مشکلات ‌‌یک ‌‌پیوند

در کشورهای پیشرفته، بیماران مرگ مغزی منبع اصلی تامین اعضا هستند، ولی در کشورهای در حال توسعه، منبع اصلی اهداکننده زنده است. در سال 2003 از 15000 پیوند کلیه‌ای که در آمریکا انجام شد 8500 کلیه از بیماران مرگ مغزی گرفته شد. اما همین سال در پاکستان از 1900 پیوند کلیه 1800 مورد پیوند از زنده بود.

متاسفانه با وجودی که قانون، امکان پیوند کلیه از جسد فرد دچار مرگ مغزی را داده است، اما معمولا به علت موافق نبودن نزدیکان فرد متوفی یا نبود تجهیزات و آمادگی‌های پزشکی اجازه استفاده از کلیه و سایر اعضای بدن وی، داده نمی‌شود. به همین علت کلیه مورد نیاز بیماران، بیشتر از افراد زنده گرفته می‌شود.

تجارت کثیف

حتما شما هم اسم خرید و فروش کلیه به گوشتان خورده است. این معامله به نوعی تجارت زندگی محسوب می‌شود؛ حراج عضوی از اعضای بدن انسان در قبال پول. در این معامله از نگاهی به دریافت‌کنندگان کلیه کمک شده، اما اگر از جنبه‌ای دیگر به موضوع بنگریم این امکان فراهم شده که فرد کم درآمد بتواند به فروختن قسمتی از پوست و گوشت فکرکند تا شاید چند ماه را بگذراند، اما بواقع آنچه برای آن فرد باقی خواهد ماند به نظر چیزی نخواهد بود جز تهدید و ترس.

با وجود خداپسندانه بودن مساله اهدای کلیه به افراد نیازمند در جامعه، آنچه در این میان نگران‌کننده و دغدغه بسیاری از مسوولان و جامعه پزشکی است، بروز ناهنجاری و ایجاد بازاری برای خرید و فروش کلیه و سایر اعضای قابل پیوند بدن انسان است که زنگ‌‌های نگرانی و تهدید را به صدا در می‌ آورد.

بررسی‌ها نشان می‌دهد که متاسفانه روز به روز بر عرضه کلیه توسط اهدا کنندگان زنده غیر وابسته به فرد افزوده می‌شود. متاسفانه اکثر موارد نیز تنها به دلیل انگیزه اقتصادی است. مسلما گسترش بازار اعضای بدن انسان نگرانی‌هایی را هم به لحاظ اخلاقی حقوقی و هم جامعه‌شناختی ایجاد خواهد کرد.

بحث‌هایی نظیر تجارت کلیه یا حراج کلیه، تکه تکه کردن بدن افراد فقیر به نفع ثروتمندان، کالا شدن پیوند اعضا، کاهش انگیزه‌های نوعدوستی برای اهدای کلیه و این‌که آیا مردم فقیر باید این حق آزادی را داشته باشند که بدن خود را بفروشند یا خیر و صدها مساله دیگر مسائلی است که غرب با آنها دست به گریبان است و بزودی نوبت ما نیز خواهد رسید.

جلوگیری از تجارت

رئیس انجمن حمایت از بیماران کلیوی معتقد است: اگر اهدای عضو از سوی بیماران مبتلا به مرگ مغزی افزایش یابد، هم از خرید و فروش کلیه جلوگیری می‌شود و هم از مرگ حتمی بیماران مبتلا به نارسایی کلیه که شمار آنها در آینده نزدیک رو به افزایش است پیشگیری خواهد شد.

مصطفی قاسمی می‌گوید: با توجه به آمار بالای تصادفات و در نتیجه مرگ مغزی در کشور، در صورت اعمال مدیریت قوی در این زمینه، نیاز بسیاری از بیماران به پیوند عضو بویژه قلب و کبد با پیوند مرگ مغزی تامین می‌شود.

رئیس انجمن حمایت از بیماران کلیوی با اشاره به افزایش خرید و فروش کلیه در کشور، تصریح کرد: اختصاص هدیه ایثار با مبلغ یک میلیون تومان به افرادی که کلیه خود را اهدا می‌کنند گرچه با نیت خیر بود موجب افزایش تجارت کلیه در بازار آزاد شد که در این زمینه انجمن بیماران کلیوی نسبت به این امر اعتراض کرد؛ زیرا ورود منفعت مالی در این میان موجب شد آمار اهداکنندگان کلیه از خانواده و خویشاوندان درجه اول که شاخه اصلی پیوند کلیه محسوب می‌شود به کمتر از 5‌درصد برسد و اگر این امر به همین روال گسترش یابد، شاهد از بین رفتن همین آمار اندک یا حتی رواج خرید و فروش کلیه میان اعضای خانواده نیز خواهیم بود.

قاسمی خاطرنشان کرد: ‌در حال حاضر بهترین راه پیشگیری از رواج هرچه بیشتر خرید و فروش کلیه، پیوند از بیماران مرگ مغزی است که از سوی مسوولان بهداشتی کشور و علما با تصویب این قانون و ارائه فتواهای لازم پاسخ مثبتی به این نیاز داده شده است.

وی افزود: پیوند عضو از بیمارانی که دچار مرگ مغزی شده‌اند تا اندازه‌ای خطیر است که به فتوای بعضی علما، اهدای عضو حتی به افرادی با تابعیت غیر ایرانی و غیر مسلمان نیز می‌تواند صورت گیرد.

قاسمی در خاتمه تصریح کرد: با توجه به این‌که شمار بیماران دیالیزی تا 5 سال آینده دو برابر می‌شود و در حال حاضر نیز امکانات موجود از نظر کمی پاسخگوی این بیماران نیست، زمینه‌سازی فرهنگی هرچه بیشتر از طریق انجمن‌ها و سایر مراکز الزامی است. از سوی دیگر، اهدای عضو از مرگ مغزی معضل منفعت مالی را نیز برطرف می‌کند و از اضطراب اجتماعی این امر کاسته می‌شود. بنابراین اگر میان مسوولان ذی‌ربط و انجمن‌های خیریه همکاری‌ لازم صورت گیرد، پیوند اعضا در کشور بویژه پیوند از بیماران مرگ مغزی گسترش چشمگیری خواهد داشت.