خداحافظ خشکسالی

در سلسله جبال البرز و ارتفاعات شمال تهران هم از عصر روز گذشته بارش برف آغاز شد و هم‌اینک نیز در برخی نقاط ادامه دارد. البته با گذر نخستین امواج ناپایدار، امروز تا پیش از ظهر و در برخی مناطق نیمه شمالی از میزان بارش‌ها کاسته شد. در حال حاضر مجددا و از سمت جنوب غرب و غرب شاهد تشدید بارش‌ها و گسترش آنها به سایر مناطق هستیم. به نظر می‌رسد امروز و فردا نیز همچون یکی دو ماه اخیر اوج بارش‌ها را در استان‌های جنوب‌غربی و نیمه‌جنوبی شاهد باشیم، اگرچه مدت‌هاست که هموطنان ساکن در استان‌های جنوب شرقی مانند کرمان، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان شاهد خشکسالی و کم‌بارشی هستند، اما باید این مژده را هم بدهیم که بارش‌های خوبی در انتظار ساکنان این مناطق است و حتی در برخی نقاط بیم آبگرفتگی معابر عمومی و سیلابی شدن رودهای فصلی وجود دارد. به نظر می‌رسد بارش‌های باران و برف امروز و فردا هم در بسیاری از استان‌های کشور ادامه یابد. به غیر از اهمیت این بارش‌ها در تلطیف هوا و کاهش شیوع بیماری‌های واگیردار مانند آنفلوآنزای نوعA ، آنچه اهمیت دارد، بررسی این بارش‌های منظم از منظر علمی پس از 2 سال کم بارش است. این که آیا نظم به وجود آمده در توالی بارش‌ها و نیز بهبود در میزان آن آیا اتفاقی است و اگر اتفاقی نیست، آیا ادامه خواهد یافت ؟

پاسخ به این سوال کمی مشکل است، چرا که نیازمند فناوری بسیار پیشرفته و آنالیز هزاران هزار فاکتور است، بخصوص که با گرمایش زمین همه معادلات به هم ریخته و پیش‌بینی کوتاه‌مدت وضع هوا را هم با مشکل روبه‌رو ساخته، چه رسد به پیش‌بینی دراز مدت آن، اما هنوز هم شاخص‌هایی در جهان وجود دارد که با مدد جستن از آن می‌توان به سوال‌های بالا پاسخ گفت.یکی از این شاخص‌ها النینو و لانیناست. به زبان ساده النینو یعنی گرم‌تر شدن بیش از اندازه معمول آب در بخش حاره‌ای اقیانوس آرام متمایل به جنوب که نه تنها تاثیر شگرف و اثبات شده‌ای در آب و هوای ایران دارد، که حتی آب و هوای سراسر کره زمین را هم دچار دگرگونی می‌کند. عکس آن لانیناست؛ یعنی سردتر شدن آب در قسمت‌های حاره‌ای اقیانوس آرام که سبب کم‌بارشی در کشورهای زیادی از جمله ایران می‌شود. یکی از دلایل کم بارشی طی دو سال گذشته در کشورمان لانینا بود، اما از بهار گذشته و همزمان با افزایش درجه حرارت آب در قسمت‌های حاره‌ای اقیانوس آرام، لانینا رفت و النینو قوت گرفت و بارش‌ها در میهن ما هم فزونی یافت. شاید برایتان جالب باشد بدانید بارش‌های حال حاضر نیز در ارتباط با النینوست؛ یعنی افزایش حدود یک درجه‌ای دما در نزدیکی سواحل پرو در آمریکای جنوبی، سبب بارش‌های خوب طی ماه‌های گذشته در آسمان بالای سر ما شده است ! از آنجا که روند گرم شدن آب اقیانوس در بخش حاره‌ای آرام ادامه دارد، به نظر می‌رسد بارش‌های زمستانه ایران زمین هم متعادل یا فراتر از متعادل باشد.