مرگ درکمین کودکان گلفروش

ماشین هنوز حرکت می‌کرد. پسرک گاهی به جلوی پایش نگاه می‌کرد و گاهی به شیشه ماشینی که هنوز بالا بود. باید همه گل‌هایش را تا پژمرده نشده بودند، می‌فروخت. چیزی تا پایان روز نمانده بود.

***

اینجا اتوبان بهشت زهراست، بزرگراهی که روزهای پنجشنبه و جمعه از ابتدا تا انتها میزبان تعداد زیادی از کودکان 7 تا نوجوانان 17‌‌ساله‌ای است که کنار جاده آماده فروش گل‌هایی هستند که صاحبکارشان به آنها داده است.

فروشندگان این گل‌ها معمولا از ساکنان مناطق اطراف بهشت زهرا مانند اسلامشهر، صالح‌‌آباد، باقرآباد، ورامین و... هستند که به دلیل وضع بد مالی خانواده ناچارند از راه فروش گل امرار معاش کنند.اگر شانس بیاورند و نیروی انتظامی دستگیرشان نکند یا بساطشان توسط ماموران سد معبر شهرداری جمع نشود، آن وقت است که تازه باید تمام طول روز زیر آفتاب گرم تابستان و سرمای سخت زمستان به انتظار فروش گل‌هایشان بنشینند و در پایان کار روزانه، خسته از تمام ناملایمات زندگی از مجموع چند‌ ده هزار تومان فروشی که داشته‌اند، تنها مبلغ اندکی به آنها برسد.

فروش گل‌ها از سر صبح که متقاضی بیشتری برای آنها است و هنوز پژمرده نشده‌اند با بالاترین قیمت شروع می‌شود و اواخر روز به پایین‌ترین قیمت خود می‌رسد. هر چه از درهای اصلی بهشت زهرا دورتر باشند قیمت گل پایین‌تر است. البته از آنجا که قیمت گل‌ها توسط یک نفر تعیین می‌شود، معمولا اختلاف‌قیمت چندانی وجود ندارد.

دیدن کودکان گلفروش جاده بهشت‌زهرا(س) را شاید بتوان یکی از رنج‌آورترین صحنه ها از آسیب اجتماعی به نام کودکان کار توصیف کرد. کودکانی که با انتخاب اتوبان بهشت‌زهرا به عنوان محل کارشان هر روز بارها و بارها با خطر تصادف و حتی مرگ دست و پنجه نرم می‌کنند.

اگر چه کمتر خبری از آمار تصادفات، آسیب‌دیدگی و حتی مرگ این کودکان بر اثر سرعت بالای خودروها در جاده بهشت‌زهرا منعکس می‌شود، اما گفتگو با این گلفروش گویای این واقعیت تلخ و قابل تامل است که در طول سال چندین مورد تصادف منجر به صدمات شدید جسمی یا حتی مرگ برای آنها رقم می‌خورد.

با این حال حضور پررنگ این کودکان در حاشیه جاده بهشت‌زهرا بیانگر این است که علی‌رغم وعده‌های داده شده طرح‌های ساماندهی گلفروش‌های جاده بهشت زهرا هنوز راه به جایی نبرده است و مسوولان این کودکان را به فراموشی سپرده‌اند و در این میان هر یک تلاش می‌کنند با رفع مسوولیت از خود این وظیفه را بر دوش سازمان دیگری بیندازند.

در چنین شرایطی حضور این کودکان در سطح جاده، مشکلات ترافیکی و افزایش تصادفات در محور بهشت‌زهرا را به دنبال داشته است، به‌طوری که این امر، معضلی برای مسوولان راهنمایی و رانندگی تبدیل شده است.

کوتاهی شهرداری و افزایش تصادفات

جانشین رئیس پلیس راهنمایی و رانندگی تهران بزرگ در گفتگو با جام‌‌‌جم از کوتاهی شهرداری تهران برای جمع‌آوری سد‌‌معبر دستفروشان و بخصوص کودکان گلفروش حاشیه جاده بهشت زهرا که موجب افزایش ترافیک و احتمال بروز تصادفات می‌شود، انتقاد می‌کند.

سرهنگ مجید پریزاد با اشاره به ماده 159 آیین‌نامه راهنمایی و رانندگی می‌گوید: طبق این ماده هر گونه توقف کوتاه یا طولانی وسایل نقلیه یا عابران پیاده در خط‌های عبور و همچنین توقف در حاشیه راه‌ها برای عرضه و خرید و فروش کالا که موجب تجمع اشخاص یا خودروها در آن محل، انحراف دید، کاهش توجه رانندگان و احتمال وقوع تصادفات شود، ممنوع است.

