نقش‌های‌ ماندگار

«رابرت» در «حیثیت»1

«رابرت انجیر» و «آلفرد بوردون» دو جوان شیفته شعبده بازی‌اند که به روایت راوی داستان در ابتدا اصلا در فکر آزار کسی نبوده‌اند، اما در ادامه، رقابت بر سر بهتر بودن در حرفه شعبده بازی کار آنها را به جایی می‌رساند که بیشترین صدمه را به خود و نزدیکان خود وارد می‌آورند. در میان این دو، رابرت شخصیتی اخلاقی‌تر از آلفرد دارد.
گویی تقابل رابرت با آلفرد تقابل اخلاق است با بی‌اخلاقی و تقابل اعتدال است با افراط و تفریط. آلفرد باهوش تر از رابرت است و این را هم خود او و هم رابرت می‌دانند، اما همه چیز که به هوش نیست. در کار شعبده بازی یک قاعده مسلم وجود دارد و آن این‌که می‌بایست همیشه مرز میان شعبده با جادو حفظ شود و شعبده باز هرگز به دنبال دست یافتن به عمل کثیف جادوگری نباشد. در میان این دو، نخست آلفرد وارد حیطه جادو می‌شود و همین رابرت را برآن می‌دارد تا او نیز برای مقابله با آلفرد به این حیطه وارد شود. استاد رابرت به او گفته بود: «تو یه شعبده بازی نه جادوگر. اگه بخوای کارای غیرممکن بکنی دست هات باید آلوده بشه.» با این حال غم از دست دادن همسر برای رابرت آنقدر بزرگ است که گویی تسلایی جز انتقام ندارد. اما آیا همه انگیزه رابرت از رقابت با آلفرد انتقامجویی است؟ نه این‌گونه نیست چراکه اگر چنین بود رابرت در جواب اولیویا که گفته بود مقابله با آلفرد نمی‌تواند زن او را به او بازگرداند، نمی‌گفت: «زنم مهم نیست. اسرار اون مهمه.»

از اینجا به بعد روی دیگری از شخصیت رابرت را می‌بینیم. جاه‌طلبی او را که باعث می‌شود تا از این به بعد این او که اخلاقیات را زیر پا بگذارد فقط به این دلیل که می‌خواهد ثابت کند بهتر از آلفرد است. رابرت با بی‌شرمی از اولیویا که در حال حاضر جای خالی همسرش را برایش پر کرده می‌خواهد برایش جاسوسی کند. مثل ماتاهاری و مثل آلیشیا در فیلم «بدنام» هیچکاک؛ غافل از این‌که او از همین حالا و با همین خطاهای آشکار روند رو به زوال خود را آغاز کرده و هر چه می‌گذرد بیشتر در گناه و سیاهی غوطه‌ور می‌شود. آلفرد در جایی به او می‌گوید: «پس بالاخره وارد کثافت کاری شدی.» و این همان خط قرمزی بود که این دو شاگرد از استاد خود یاد گرفته بودند که نباید به آن وارد بشوند.

حال باید برگردیم به ابتدا و در این قضاوت اولیه بازنگری کنیم: آیا رابرت واقعا شخصیتی اخلاقی‌تر از آلفرد دارد یا نه فقط ظواهر این طور نشان می‌دهد و در واقع این رابرت است که به دلیل سوءظن و گمان غلط بردن نسبت به آلفرد و زود قضاوت کردن درباره او بیشتر سزاوار صفت بی اخلاقی است؟ شخصیت رابرت در فیلم حیثیت نمادی از همه ماست وقتی که درباره دیگران زود به قضاوت می‌نشینیم و گاه با خیره سری تمام جز به بهای جان خود و دیگران واقعیت را در نمی‌یابیم، نمی‌پذیریم و باورش نمی‌کنیم.

پانوشت

1- محصول 2006 آمریکا، کارگردان: کریستوفر نولان، بازیگران: هیو جکمن، کریستین بیل