لوسمی ؛ بیماری مهلک خون

طبق تحقیقات سلول‌های اجدادی یا همان سلول‌های بنیادین مغز استخوان اقدام به تولید گلبول‌های قرمز، گلبول‌های سفید با 2 نام عمده نوتروفیل، لنفوسیت، مونوسیت و نهایتا ذرات پلاکتی می‌کنند. این گونه بخش جامد خون را تشکیل می‌دهد و جزء مایع آن «پلاسما» نام دارد که حاوی پروتئین‌ها، املاح، هورمون‌ها و آب است.

تنظیم تعداد سلول‌ها در خون مستقیما به عهده عوامل کنترلی رشد در مغز استخوانند.

دکتر سیدمحسن رضوی، فوق‌تخصص بیماری‌های خون و سرطان در گفتگو با «جام‌جم» می‌گوید: منظور از سرطان خون این است که سلول‌های اجدادی (بنیادین)‌ مهار طبیعی رشد را برنمی‌تابند، یعنی زیر بار قدرت کنترل بدن نمی‌روند و بی‌رویه تکثیر می‌کنند و در یک کلام لوسمی یعنی تکثیر بی‌رویه سلول‌های بنیادین خون‌ساز در مغز استخوان که وقتی شروع به تکثیر می‌کنند، فقط همانند خود را تولید می‌کنند و جلوی ساخت عوامل طبیعی دیگر سلولی را می‌گیرند که نتیجه آن تولید یک رده سلولی بیش از حد طبیعی است که بالغ شده و با ایجاد سلول نهایی منجر به سرطان خون مزمن می‌شود.

این فوق‌تخصص بیماری‌های خون و سرطان در تعریف سرطان خون مزمن اظهار می‌کند: در این نوع سرطان سلول بنیادین سرطانی شده و در حال تکثیر بی‌رویه است و راه بلوغ سلولی باز است و معمولا بیمار سنی بالای 50 سال دارد و ممکن است مدت‌ها و حتی سال‌ها دچار این بیماری باشد و از آن خبر نداشته باشد و به طور تصادفی در آزمایش‌های چکاپ از بیماری خود مطلع شود یا این که چندین سال بعد به دلیل کاهش وزن، بزرگی طحال، تعریق، تب و خستگی پیش‌رونده مشخص شود که فرد به لوسمی مزمن دچار شده است.

وی می‌افزاید: ولی در لوسمی حاد تکثیر بی‌رویه سلول‌های بنیادین خون‌ساز در مغز استخوان، در شرایطی که حتی بلوغ این سلول‌ها هم ساقط شده است، سلول‌های بنیادین (Blast) شروع به تکثیر سلول‌های مشابه خود می‌کنند و مغز استخوان سرشار از این سلول‌ها می‌شود، بی‌آن که راه بلوغش باز باشد.

به گفته دکتر رضوی در لوسمی حاد، مغز استخوان با تعداد کثیری سلول مواجه است که نه‌تنها جای زیادی را برای سایر سلول‌های طبیعی اشغال کرده‌اند، بلکه حتی خودشان هم قادر به بلوغ و سیر فرآیند رشد نیستند و نتیجه آن می‌شود که فرد بیمار گلبول‌های سفید، پلاکت‌ها و گلبول‌های قرمز خود را از دست می‌دهد.

آمار نشان می‌دهد علائم بالینی سرطان خون حاد به مراتب جدی‌تر از سرطان خون مزمن است که به شکل کم‌خونی، ضعف، بی‌حالی و رخوت از جانب گلبول‌های قرمز خود را نشان می‌دهد و وقتی گلبول‌های سفید کاهش پیدا می‌کنند، عفونت‌های پرخطر فرد را تهدید به مرگ می‌کند و هنگامی که پلاکت‌های خون افت کرد، فرد مستعد خونریزی‌های غیرعادی و غیرمترقبه می‌شود.

دکتر رضوی با بیان این که خونریزی، تب و عفونت، ضعف و بی‌حالی و خستگی می‌تواند از دلایل مراجعه فرد به پزشک باشد، عنوان می‌کند: در برخورد با افراد مشکوک به سرطان لازم است مغز استخوان آنها که سرچشمه سلول‌های خون‌ساز است، مورد بررسی قرار گیرد.

درمان

دکتر رضوی با بیان این که امروزه سرطان خون مزمن (میلوئید)‌ با کپسول‌های خوراکی درمان می‌شود، در خصوص لوسمی مزمن لنفوئید اذعان می‌کند: این نوع از سرطان بیشتر در سالمندان مشاهده می‌شود و به قدری سیرش آرام است که تا پایان عمر نیازی به درمان ندارد و گاهی به اندازه‌ای سریع رشد می‌کند که با بهترین درمان‌ها هم بیش از چند ماه نمی‌توان به بیمار کمک کرد.در حالی که در لوسمی حاد لنفوئید که بیشتر در کودکان شایع است، در 80 درصد مواقع بیماری قابل درمان است و بالعکس آن، این بیماری در بزرگسالان سرنوشت درخشانی ندارد و کمتر از 30 درصد از آنها در پایان 5 سال زنده می‌مانند.

این پزشک متخصص می‌گوید: از هر 100هزار نفر در طول سال، 10 تا 20 نفر به لوسمی حاد مبتلا می‌شوند که عوامل محیطی و ژنتیکی در ایجاد آن نقش موثری دارند.

عوامل محیطی همچون پرتوهای رادیواکتیو، پرتوهای الکترومغناطیسی، داروهای شیمی‌درمانی، بنزن و سیگار و عوامل ژنتیکی در بروز و ظهور سرطان‌ها نقش بسیار مهمی دارند، بنابراین بخشی از درمان‌های مدرن سرطان خون‌ حاد بر پایه تغییر رفتار ژنتیکی سلول سرطانی پی‌ریزی شده است.

دکتر رضوی تصریح می‌کند: استفاده از میوه و سبزیجات می‌تواند سیستم ایمنی افراد را تا حدی قوی نگه دارد و مانع از بروز برخی از سرطان‌ها شود؛ ولی این موضوع هم کاملا ثابت نشده است.