وی می‌افزاید: براساس تبصره یک ماده 55 قانون شهرداری‌ها مصوب سال 1344 سد معبر عمومی و اشغال پیاده‌روها و معابر عمومی و حریم راه‌ها برای هر کاری ممنوع بوده و در این قانون به طور صریح شهرداری‌ها موظف هستند نسبت به رفع سد معبرها اقدام کنند. اما حضور ده‌ها کودک کم سن و سال گلفروش در حاشیه جاده بهشت‌زهرا و اتوبان تهران قم بیانگر این است که شهرداری در انجام مسوولیت محوله کوتاهی می‌کند که این مساله بروز تصادفات و بخصوص تصادفات منجر به فوت را افزایش داده و ضروری است شهرداری تهران بویژه شهرداری منطقه 19 راهکار جدی در این زمینه بیندیشد.

استقبال سرد از طرح ساماندهی

هنگامی که موضوع گلفروش‌های جاده بهشت‌‌زهرا(س)‌ را با مسوولان سازمان بهشت‌زهرا(س)‌ در میان می‌گذاریم، آنها تاکید می‌کنند مسوولیت ساماندهی گلفروش‌های جاده بهشت‌زهرا با شهرداری منطقه 19 است که شهرداری نیز به همین منظور مراکز فروش گل را در صالح‌آباد راه‌اندازی کرده و غرفه‌های متعددی را در اختیار گلفروش‌های جاده بهشت زهرا قرار داده است.

مدیر روابط عمومی سازمان بهشت زهرا در این‌باره می‌گوید: علاوه بر راه‌اندازی مرکز فروش گل توسط شهرداری منطقه 19 سازمان بهشت زهرا نیز در راستای ساماندهی گلفروش‌ها، واحد فروش گل را در روزهای پنجشنبه و جمعه آخر هفته در داخل بهشت زهرا راه‌اندازی کرده است که این واحد در قالب غرفه‌های سیاری داخل قطعات مستقر شده و به فروش گل مشغولند.

اسماعیل دانش‌پژوه اما معتقد است که با وجود راه‌اندازی این دو مرکز فروش گل، چنین طرحی با استقبال چندانی از سوی گلفروش‌ها مواجه نشده به طوری که کودکان گلفروشی که در جاده بهشت زهرا می‌بینیم، اغلب کارگران اجیر شده یا فرزندان همین گلفروش‌هایی هستند که در طرح ساماندهی شهرداری یا سازمان بهشت زهرا غرفه‌هایی برای فعالیت در مراکز فروش گل به آنها واگذار شده است!

بازار داغ گلفروشی‌ در جاده

وی علت رغبت نداشتن گلفروش‌های جاده بهشت زهرا(س)‌ به فعالیت در غرفه‌های مربوطه و اصرار آنها به فروش گل در سطح جاده را این‌گونه بیان کرد: اگرچه برخی از شهروندان گل مورد نیاز خود را از مرکز فروش گل در داخل بهشت زهرا می‌خرند، اما بخش قابل توجهی از مردم نیز هستند که از سر دلسوزی ترجیح می‌دهند گل و گلاب مورد نیاز خود را از کودکان گلفروش کنار جاده خریداری کنند، ضمن این‌که متاسفانه در این میان هستند افرادی که ترجیح می‌دهند به جای این‌که مسافتی را تا مرکز فروش گل در داخل بهشت زهرا طی کنند، داخل ماشین بنشینند و این کودکان گلفروش خود به نزدشان آمده و بدون اتلاف وقت از آنها گل بخرند و جالب این‌که این کودکان گلفروش و صاحبکاران آنها نیز با اطلاع از همین استقبال مردم از بازاری که دارند، حاضر نیستند گلفروشی در جاده را رها کنند.

چندشنبه‌بازار در بهشت‌ زهرا!

به نظر می‌رسد متکدیان و دستفروش‌ها این روزها فقط در سطح معابر یا داخل واگن‌های مترو به فکر کسب و کار نیستند چرا که با وجود سختگیری و ممانعت مسوولان سازمان بهشت زهرا گهگاه جسته و گریخته وارد شهر اموات شده و در میان برخی قطعات که روزهای خاصی از هفته مانند پنجشنبه‌ و جمعه‌ها شلوغ‌تر از همیشه هستند، به دستفروشی از جمله فروش لباس می‌پردازند.

به همین سبب است که سازمان بهشت‌زهرا با جدیت مانع ورود و فعالیت دستفروش‌ها در بهشت زهرا می‌شود.

مسوولان سازمان بهشت‌ زهرا (س) معتقدند اگر به کودکان گلفروش اجازه ورود به داخل بهشت زهرا و چرخیدن در میان قطعات داده شود، بتدریج سایر صنوف از جمله دستفروش‌ها، یخ در بهشت فروش‌ها، لبو و باقالی‌فروش‌ها و... هم پایشان برای کسب و کار به بهشت زهرا باز می‌شود و آن‌وقت است که بزرگ‌ترین گورستان شهر تبدیل به چندشنبه‌بازار خواهد شد!

