کلانتری که پلیس نیست

کلانتر یک کار غیراکشن است

کارگردان مجموعه کلانتر در ارتباط با طرح اولیه و شکل‌گیری این سریال می‌گوید: «طرح این سریال به سال 81 برمی‌گردد. سیداصغر زائری (تهیه‌کننده)‌ قراردادی با سازمان صداوسیما برای ساخت یک سریال پلیسی داشت، اما متاسفانه چون برآورد این کار بسیار محدود بود، امکان مانور وجود نداشت. اما از آنجایی که قبلا با ایشان کار کرده‌ بودم و بخوبی از یکدیگر شناخت داشتیم، پذیرفتم این کار را انجام دهیم؛ چون نسبت به ایشان احساس دین می‌کردم. بنابراین کار شروع شد و خودم فیلمنامه ساده‌تری نوشتم که هنگام ساخت نام کلانتر را به خود گرفت. در فیلمنامه جدید از تعقیب و گریز و صحنه‌های اکشن و پرخرج خبری نبود و داستان بیشتر حول و حوش مسائل و روابط انسانی دور می‌زد و خوشبختانه با برنامه‌ریزی درستی که انجام گرفت، از هزینه‌های اضافی اجتناب‌ شد و توانستیم گروه کوچک و حرفه‌ای را جمع کنیم و کار را ادامه دهیم.»

محسن شا‌محمدی در پاسخ به این سوال که چه شد کلانتر در 3 سری مختلف به روی آنتن رفت، می‌گوید: «به نظرم کلانتر این پتانسیل را داشت که ادامه پیدا کند. بخصوص این که در اپیزودهای 5 و 6 قسمتی ساخته شده بود و می‌توانست حجم زیادی از معضلات جامعه را به تصویر بکشد و در آگاهی دادن و کاهش جرائم اثرگذار باشد. خوشبختانه مسوولان صداوسیما و نیروی انتظامی هم موافق بودند که ادامه پیدا کند. یادم می‌آید وقتی کلانتر 2 تمام شد، آقای فرجی، مدیر گروه فیلم و سریال وقت با من تماس گرفتند و گفتند آقای ضرغامی گفته که کلانتر باز هم ادامه پیدا کند و این جای امیدواری و خوشحالی داشت.»

نویسنده و کارگردان مجموعه‌های کلانتر درخصوص این سوال که چرا فکر می‌کردید این کار باید ادامه پیدا کند، معتقد است: «به این دلیل که تمام کارهای پلیسی مطرح مانند ناوارو، شرلوک هلمز و... در طول چندین سال متوالی تهیه و تولید شده‌اند و صرفا در حد 13 یا 26 قسمت نبوده‌اند و به همین دلیل هم در ذهن ما ثبت شده‌اند. ما هم اگر می‌خواستیم یک ردپای پلیسی را در ذهن مخاطب خودمان ثبت کنیم، باید آن را استمرار می‌بخشیدیم.»

شا‌محمدی در پاسخ به این سوال که چرا ایرج نوذری را به عنوان کلانتر عوض نکردید و از بازی سایر بازیگران استفاده نکردید، چنین پاسخ می‌دهد: «نیازی به این کار احساس نشد، ‌چون ایشان همکاری خوبی با ما داشت. کار فیلمسازی سخت و دشوار است و انتخاب بازیگران ثابتی که در طول چندین ماه متوالی بتوانند این سختی‌ها را با خونسردی و بردباری تحمل کنند، مشکل است. خوشبختانه من با آقای نوذری هیچ مشکلی نداشتم و از همکاری‌ با ایشان همواره لذت برده‌‌ام.»

شا‌محمدی می‌گوید: نوشتن فیلمنامه کلانتر 3 یک سال به طول انجامیده است و هنگامی که تصویربرداری این سریال آغاز شد، فیلمنامه آن نیز به طور کامل نوشته شده بود.

