اندوه‌های یک تجربه شیرین

اندوه بعد از زایمان

این حالت در اولین روزهای پس از تولد نوزاد روی می‌دهد و پدیده‌ای طبیعی است که در میان حدود 70 درصد مادران به چشم می‌خورد. نشانه‌های اصلی شامل تحریک‌پذیری، خلق ناپایدار، پریشانی خاطر و احساس ترس و وحشت می‌باشد. در روز سوم یا چهارم پس از زایمان شدت تمامی این نشانه‌ها به حداکثر می‌رسد به طوری که بسیاری از مادران احساس غمگینی، بی‌حالی و شکنندگی دارند و به راحتی اشکشان سرازیر می‌شود. این نشانه‌ها که بیشتر به واسطه خستگی، استرس‌های زایمان و تغییرات هورمونی به وجود آمده، چندان عمیق نیست و به طور معمول طی چند روز به صورت خود به خود از بین می‌رود. اندوه پس از زایمان ممکن است به عوامل زیر نیز مربوط باشد:

1) داشتن این احساس که با تولد نوزاد جدید، از مسوولیت‌های مختلف بچه داری، خانه‌داری و رسیدگی به دیگر اعضای خانواده لبریز شده‌اید و مسوولیت مادر شدن سخت‌تر از آن چیزی است که انتظار داشتید.

2) بی‌خوابی، خستگی و ناتوانی شما را آزار می‌دهد.

3) احساس ناراحتی، درد و مشکلات فیزیکی بعد از زایمان شما را آزار می‌دهد.

4) کم شدن ارتباط با دیگران و عدم حمایت از سوی اطرافیان

5) تغییر شیوه زندگی و دیدگاه شما به مسائل با آمدن فرزند

چگونه خود را تطبیق دهیم؟

مراقبت از فرزند کاری وقت گیر است.بنابراین در مورد سایر کارهایی که باید انجام دهید واقع بین بوده و کارهای سخت را برای مدتی کنار بگذارید و یا از کسی کمک بخواهید.

در مورد مراقبت از فرزند نیز سخت نگیرید. گذشت زمان آگاهی و توانایی شما را برای رسیدگی به فرزندتان افزایش می‌دهد.

مراقبت از خود

به همان اندازه که نیاز‌های فرزند مهم است، برآورده شدن نیازهای شما هم اهمیت زیادی دارد. بنابراین باید شیوه زندگی سالم خود را حفظ کنید. به این منظور برنامه‌هایی داشته باشید که از آنها لذت ببرید، بیرون رفتن از منزل، داشتن تغذیه صحیح و ورزش به شما کمک خواهد کرد. از همسر، دوست و یا خانواده خود بخواهید که روزی نیم ساعت از فرزند شما مراقبت کنند تا شما بتوانید کمی به خودتان برسید. حتی می‌توانید برنامه‌ای را با همسرتان برای مراقبت از فرزند ترتیب دهید تا شما هم بتوانید وقت آزادی برای خود داشته باشید. نیم ساعت صرف وقت برای خودتان تغییر بزرگی در زندگی شما به وجود می‌آورد.

بیان احساسات

در مورد احساسات خود با یک فرد نزدیک صحبت کنید. اگر احساس اندوه و غمگینی در همان روزهای اول بیمارستان وجود داشته باشد، هر چه زودتر آنها را بازگو کنید و از شخصی کمک بگیرید.

کمک و حمایت اطرافیان

در روزهای اولیه بازگشت به خانه، حتما برای مراقبت از نوزاد و انجام امور منزل از کسی کمک بگیرید و سعی کنید که بیشتر استراحت کنیدتا بدنتان دوران نقاهت را سپری کند. ارتباط با والدین دیگری که شرایط آنها هم مثل شما ست و نیز ارتباط با مؤسساتی که در زمینه مراقبت از کودک و رشد و سلامت او خدماتی ارائه می‌دهند نیز می‌تواند به شما کمک کند.