دانش‌پژوه با بیان این مطلب معتقد است همچنان که حضور فعلی کودکان گلفروش در سطح جاده‌ها علاوه بر به خطر افتادن امنیت جانی آنها، معضل ترافیک به دلیل توقف خودروهای عبوری در حاشیه جاده برای خرید گل و بروز حوادث و تصادفات را در این محدوده افزایش داده است، راه دادن این کودکان به داخل بهشت‌ زهرا و چرخیدن آنها بین قبور و قطعات موجب توقف‌های متعدد و حتی احتمال بروز تصادف رانندگان و درنتیجه تکرار همین آشفته ‌بازار فعلی سطح جاده می‌شود.

درهای بهشت‌زهرا به روی کودکان گلفروش باز شود

بحث کودکان کار و خیابان یکی از معضلات کلانشهرها و بویژه تهران است و امروزه دیگر ملاک توسعه‌یافتگی کشورها نه احداث اتوبان، پل‌ها، جاده‌ها و... بلکه کاهش آسیب‌های اجتماعی آن است که متاسفانه کلانشهرهای کشور سال‌هاست با معضل آسیب‌های اجتماعی از جمله کودکان گلفروش دست به گریبانند.

معصومه آباد، عضو شورای اسلامی شهر تهران در گفتگو با جام‌جم می‌گوید: متولی ساماندهی کودکان کار و خیابان که کودکان گلفروش نیز جزئی از آنها هستند، شهرداری تهران نیست بلکه این وظیفه بهزیستی و دولت است که زمینه تامین رفاه و خدمات اجتماعی حداقل در سطح مقدماتی را برای افراد جامعه و بویژه خانواده‌های آسیب‌پذیر فراهم کند تا شاهد کار کودکان به عنوان نان‌آوران کوچک خانه نباشیم. وی تاکید می‌کند: رنج‌آورترین صحنه کلانشهرهای ما، تصویر حضور کودکان گلفروشی است که طراوت و شادابی از گل ندارند و تنها به اندازه کسب درآمد از زیبایی و طراوت گل‌ها بهره می‌برند، اما به یک اراده قوی و جمعی برای برخورد با این آسیب اجتماعی نیاز است، اراده‌ای که علاوه بر سازمان‌های مسوول و متولی همچون بهزیستی، نهادهای مردمی و غیردولتی شاملNGO ها نیز می‌توانند با آموزش به کودکان کار زمینه حضور آنها در خیابان را کمرنگ کنند.

آباد، اظهارنظر مسوولان سازمان بهشت‌زهرا را مبنی بر این‌که در صورت اجازه ورود و فعالیت کودکان گلفروش به داخل بهشت‌زهرا راه برای فعالیت دستفروشان دیگر هم باز خواهد شد، قبول ندارد و معتقد است: ساماندهی کودکان گلفروش با سایر دستفروش‌ها متفاوت است چرا که گلفروشی نیاز اولیه بهشت‌زهرا و مراجعان آن است و این تصور که با ورود کودکان به داخل بهشت‌زهرا، این مجموعه دچار آشفتگی خواهد شد، اشتباه است. چرا که به این ترتیب ضمن برآورده شدن نیاز مراجعان، محیط ایمن‌تری برای کودکان گلفروش ایجاد خواهد شد، اما با این حال در ابتدا باید سازمان‌های متولی شرایطی را فراهم آورند که این کودکان به عنوان منبع کسب درآمد مورد سوءاستفاده توسط خانواده یا کارفرمایان قرار نگیرند.

سال‌هاست هنگام عبور از جاده بهشت‌زهرا به کودکان گلفروش برمی‌خوریم اما به نظر می‌رسد وضعیت اسفبار این کودکان هنوز زنگ خطرها را برای مسوولان به صدا درنیاورده تا برای رسیدگی به وضعیت آنها در راستای ساماندهی شرایط فعلی، اقدامی هرچند کوچک اما موثر انجام دهند.

***

ماشین سرعتش را کم کرد و خودش را کشید توی خاکی، پسرک هم خودش را کشید توی خاک‌ها، اما ماشین را ول نکرد. پسرهای گل به دست هجوم آوردند.

حالا تعداد پاهایی که در کنار ماشین می‌دویدند زیاد شده بود. همه سعی می‌کردند خودشان را بچسبانند به شیشه. ماشین ترمز کرد. صداها بلندتر شد: دسته گل خوب «2000 تومان» خانم گل می‌خواهی؟ اما خبری از صدای پسرک نبود!

صدای معلم در گوشش پیچید: «بچه‌ها! اگه گلفروشی 15 تا دسته‌گل داشته باشه، یکی از اونها بیفته زمین، چند تا می‌مونه؟» داد زد: «14 تا» اما معلم صدایش را نمی‌شنید. یکی از بچه‌ها پرسید: «آقا اجازه. اگه یک گلفروش از روی زمین کم بشه، چند تا دسته گل می‌مونه؟...»

پوران محمدی