این کارگردان در ادامه صحبت‌هایش در پاسخ به این سوال که چه المان‌هایی را به کار برده تا کلانتر 3، با کلانترهای قبلی متفاوت باشد، می‌گوید: «سعی کردم از داستان‌های جذاب‌تر و فراگیرتر استفاده کنم، ولی به هر حال کلانتر 3 هم به همان شکل کلانترهای قبلی ساخته شده است. در ساختار تکنیکی و امکانات تغییراتی ایجاد شده، ولی در اصول کار خیر. چرا که اگر می‌خواست فرمت و اصول کلی‌اش تغییر کند، دیگر می‌شود یک کار جدید، که باید نام جدیدی هم برای آن انتخاب می‌شد. به نظرم کلانتر یک کار غیراکشن است و هدف از ساخت آن صرفا به رخ کشیدن نیروی پلیس نبوده و در کلانتر ما به معضلات اجتماعی می‌پردازیم و مجرمین ما حرفه‌ای نیستند. آنها آدم‌های معمولی هستند که به خاطر اشتباهاتی که می‌کنند، ضرباتی گاه جبران‌ناپذیر به خود و اطرافیانشان می‌زنند.

این کار داستان‌های تحلیلی و روانی دارد و پلیس کلانتر هم از این قاعده مستثنی نیست. سرگرد با متهمانش در بیشتر موارد رابطه عاطفی دارد. این شکل کار در ساخت تمام کلانترها رعایت شده است.»

محسن شاه‌‌محمدی در این رابطه که آیا کلانتر 3 می‌تواند موفقیت کلانترهای قبلی را به دست آورد یا خیر، معتقد است: «هر اثر هنری به این امید ساخته می‌شود که بتواند به بهترین نحو با مخاطب ارتباط برقرار کند و اثرگذار باشد. امیدوارم کلانتر 3 هم این‌گونه باشد.»

کارگردان کلانتر 3 در پاسخ به این سوال که داستان‌های این مجموعه تا چه حد براساس داستان‌های واقعی ساخته شده‌‌‌اند،‌ می‌گوید: «اصولا پرونده‌های واقعی به جز کلیت ماجرا حرف دیگری برای گفتن ندارند. پرونده‌ها یک سری سوال و جواب هستند و اصولا از موقعی تشکیل می‌شوند که جرم اتفاق افتاده است. ولی ما در کلانتر اغلب به دنبال آن بخش از زندگی هستیم، که قبل از وقوع‌ جرم جاری بوده است و همچنین تاثیرات احساسی و عاطفی آن.»

محسن شا‌محمدی برای ساخت سریال کلانتر 3 با مشکل خاصی روبه‌رو نبوده است و مسوولان نیز در ساخت این اثر همکاری‌های لازم را داشته‌اند.

شا‌محمدی صحبت‌هایش را این‌گونه به پایان می‌برد و می‌گوید: «تصویربرداری این سریال 7 ماه به طول انجامید و این گروه 40 نفره گاهی تا 15 ساعت کار کردند،‌ اما در کمال خونسردی و آرامش. من در همین‌جا از همه گروه، بخصوص آقای زائری و مدیر تولید کار آقای میرزا صادقی تشکر می‌کنم.»

بازی در نقش پلیس برایم جذاب بود

فرهاد مهادیان،‌ از بازیگران جوانی است که چندین سال است کارش را در عرصه بازیگری و البته موسیقی آغاز کرده است. او در سری اول کلانتر نیز حضور داشته و این بار هم در کلانتر 3 به عنوان همکار کلانتر در مقابل ایرج نوذری ظاهر شده است. او درمورد حضورش در این مجموعه می‌گوید: «با آقای شا‌محمدی قبلا در مجموعه‌های کلانتر 1 و یکی مثل من کار کرده بودم. به خوبی ایشان را می‌شناختم. وقتی فیلمنامه این سریال را خواندم، از نقشم خوشم آمد. دوست داشتم آن را بازی کنم، چرا که پیش از این هرگز نقش یک پلیس را ایفا نکرده بودم و برای همین بسیار برایم جذاب بود.»

