نیست، ادامه میدهد: ولی میتواند عفونتهای میکروبی ناشی از استافیلوکوک آریوس مثبت، و یا استاربوک پیوژن گروهA را انتقال میدهد.
به گفته او، اگر فردی برای اولین بار به شپش سر مبتلا شود خارش پس از 2 تا 6 هفته بعد از عفونت بروز میکند که این به دلیل پاسخ ایمنی بدن نسبت به اجزای محرک بزاق یا عصاره شپش است، ولی در عفونتهای بعدی خارش بعد از 24 تا 48 ساعت بعد شروع میشود.
قرمزی، عفونت، پوستهریزی بویژه در پشت سر و گوش، مختصری بیقراری، بزرگی غدد لنفاوی و عفونتهای میکروبی ثانویه از علائم شایع شپش سر است.
اگر فردی با عفونت و زخم پشت گوش به پزشک مراجعه کند حتما پزشک او را از جهت عدم وجود شپش و تخم شپش بررسی میکند.
این متخصص بیماریهای پوست و مو ادامه میدهد: حشره زنده براحتی توسط پزشک قابل تشخیص است، اما تشخیص تخم شپش به آسانی صورت نمیگیرد و گاهی اوقات نیازمند آزمایشات انگلی است.
درمان
در بسیاری از نقاط دنیا نسبت به بعضی از داروهای موضعی برای درمان شپش مقاومت ایجاد شده است، پاسخ به محلول و کرم «پرمترین یک درصد» نسبتا خوب است و پاسخ به «مالاتیون نیم درصد» عالی است.
دکتر منصوری، متخصص پوست و مو ادامه میدهد: البته نسبت به «لیندان» در تمام دنیا مقاومت ایجاد شده و پاسخ به آن ضعیف است و علاوه بر این «لیندان یک درصد» میتواند عوارض سیستم عصب مرکزی بدهد و استفاده آن در حاملگی ممنوع است. همچنین در پاسخدهی به داروهای ضدانگلی «آی زر مکتین» موضعی مقاومتی دیده نشده و مصرف خوراکی «آی زر مکتین» به صورت 150 میکروگرم به فاصله یک هفته نتایج خوبی به همراه داشته است.
او با تاکید بر لزوم رعایت بهداشت فردی و اجتماعی برای جلوگیری از رفع آلودگی، خاطرنشان میکند: اولیای مدرسه باید هر ماه موهای دانشآموزان را معاینه و به دانشآموزان تذکر دهند که از وسایل شخصی دیگران استفاده نکنند و در صورت مشاهده شپش، سریعا دانشآموز را به مراکز درمانی ارجاع دهند تا از بروز اپیدمی جلوگیری شود.
درمان
ظاهرا در گذشته تنها راه پیشنهادی برای رهایی از دست شپشها، تراشیدن موها بود. اما در حال حاضر شامپوهای ضد شپش به راحتی در دسترس هستند. شامپوهای ضدشپش از شویندههای قوی به شمار میآیند و تا حدی نیز سمی هستند و بهتر است قبل از استفاده حتما با پزشک مشورت شود.
همه لباسها و وسایل قابل شستشوی فردی که شپش دارد باید در آب با درجه حرارت بالا شسته شود. وسایل غیرقابل شستشو هم بهتر است دور ریخته شوند.
اگر فرزندتان دچار این مشکل شدهاست حتما دیگران و خانوادههای در ارتباط را خبر کنید. دلیلی برای ترس یا خجالت وجود ندارد. جلوگیری از گسترش بیماری از بازگشت آن به سوی فرد هم جلوگیری میکند.
مریم روزبهانی
گفت و گو