افسردگی پس از زایمان

گاهی غمگینی و اندوه پس از زایمان عمیق‌تر و طولانی‌تر از حد معمول می‌شود. اگر این حالت‌ها بیشتر از دو هفته طول بکشد به طوری که انجام کارهای روزانه مادر را مختل کند، اصطلاحا افسردگی پس از زایمان نامیده می‌شود. این نوع افسردگی در میان حدود 10 درصد مادران در سه ماهه نخست پس از زایمان رخ می‌دهد و نشانه‌های آن مشابه انواع دیگر اختلال افسردگی است، ولی در خلال آن خستگی، تحریک‌پذیری و اضطراب بارزتر بوده و نشانه‌های ترس نیز مشهود است. نشانه‌های افسردگی پس از زایمان عبارتند از:

گریه بدون هیچ دلیل مشخصی

اضطراب، بی‌قراری، رنجش و خشم

عدم اعتماد به نفس و احساس بی‌کفایتی و شکست در تطابق با شرایط جدید

عدم علاقه به نوزاد، خانواده، دوستان و به طور کلی زندگی

تحلیل قوا و مشکلات خواب

پر خوری یا بی‌اشتهایی

عدم تمرکز و آشفتگی

افکار صدمه‌زنی به نوزاد یا دیگران

افکار خودکشی

ترس از به خطر افتادن سلامت خود و نوزاد

عدم تمایلات جنسی به مدت طولانی

افسردگی پس از زایمان فرآیندی پیچیده است و تمامی زنان در سنین مختلف و با فرهنگ‌ها و مرتبه اقتصادی اجتماعی متفاوت را می‌تواند گرفتار کند. مادرانی که این مشکل را داشته اند عوامل متعددی را گزارش کرده اند که از جمله آنها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

1) احساس منزوی بودن و نداشتن حامی

2) مشکلات ارتباطی با همسر، خستگی و تحلیل قوا

3) تجربه حوادث استرس زا در زمانی نزدیک به شروع اختلال

4) احساس ناراحتی‌های جسمی و یا داشتن سابقه اختلال‌های روانی قبل از زایمان

5) عدم فرصت کافی برای مراقبت از خود

6) وجود مشکلات زایمانی و تغییرات روانی پس از زایمان

7) داشتن نوزاد نارس و مشکل دار

8) انتظارات غیر واقعی مادران از خود در تطابق با وضعیت جدید و انجام مراقبت از نوزاد

9) سابقه ارتباط ضعیف با دیگران

اگر احساس افسردگی می‌کنید چه کارهایی باید انجام دهید؟

تشخیص مشکل

اولین گام در ارتباط با افسردگی تشخیص مشکل است. افسردگی احساس شادی، اعتماد به نفس و انرژی را از شما می‌گیرد و مانع از آن می‌شود که شما به هنگام رسیدگی به نوزاد احساس لذت و رضایت داشته باشید. احساس افسردگی پیوند عاطفی میان مادر و کودک را مختل کرده و حتی ارتباط شما با همسرتان و دیگران را هم دچار تنش می‌کند.

صحبت کردن در زمینه احساسات

در مورد احساسات یا مشکل خود با پزشک یا مراکز بهداشتی مشورت کنید تا آنها نیز در صورت لزوم شما را به افراد متخصص در زمینه افسردگی ارجاع دهند. ترکیب درمان‌های دارویی با روان درمانی می‌تواند به حل مشکلات شما کمک کند.

کمک گرفتن

مادرانی که افسردگی پس از زایمان را تجربه کرده‌اند، معتقدند که وقتی صحبت‌های آنها از جانب دیگران شنیده می‌شود و احساساتشان درک می‌شود و حمایت‌های عاطفی برای آنها فراهم می‌گردد، صد در صد در بهبودی حال آنها مؤثر است. با پدران و مادرانی که تجارب مشابه دارند، با پرستاران کودک و مؤسسات آموزشی و کمک رسان در این زمینه مشورت کنید و مسائل خود را با آنان در میان بگذارید. در زمینه مشکل خود مطالعه کنید، این‌که احساسات خود را کاملا درک کنید و بدانید این مشکل مختص شما نیست، گام مؤثری در جهت حل مساله خواهد بود.

صدیقه زرپور
کارشناس ارشد روان‌شناسی