مهادیان در خصوص این که چطور به این نقش نزدیک شده است، می‌گوید: «دوست داشتم یک نقش کامل را از پلیس به نمایش بگذارم و آن را تک‌بعدی بازی نکنم. به همین دلیل تنها به کار و حرفه او پرداخته نمی‌شود و وارد زندگی شخصی این پلیس نیز می‌شویم که این مساله خیلی جذاب بود. با ایرج نوذری به عنوان همراه اصلی رابطه خوبی داشتم.» او در ادامه به این نکته اشاره می‌کند که یکی از حسن‌های این کار این است که داستان‌ها واقعی هستند و از حالت متن بیرون آمده‌اند و مستندتر شده‌اند. در کلانتر 3، داستان‌ها به‌روزتر و زیباتر شده‌اند و نیروی تازه‌تری به کار اضافه شده است؛ مانند حضور ستوان زن در سریال.

فرهاد مهادیان در ارتباط با این نقش خود تحقیق خاصی نداشته است و تنها به فیلمنامه و راهنمایی‌های کارگردان بسنده کرده است. او در حال حاضر مشغول بررسی فیلمنامه‌های جدید است و آلبوم تازه‌اش با نام «دوستم داری، چند تا» به تازگی وارد بازار شده است. او می‌گوید موسیقی بعد از بازیگری رشته دوم هنری او است و این کار برایش، یک کار دلی محسوب می‌شود.

ماجراهای کلانتر برایم جذاب بود

لیلا موسوی در این سریال نقش ستوان الهام را ایفا می‌کند. او از سال 73 بازیگری را با بازی در تئاتر آغاز کرده و در سال 76 با بازی در سریال خانواده محبوب پا به عرصه تصویر گذاشته است. بازیگر نقش ستوان الهام در خصوص حضورش در این مجموعه می‌گوید: «من از طریق آقای زائری (تهیه‌کننده) برای بازی در این کار دعوت شدم؛ چون قبلا با ایشان یک سریال کار کرده بودم. وقتی فیلمنامه را خواندم، از نقشم خوشم آمد. چون یک پلیس متفاوت بود و دوست داشتم جایگاه یک زن پلیس را به خوبی نشان دهم. چرا که به نظرم این حرفه، یک حرفه خاموش است و نیاز به آشنایی و شناخت بیشتر توسط مردم دارد، ما تا به حال تنها دیده‌ایم که پلیس زن، تبهکاران را دستگیر می‌کند، در صورتی که یک زن پلیس کارهای بیشتری نیز انجام می‌دهد و در کارش مدیریت خاصی دارد.»

لیلا موسوی در پاسخ به این سوال که کلانتر 3، چه تفاوتی با کلانترهای قبلی دارد، می‌گوید: «من کلانتر 1 را کامل دیدم اما متاسفانه کلانتر 2 را پراکنده دیده‌ام. به نظرم کلانتر 3، هم به روزتر است و هم از داستان‌های پخته‌تر و باساختار محکم‌تری برخوردار است.» بازیگر نقش ستوان الهام معتقد است که شا‌محمدی به خوبی توانسته یک زن پلیس را به تصویر بکشد و به همین دلیل نیاز بیشتری به تحقیق وجود نداشته است.

لیلا موسوی در خصوص این که بازی در روی صحنه را بیشتر دوست دارد یا در مقابل دوربین، می‌گوید: «من قلبا تئاتر را دوست دارم. بازی در مقابل دوربین سختی‌های خاص خودش را دارد مثل حفظ راکورد یا چندین برداشت، اما با این همه بازی در عرصه تصویر نیز جذاب و شیرین است.»

او درباره نوع کارگردانی محسن شا‌محمدی می‌گوید: «ایشان کارگردان با دقت و فهیمی هستند و البته سخت‌گیری‌های خاص خودشان را دارند که در نهایت به نفع خود بازیگر است.»

