حسینه اعظم زنجان

دسته عزاداران حسینه اعظم زنجان در تاریخ 15 دی سال 1387، در فهرست میراث معنوی کشور به ثبت رسید. این مراسم عظیم که هر سال با حال و هوای خاصی برای عزاداری امام حسین (ع) در روز 8 محرم برگزار می‌شود، به عنوان باشکوه‌ترین مراسم عزاداری در کشور نیز شناخته شده و میزبان شمار عظیمی عزادار است.
 
«ابراهیم نجفی»، پژوهشگر علوم اجتماعی و مسئول ثبت پرونده حسینه اعظم زنجان در فهرست میراث معنوی دراین‌باره می‌گوید: «مراسم دسته عزاداران حسینه اعظم زنجان در روز 8 محرم یکی از بی‌نظیر‌ترین و منحصربه فردترین مراسم عزاداری امام حسین (ع) در ایام محرم است که از ویژه‌گی‌های خاصی برخوردار است.»
 
وی در ادامه می‌گوید: «یکی از ویژه‌گی‌های مهم این مراسم تعداد نفرات آن است. در این روز عزاداران از سراسر روستاها و شهرهای اطراف زنجان به حسینه اعظم می‌آیند و دسته‌ای با بیش از 200 هزار سینه زن را تشکیل می‌دهند. هر ساله علاوه بر زنجانی‌ها، از استان‌های دیگر هم به این شهر می‌آیند و علاوه بر شرکت در این مراسم، نذورات هم می‌دهند.»
 
قدمت انجام این مراسم به دوره قاجار بازمی‌گردد. در گذشته این مراسم سه روز برگزار می‌شد. شب 6 محرم، 8 محرم و روز عاشورا از جمله روزهای برگزاری این مراسم بوده است. به مرور زمان و به دلایلی که هنوز شناخته نشده دو روز 6 محریم و عاشورا کم‌کم از یاد می‌رود و 8 محرم همچنان به عنوان روز برگزاری این مراسم باقی می‌ماند.
 
نجفی درباره نحوه حرکت دسته عزاداران می‌گوید: «در آن زمان عزادارن از تکیه اعظم زنجان که در آن زمان کوچکتر از این بود راهی امامزاده سید ابراهیم می‌شدند و سپس به تکیه برمی‌گشتند. اما امروز مسیر تغییر کرده است. هیات عزاداری از حسینه اعظم وارد خیابان فردوسی و سپس به طرف خیابان امام خمینی می‌روند. پس از پیمودن این خیابان وارد میدان انقلاب می‌شوند و از آنجا به طرف امامزاده سید ابراهیم می‌روند. پس از عرض تسلیت به امامزاده، دسته عزاداران مسیر آمده را به طرف حسینه اعظم بازمی‌گردند.»
 
این مسیر در حالت عادی ظرف مدت نیم ساعت پیموده می‌شود. اما در روز 8 محرم دسته عزاداران این مسیر را در حدود 8 ساعت می‌پیمایند. مراسم هر سال بعداز اذان ظهر و عصر آغاز می‌شود و تا نزدیک اذان مغرب و اعشاء طول می‌کشد.
 
یکی از مهمترین بخش‌های مراسم حسینه اعظم زنجان نذورات آن است. در این روز نذوراتی چون گوسفند، پول و انواع هدایای نقدی و غیر نقدی به حسینه داده می‌شود. یکی از مهمترین نذورات قربانی کردن گوسفندانی است که هدیه داده شده‌اند. در این روز بیش از یازده هزار گوسفند قربانی می‌شود و پس از مراسم منا در حج، حسینه اعظم زنجان دومین قربانگاه مسلمانان جهان است.
 
البته در کنار گوسفند، مرغ و خروس و شتر هم قربانی می‌شود اما در مقایسه با تعداد گوسفندانی که در این روز قربانی می‌شود ناچیز است.
 
نجفی درباره شیوه تقسیم نذری‌ها می‌گوید: «گوشت حاصل از این قربانی‌ها بین مردم زنجان و روستاهای اطراف تقسیم می‌شود. در واقع طی یک سنت چند ساله، شهر زنجان به دو قسمت تقسیم می‌شود و هر سال گوشت حاصل از این قربانی‌ها در بسته بندی‌های بهداشتی نیم کیلویی به یک قسمت داده می‌شود. به این ترتیب هر دوسال یک‌بار کل شهر زنجان و روستاهای اطراف از این گوشت نذری بهره‌مند می‌شوند.»
 
این مراسم به صورت کاملا سنتی برگزار می‌شود و مداحی آن با ذکر مصیبت و به صورت حماسی خوانده می‌شود. خوشبختانه برخی اشعار و نوحه‌ خوانی‌های رایجی که طی چند‌سال اخیر در مراسم عاشورا باب شده در مراسم حسینه اعظم زنجان وارد نشده است.
 
مداحی به زبان ترکی و فارسی خوانده می‌شود. البته بیشتر اشعار ترکی بوده و تنها چند مداحی فارسی می‌شود. اما در شکل اجرای مراسم هنگام نوحه‌ خوانی هم هماهنگی خاصی وجود دارد که به مرور زمان مردم شهر آن را به خوبی یاد گرفته‌اند.
 
در کنار قربانی‌ها نذرهای نقدی و غیر نقدی هم هست. نجفی درباره نوع هزینه کردن این نذرها می‌گوید:‌ «نذورات نقدی و غیر نقدی جمع‌آوری شده در حسینه گاهی به یک میلیارد تومان هم می‌رسد. این بخش از نذوران با نظارت مسئولان حسینه خرج مسائل عمرانی از جمله توسعه مسجد و حسینه می‌شود.»
 
به گفته نجفی حسینیه اعظم زنجان امروز به شکل یک سازمان کامل درآمده است. این حسینه پس از مدیرعامل،‌ معاونت‌های مختلفی دارد. همچین بخش اداری آن از روابط عمومی، حوزه هنری و بخش‌های دیگری تشکیل شده است، که هر روز نیز به دلیل اهمیت این مراسم مذهبی به آن افزوده می‌شود.
 
آنچه امروز از حسینه اعظم زنجان به جای مانده تاریخی نیست. اما مکان این حسینه تاریخی است. این حسینه در حادثه فتنه بابیه تخریب شد و مدت‌ها خرابه‌ای از آن باقی ماند. در سال 1331 ه.ق شخصی به نام میرزا علی اشرف خان خطیب‌لو با هزینه شخصی دوباره حسینه را می‌سازد اما مدرسه به صورت خرابه باقی‌ می‌ماند تا این‌که به طور کامل از بین می‌رود.
 
به دلیل برگزاری این مراسم در زنجان، به این شهر لقب بزرگترین مجمع عاشقان اهل بیت داده شده است. گفته می‌شود که اولین نذورات این حسینه در سال 1333 با 3 راس گوسفند آغاز شد.
 
فردا 4 دی ماه سال 1388 مصادف با 8 محرم است و مراسم دسته عزاداران حسینه اعظم زنجان برگزار می‌شود. این مراسم هر سال همراه با گزارش‌های تلویزیونی از شبکه‌های مختلف تلویزیونی داخلی و خارجی بوده و به همین علت شهرتی جهانی پیدا کرده است.

منبع: خبرگزاری میراث فرهنگی