شیردادن و دردسر‌های آن

یک مادر 26 ساله، چند بار بیشتر نتوانسته کودکش را شیر بدهد. وقتی در مورد این مشکل با مهناز صحبت می‌کنم، می‌گوید: «درست نفهمیدم مشکل چه بود. بچه را در بیمارستان دیر برای شیر خوردن آوردند یا کلا شیر نداشتم. اما بعد از آوردن بچه، هر چقدر سعی کردم، سینه‌ام شیر نداشت و برای بچه کافی نبود. یک هفته به این تلاش ادامه دادیم، اما بچه بی‌قراری می‌کرد و همیشه گرسنه بود. بالاخره دکتر گفت که از شیر خشک استفاده کنم.»

نرگس یکی دیگر از مادران شیرده است که برعکس مهناز، شیر فراوانی دارد. او 34 سال دارد و مادر 2 فرزند است.

او بانویی شاغل است و در مورد دردسر‌های شیردهی خود می‌گوید:‌ «وقتی مرخصی زایمان داشته باشم مشکل زیادی نیست؛ غیر از رگ کردن گاه و بیگاه سینه که آن را دردناک و سنگین می‌کند. این موقع باید فرزندم را شیر بدهم اما او همیشه آماده شیر خوردن نیست و نتیجه این می‌شود که شیر ترشح می‌کند و لباس را خیس می‌کند. بعد از مرخصی زایمان، وقتی این مشکل پیش می‌آید، گاهی بی این‌که بدانم جلوی مانتوام کاملا خیس می‌شود.

اگر در منزل باشم وقتی رگ کردن سینه آزاردهنده ‌شود، با ماساژ زیر دوش تا حد زیادی تسکین می‌یابد. گاهی نیز ناچار می‌شوم شیر اضافه را بدوشم. وقتی سر کار می‌روم هم این کار را می‌کنم تا در غیبت من فرزندم از شیرم استفاده کند. دوشیدن شیر خود عمل دردناک دیگری است که باعث ترک خوردن نوک سینه می‌شود.»

نیره صادقی، کارشناس یکی از مراکز بهداشت در مورد مشکلات شیردهی می‌گوید:‌ « اگر مادر در خانه نباشد، درصورت لزوم می‌توان شیر را دوشید و آن را با فنجان به او خوراند.

ممکن است نوک پستان مادر کوچک یا بزرگ باشد. در مورد اول، باید به کمک یک سرنگ وارونه و مکیدن نوک سرنگ آن را بیرون کشید و در مورد دوم به کودک کمک کرد که تا اندازه لازم، سینه را به دهان فرو ببرد.»

نیره صادقی کارشناس بهداشت خانواده اضافه می‌کند: اگر شیر بیش از حد در سینه پر شده باشد، گاه هر دو پستان گرم، سنگین و سفت می‌شوند ولی جریان شیر بر قرار است که در این صورت باید کودک شیر بخورد تا سینه خالی شود. اما در صورت احتقان، هر دو پستان دردناک، سفت و قرمز براق می‌شوند که نشان می‌دهد جریان شیر خوب نیست.

در صورت امکان، شیرخوار باید مکرر تغذیه شود. اگر تغذیه مشکل است، باید ‌شیر را 2 شیفت و با فنجان به شیرخوار داد تا پستان نرم‌تر شود. کمپرس گرم یا دوش آبگرم قبل از شیردهی، به جریان شیر کمک می‌کند.

‌بسیاری از بانوان در سینه خود گاه تورم شدیدی حس می‌کنند که در این صورت، کمپرس آب سرد بعد از شیر دادن باعث کم شدن درد می‌شود.

شیرخوار شیر نمی‌خورد

گاهی به علت عفونت، مشکلات مادرزادی،‌ کوچک بودن یا ضعف در مکیدن، مشکلات مربوط به بینی یا دهان، شیرخوار قادر به نوشیدن شیر نیست.

استفاده از بطری و ‌پستانک و محدود کردن دفعات تغذیه، ‌به دست نیاوردن مقدار کافی شیر توسط شیرخوار، فوران یک باره شیر در حلق نوزاد، جدایی از مادر، ‌تغییر نحوه مراقبت از کودک یا تغییر خود مراقبت‌کننده، بیماری مادر، عادت‌ماهانه مادر و تغییر در بوی مادر سبب شیر نخوردن نوزاد می‌شود.

عفونت، آسیب مغز یا سایر اختلالات مادرزادی از دلایل شیر نخوردن کودک هستند. شیرخوار ممکن است خیلی کوچک باشد یا قدرت مکیدن او ضعیف باشد. باید شیرخوار را وزن و سن جنینی او را ارزیابی کرد.

وجود مشکلی در بینی یا دهان مثل گرفتگی بینی، ‌برفک، عفونت گلو یا گوش یا دندان درآوردن هم می‌تواند مانع شیر خوردن او شود. عفونت‌های تنفسی هم می‌توانند عامل پستان نگرفتن باشند، زیرا تنفس و در نتیجه مکیدن شیرخوار مشکل می‌شود. در این موارد، حتی بعد از بهبودی نیز ممکن است شیرخوار از شیر خوردن امتناع کند.

