ماموریت ابراهیم

برخی از اعیاد هم دلالت‌گر تقدس روزی خاص از روزهای سال هستند که از جانب شارع مقدس تعیین شده است ، مانند عید فطر.

اما عید قربان از جنس هیچ یک از این اعیاد نیست. عید قربان سالروز واقعه خاص تاریخی به شکل عینی نیست. درست است که پیدایش حیوانی که حضرت ابراهیم آن را در راه خداوند قربانی کرد به گونه‌ای معجزه‌آسا بود ولی چنین معجزاتی همواره در تاریخ زندگی انبیا روایت شده است و خصیصه و ویژگی اصلی روز عید قربان در این اتفاق نیست و به عبارت دقیق‌تر خصیصه اصلی روز عید قربان در اتفاقی نیست که چنین روزی واقع شده است، بلکه در اتفاقی است که این روز رخ نداد.

ابراهیم خلیل از سوی خداوند مامور می‌شود تا فرزند خود، اسماعیل را که علاقه و دلبستگی بسیار زیادی به وی داشت، در راه خداوند قربانی کند. مسلما دل کندن از فرزندی چون اسماعیل برای پدر بسیار دشوار است، ولی دشواری واقعی ماموریت ابراهیم دل کندن از فرزند نیست. اگر عظمت ابراهیم را در پذیرش این ماموریت صرفا به همین قضیه خلاصه کنیم شأن عزم ابراهیم را تقلیل داده‌ایم.

شاید اگر تصور کنیم که به حضرت ابراهیم از سوی خداوند امر شده که فرد بی‌گناه دیگری غیر از فرزندش را قربانی کند، بیشتر به دشواری این ماموریت پی ببریم.

مساله اصلی این نیست که پیامبری که همه هستی را مخلوق پروردگارش می‌داند، از فرزندش به خاطر خداوند دل بکند بلکه مساله اصلی این است که به پیامبری که در اخلاقیات او حتی آزار و تعرض به کوچک‌ترین حیوان جایی ندارد، از سوی خداوندی که واجب‌الاطاعه‌اش می‌داند، امر شود که جان انسان بی‌گناهی را به دست خود بگیرد.

در این شرایط چه باید کرد؟ تبعیت از فرمان خدا یا رعایت احساس و نگه داشتن حرمت جان انسانی دیگر؟ اندیشیدن به وضعیت روحی‌ای که حضرت ابراهیم در لحظه دریافت دستور خداوند دارد، بسیار دشوار است.

همین ویژگی ماموریت ابراهیم و تصمیم او به اجرای این ماموریت است که باعث می‌شود کرکگور، فیلسوف معاصر دانمارکی او را شهسوار ایمان خطاب کند. کسی که شایستگی نبوت و دریافت وحی از خداوند متعال را پیدا می‌کند، مسلما در زندگی خود ارزشهای اخلاقی را بدرستی رعایت کرده و مناسبات خود با دیگر انسانها را بر اساس موازین اخلاقی استوار ساخته است.

اما در پیشگاه خدا و در مواجهه با او، خود و دیگر انسانها و کل کائنات بی‌معناست و هر چه هست اوست و ایمان راستین تبعیت بیچون و چرا از فرمان او را اقتضا می‌دارد.

ماموریت ابراهیم، پایبندی به اقتضائات ایمان است؛ تصمیم به انجام کاری که هیچ‌گاه اتفاق نیفتاد، چرا که خداوند ابراهیم که خود نیز پایبند به ارزش‌های اخلاقی است مانع از اجرای این ماموریت شد. مساله اصلی، همان «تصمیم» بود، تصمیم به مومنانه زیستن و همین تصمیم بود که 10 ذی‌الحجه را تبدیل به عید کرد.