یک بام و دو هوای مدودف

آنچه مدودف در این نطق گفت و نحوه ایراد آن تفاوتی بنیادین با دوره پرنخوت کنونی از جمله رکود اقتصادی حاکم بر کشور داشت که عملا زیرنظر ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور پیشین که هم‌اکنون جامه نخست‌وزیری به تن کرده است و در زمان سخنرانی مدودف در ردیف اول صندلی‌های دوما نشسته بود، مدیریت و سازماندهی می‌شود.

مدودف با لحنی شمرده اما محکم تاکید کرد شرایط تحقیرآمیز کنونی روسیه که کشور بیش از هر زمانی در گذشته برای کسب درآمد به صدور مواد معدنی خام اتکا دارد نباید ادامه پیدا کند و دولت باید راهی برای خروج از این بن‌بست بیابد: «دیگر ادامه این وضع که بازرگانان و نهادهای اقتصادی به دنبال کسب سود آسان با واردات محصولات خارجی هستند ممکن نیست و نباید با انداختن بار این وضع به دوش دیگران از خود سلب مسوولیت کنیم.»

مدودف به مدت یک ساعت و 40 دقیقه در برابر حضاری که به وضوح از سخنان او به وجد آمده و در عین حال دچار بهت و سردرگمی شده بودند به سیاست‌های دولت تاخت و از موانعی که راه پیشرفت روسیه به سمت مدرنیته را سد کرده‌اند، انتقاد کرد.

اگرچه او در ضمن صحبت‌هایش به هر دری زد و از لزوم کاهش ساعات رسمی که به دلیل پهنای جغرافیایی روسیه وجود دارد تا گنجاندن آموزش رقص و موسیقی در برنامه درسی مدارس سخن گفت، لیکن بخش اعظم سخنانش به لزوم احیای اقتصاد کشور، بازنگری در شیوه‌های مدیریتی و مبارزه با فساد شایع در دستگاه‌های دولتی اختصاص یافته بود.

به اعتقاد اکثر تحلیلگران، مدودف در این نطق حرف‌هایی زد که گوش‌های قانونگذاران روس چندان به شنیدن آنها عادت ندارد. مدودف به زبانی ساده به روس‌ها گفت باید برای عبور از دریای مشکلات خود شنا کنند وگرنه در تلاطم تحولات غرق خواهند شد.

نفس مطرح شدن موضوعاتی از این دست در پارلمان و اذعان به مشکلات کشور نخستین نشانه‌ها از عبور از دوران پوتینیسم تلقی شده که در آن سعی می‌شد شرایط کشور ایده‌آل نشان داده شود و هر جا هم مشکلات به قدری محسوس بودند که هیچ راهی برای پنهان کردنشان وجود نداشت بار مسوولیت به دوش دشمنان خارجی گذاشته می‌شد.

شفافیت جدید مدودف بسان اکثر طرح‌های کرملین نمادین تلقی شده است و با دقت هر چه تمام به مرحله اجرا درآمده و آزموده شده است.

دو ماه قبل بود که مدودف نوشتاری با عنوان «به پیش روسیه» در روزنامه آنلاین گازتا منتشر کرد. این نوشتار انتقادی بی‌سابقه از روس‌ها خواسته بود از چسبیدن به گذشته دست بکشند، راهی برای عدم اتکای صرف به منابع معدنی کشور به عنوان منشا تامین نقدینگی بیابند و به جنگ فساد مالی بروند.

او با لحنی ملامت‌آمیز از مردم خواسته بود به جای انداختن نقیصه‌ها به دوش دشمنان خارجی سعی کنند راهکار حل مشکلات کشور را در داخل جستجو کنند.

در پایان این نوشتار حتی آدرس ایمیل ارائه شده بود تا کسانی که طرح‌‌های کاربردی برای حل مشکلات کشور دارند آنها را برای رئیس‌جمهور‌ ارسال کنند.

پس از انتشار این نوشتار بود که فضای گفتمان سیاسی روسیه به ناگاه حول محور لزوم انجام اصلاحات در ساختار سیاسی کشور و یافتن راه‌حل‌های فوری و موثر برای مشکلات سازماندهی شد.

طی 2 ماه گذشته 30 هزار نفربه آدرس این ایمیل نامه فرستاده‌اند اما در بین همه آنها نامه فردی مدعی پیشگویی بیش از سایران در کانون توجه رسانه‌ها قرار گرفته است که همین مساله نشان می‌دهد جامعه روسیه تا چه حد از نتیجه گرفتن از سیاسیون کشور ناامید است.

به ظاهر این نوشتار و تعیین ایمیل برای دریافت پیشنهادهای مردمی به واقع نظرسنجی‌ای از مردم برای تدوین چارچوب اصلی نطق مدودف در دوما بود. با این حال شفافیت بی‌سابقه مدودف در نطق هفته گذشته‌اش و اشاره او به مسائلی که حتی رسانه‌ها جرات پرداختن به‌ آنها را ندارند خیلی‌ها را غافلگیر کرده است.

از آنجا که مردم روسیه نوعی بدبینی تاریخی نسبت به سیاستمداران خود دارند واکنش‌ها به سخنان مدودف در دوما در عین آن که باعث ذوق‌زدگی و خوشحالی عمومی شده اما نتوانسته از بدبینی مردم به دولت و اهداف شخصی مدودف بکاهد.

ترجیع‌بند سخنان مدودف «مدرنیزاسیون روسیه» بود: «روسیه یک بار در آستانه قرن بیستم با ایثار و از جان‌گذشتگی ملت به یکی از قدرت‌های برتر دنیا تبدیل شد و اکنون دستیابی مجدد به این هدف در غیاب‌ نوسازی کشور با همت و فداکاری ملت ممکن نیست.»

مدرنیزاسیون به سبک مدودف حرکت به سوی نوآوری در حوزه‌های فناوری، حصول اطمینان از تولید همه داروهای مصرفی در داخل، ارسال ماهواره‌های بیشتر به فضا، مقابله با فساد در رده‌های مختلف مدیریتی کشور، باز کردن فضا برای فعالیت رسانه‌های مستقل، افزایش دستمزدها و حمایت از توسعه فعالیت نهادهای مدنی مستقل (NGO) است.

هرچند او شهامت به خرج داد و برای اولین با جدیت و شفافیت از لزوم انجام اصلاحات فراگیر در کشور سخن گفت اما وقتی اعلام کرد «در مجموع می‌توان گفت عملکرد سیستم چند حزبی در روسیه جواب نمی‌دهد» مهر ابطال به همه سخنان قبلی‌اش زد و نشان داد هدف از نطقش مستحکم کردن جایگاه حاکمیت تک حزبی روسیه است که در سال‌های پس از سقوط کمونیسم در عمل قدرت را در دست داشته است.

مترجم: رضا سادات
منبع: فارین پالیسی