تغییراتی که باعث پریشانی شیرخوار می‌شود، هم در شیر نخوردن او موثر است. احساس شیرخواران فوق‌العاده قوی است و اگر به هر علتی ناراحت شوند، عکس‌العمل خود را با امتناع از گرفتن پستان بروز می‌دهند. شایع‌ترین زمان بروز این مساله در سن 3 تا 12 ماهگی است که معمولا ناگهانی است و شیرخوار از چند وعده پشت سر هم شیر خوردن خودداری می‌کند که در واقع قهر کرده است.

جدایی شیرخوار از مادر هم عامل دیگر این مساله است مثلا زمانی که مادر به سر کار می‌رود، با عوض شدن پرستار یا کسی که از کودک مراقبت می‌کند، تغییر در رویدادهای روزمره زندگی مثل تعویض منزل، ‌ملاقات با بستگان، بیماری مادر یا عفونت پستان که باعث تغییر مزه شیر می‌شود، کودک شیر نمی‌خورد.

دوشیدن شیر برای سینه‌های دردناک و متورم و جهش شیر مناسب است. در هر شیردهی فقط از یک پستان شیر بدهید و هنگام شیر دادن به پشت بخوابید. در این وضعیت جریان شیر آهسته‌تر است. اگر کودک از بوی اضافه خوشش نمی‌آید، عطر نزنید.

در صورت قهر کودک، مادری که کارمند است باید مرخصی بگیرد و خودش تمام مراقبت‌های شیرخوار را به عهده بگیرد. حتی زمانی هم که او را شیر نمی‌دهد باید او را در آغوش بگیرد و تماس پوست با پوست برقرار کند.‌ همچنین بهتر است که در کنار او و در یک رختخواب بخوابد. اگر شیرخوار خیلی کنجکاو است و به هر دلیلی و با هر صدایی از شیر خوردن دست می‌کشد، باید در محیط آرام‌تری به او شیر داده شود، این مساله نیز زود گذر است.

تغییر در بوی مادر، مثل تعویض عطر و صابون یا خوردن چیزهایی که قبلا مادر آنها را نمی‌خورده، ممکن است باعث امتناع کودک از شیرخوردن شود.

امتناع ظاهری

گاهی اوقات رفتار شیرخوار طوری است که مادر فکر می‌کند شیرخوارش از گرفتن پستان امتناع می‌کند، در حالی که این امتناع واقعی نیست. مثلا در دوره نوزادی، نوزاد سرش از یک طرف به طرف دیگر می‌چرخد که این عمل برای پیدا کردن پستان است و آن را جستجوی پستان می‌گویند. ممکن است مادر تصور کند که شیرخوار نمی‌خواهد پستان را بگیرد، ولی باید دانست که این رفتار طبیعی است.

در حدود 5 ماهگی، شیرخواران بسیار هوشیارند و نسبت به محیط اطراف خود کنجکاو می‌شوند. مثلا هنگامی که صدایی بشنوند، ممکن است یکباره از شیر خوردن دست بکشند. این موضوع هم نشانه هوشیاری آنهاست و جای نگرانی نیست.

بعد از یک سالگی، شیرخواران ممکن است خودشان،‌ خودشان را از شیر بگیرند که این اتفاق تدریجی است و ناگهانی نیست.

برخورد با کودکی که شیر نمی‌خورد

باید علت شیر نخوردن کودک را بررسی و برای رفع مشکل اقدام کرد. مثلا: اگر شیرخوار بیمار باشد باید درمان شود و اگر خیلی کوچک و ضعیف باشد، ممکن است به مراقبت‌های ویژه در بیمارستان نیاز داشته باشد. باید به مادر کمک شود تا شیرش را بدوشد و آن را با فنجان یا قاشق به شیرخوار بدهد تا زمانی که شیرخوار قدرت کافی برای مکیدن پستان مادر را پیدا کند.

اگر بینی شیرخوار گرفته است، نحوه تمیز کردن آن را باید به مادر آموخت و تذکر داد که این مشکل موقتی است. در این‌گونه موارد، تغذیه مکرر و بیش از معمول اما با زمان کوتاه کمک‌کننده است و اگر شیرخوار به هیچ عنوان نتواند شیر بمکد، بهتر است مادر چند روزی شیرش را بدوشد و آن را با فنجان یا قاشق به شیرخوار بدهد.

در مواردی که سابقه تغذیه با بطری وجود دارد، باید به مادر آموزش داده شود که چگونه شیرخوار را با فنجان یا قاشق تغذیه کند، تا زمانی که او دوباره پستان را بگیرد. مادر باید متوجه شود که در صورت ادامه تغذیه یا بطری، امکان گرفتن مجدد پستان وجود نخواهد داشت.

ماندانا ملا‌علی