یک حکایت تکراری

سال‌های سال است که خیلی‌ها از روند سیاسی شدن اعطای جایزه ادبی نوبل انتقاد می‌کنند و هر سال با نگاهی به فهرست برگزیدگان این جایزه در حوزه ادبیات و صلح، رگه‌های سیاسی برخی از این انتخاب‌ها را مشخص می‌کنند. امسال اگرچه با اعلام نوبل ادبیات و نادیده گرفته شدن نویسندگان آمریکایی، برخی رسانه‌های این کشور هم از روند اروپایی شدن جایزه نوبل ادبی انتقاد کردند اما جایزه صلح نوبل نشان داد اگر داوران آکادمی نوبل نسبت به نویسندگان آمریکایی از سال 1992 (پس از اعطای جایزه به تونی موریسون سیاهپوست)‌ بی‌اعتنا هستند، اما سیاستمداران این کشور را نمی‌توانند نادیده بگیرند. آن هم وقتی که پای یک سیاهپوست در میان باشد که برای نخستین بار این فرصت را یافته تا ساکن کاخ سفید شود و فرمان دیپلماسی این کشور را به دست بگیرد.

اگر هرتا مولر رومانیایی به خاطر نزدیک بودن بیستمین سالگرد فروریختن دیوار برلین به عنوان نماد تقسیم‌بندی جهان به دو قطب شرق و غرب، شانس این را یافت تا به جایزه ادبی نوبل دست پیدا کند انتخاب باراک اوبامای سیاهپوست هم نشان داد که شعار تغییرش به مذاق هیات انتخاب این جایزه حسابی خوش آمده است. این سیاستمدار آفریقایی آمریکایی در حالی که هنوز سال اول حضورش در کاخ سفید را پشت سر نگذاشته، این جایزه 4/1 میلیون دلاری را به دست می‌آورد.

البته اوباما در کاخ سفید جایگزین کسی شده که طی دو دوره ریاست‌جمهوری هم آتش جنگ‌های بسیاری را برافروخت و هم گاف‌های زیادی را در تاریخ سیاست به نام خودش رقم زد.

شاید همین مساله باعث شده تا هم رفتار و صحبت‌های اوباما در قیاس با جورج بوش پسر بیشتر به چشم بیاید و خیلی‌ها را که 8 سال بوش را تحمل کرده بودند، ذوق‌زده کند. خیلی روشن نیست باراک اوباما که هنوز نتیجه سیاست‌هایش به صورت کامل مشخص نشده و سربازانش در کشورهای مختلف همچنان جولا‌ن جنگ می‌دهند و از رژیم صهیونیستی سفت و سخت حمایت می‌کند و چشمانش را به زرادخانه‌های آن بسته، چرا باید جایزه صلح نوبل را به خانه ببرد. جالب اینجاست که نام رئیس‌جمهور فرانسه هم در بین نامزدهای نهایی جایزه صلح نوبل به چشم می‌خورد؛ رئیس‌جمهوری که در ادبیاتش نشانی از صلح نیست و از زمانی که در فرانسه به قدرت رسیده، حداقل در عرصه فرهنگی نتوانسته شخصیت فرهنگی فرانسوی‌ها را حفظ کند. به هر حال از قدیم و ندیم جایزه ادبیات و صلح نوبل از بار خبری بیشتری برخوردار بوده‌اند و بی‌خود نیست که سایه سیاست بر سر این دو حوزه بیشتر سنگینی می‌کند.

جایزه نوبل فردا با اعلام نام برنده نوبل اقتصاد به ایستگاه پایانی می‌رسد.

شهریار محمدی