کار پلیسی ساختن، یک نوع ریسک است

سید اصغر زائری، تهیه‌کننده هر 3 کلانتر است. او تهیه مجموعه‌های آینه عبرت، هشدارهای پلیس و شلیک نهایی را در پرونده هنری خود دارد.

او درباره ساخت و تهیه کلانتر 3 می‌گوید: «استقبال مخاطبان از سری‌های قبلی این مجموعه و درخواست مسوولان صداوسیما، همچنین سازمان عقیدتی، سیاسی باعث شد که کلانتر 3 را نیز تهیه و تولید کنیم.»

زائری معتقد است ساخت یک سریال پلیسی به نوعی خطرپذیری محسوب می‌شود. او می‌گوید ساخت این‌گونه آثار با مشکلات زیادی همراه است. برای مثال معاونت اجتماعی و ناجی هنر که متولی این‌گونه کارها هستند، متاسفانه هیچ‌گونه همکاری‌ای با ما نداشتند و ما با تجربیاتی که داشتیم، قدم به قدم جلو رفتیم و امکانات‌مان بسیار محدود بود.

انتخاب بازیگران کلانتر 3 به پیشنهاد من ، آقای شاه‌‌محمدی و دستیار برنامه‌ریزی صورت گرفت و به نظرم توانسته‌ایم گروه حرفه‌ای و خوبی را در کنار هم جمع کنیم.

زائری در پاسخ به این سوال که آیا در آ‌ینده شاهد ساخت و تهیه کلانتر 4 هم خواهیم بود یا خیر، می‌گوید: «همه چیز بستگی به درخواست مسوولان دارد. اگر شرایطی پیش بیاید که بتوانیم این کار را ادامه دهیم حتما کلانتر 4 را هم خواهیم ساخت.»

نزدیک به 100 لوکیشن داشتیم

قربان خانی تصویربردار مجموعه کلانتر 3 است. او پیش از این در کلانترهای قبلی به عنوان تصویربردار نیز حضور داشته است.

قربان خانی درباره نوع تصویربرداری این کار، با توجه به این که یک مجموعه پلیسی است، می‌گوید:

«تصویربرداری این کار با سایر کارها تفاوت آن چنانی‌ای ندارد و ما بیشتر سعی کرده‌ایم از طریق نورپردازی آن هیجان را به مخاطب القا کنیم. به نظرم هیجان بیشتر توسط نور، کات‌های سریع و نحوه تدوین به مخاطب انتقال پیدا می‌کند.»

قربان خانی درخصوص مشکلات تصویربرداری این کار می‌گوید: «با مشکل زیادی روبه‌رو نبودیم. تنها مشکل ما وضعیت جوی بود. چون تصویربرداری این کار در 30 بهمن 87 کلید زده شد؛ یعنی دراوج سرما و برف و حدود 8 ماه هم به طول انجامید. برای ساخت این مجموعه چیزی نزدیک به 100 لوکیشن مختلف داشتیم که این تعداد از لوکیشن‌ کار را به مراتب دشوار می‌کرد.» قربان خانی در حال حاضر تصویربرداری سریال«آسمان همیشه ابری نیست» به کارگردانی سعید عالم‌زاده را بر عهده دارد.

سکانس آخر...

کلانتر 3، این بار با قصه‌های جذاب‌تر و مستندتر روانه شبکه یک سیما شده است و تا به حال نیز توانسته مخاطبان خود را نیز جذب کند. اما سریال‌های اکشن و پلیسی ما همیشه با نواقص زیادی نیز روبه‌رو بوده‌اند؛ مثل این که پلیس‌ها یا از این طرف بام افتاده‌اند یا از آن طرف بام. با این همه، محسن شا‌محمدی سعی کرده یک پلیس مردمی را به رخ مخاطبش بکشد و برای همین، کلانتر 3 بیشتر محور زندگی شخصی پلیس‌هاست تا نشان دادن مشکلات حرفه‌ آنها. به هر حال، این فصل از کلانتر هم به پایان رسیده است.

محبوبه ریاستی