داغم ولی تب ندارم

بعضی از مردم فقط دمای 37 درجه سانتی‌گراد را طبیعی می‌دانند و هر مقدار افزایش از این دما را تب تلقی می‌کنند. اما بهتر است این تصور و سایر تصورات اشتباه در مورد دمای بدن را اصلاح کنیم و توصیه می‌کنیم که محدوده دمای طبیعی بدن را به خاطر بسپارید نه یک دمای خاص.

دمای طبیعی بدن چقدر است؟

براساس مطالعاتی که دمای بدن هزاران فرد سالم را اندازه‌گیری کرده‌اند، دمای طبیعی بدن به روش دهانی (قرار دادن دماسنج زیر زبان)‌ بین 4/36 تا 2/37 متغیر است.

البته به نظر می‌رسد دمای بدن یک نفر از هر 20 نفر کمی از این محدوده بیشتر یا کمتر باشد.

دمای بدن در طول روز تغییر می‌کند. در 4 2 بامداد پایین و 12 ساعت بعد افزایش می‌یابد. سایر تغییرات طبیعی دمای بدن در طی یک سیکل ماهیانه (دمای کمتر برای یک یا دو هفته پس از عادت ماهیانه و افزایش آن پس از تخمک‌گذاری)‌ یا در بارداری (دمای بالاتر در طول سه ماهه اول)‌ دیده می‌شود. در این میان سالمندان دمای پایین‌تری دارند که علت آن احتمالا آهسته شدن متابولیسم همراه با افزایش سن می‌باشد.

به خاطر داشته باشید که اندازه‌گیری دما از طریق دهان ساده‌ترین راه است، اما آنچه اهمیت دارد دمای مرکزی بدن (دمای واقعی درون بدن)‌ است. دمای مرکزی کمی بالاتر از دمای دهانی است و با اندازه‌گیری دما از راه راست روده یا پرده صماخ گوش تعیین می‌شود. اندازه‌گیری دما از طریق زیر‌‌بغل کمترین دقت را دارد و دمای کمتری نسبت به دهان را نشان می‌دهد. در شیرخواران زیر 3 ماه اندازه‌گیری دمای زیر بغل روش مناسبی است ولی اگر دمای به دست آمده بیشتر از 2/37 بود دمای داخل راست روده باید مورد ارزیابی قرار گیرد.

اهمیت توجه به دمای بدن

دمای بدن یکی از علائم حیاتی بدن را به همراه فشارخون، تعداد نبض یا ضربان قلب و تعداد تنفس تشکیل می‌دهد. این نشانگرها در هنگام بیماری اهمیت ویژه‌ای دارند. اگر یکی از آنها غیرطبیعی باشد علت باید جستجو شود و تلاش برای بازگرداندن آن به وضعیت طبیعی آغاز شود، در غیر این صورت ممکن است وضعیت پیش آمده منجر به مرگ فرد شود. افزایش یا کاهش شدید دمای بدن می‌توانند باعث آسیب‌های دائمی به ارگان‌های بدن شوند.

شایع‌ترین علت افزایش دمای بدن که ما آن را در اصطلاح تب می‌نامیم، عفونت است.

گرمازدگی و واکنش نسبت به داروها نیز می‌توانند باعث افزایش دمای بدن شوند. مثالی که اهمیت تب را در ارزیابی بیماری افراد نشان می‌دهد، نقش آن در کمردرد است.

کمردرد یکی از مشکلات شایع است و 80‌‌درصد بزرگسالان در یک دوره از زندگی با آن روبه‌رو می‌شوند. بیشتر موارد آن خطر جدی برای سلامتی ندارند. اما در صورتی که کمردرد با تب همراه باشد، بیماری‌های مهمی چون عفونت کلیه‌ها، عفونت استخوان، مفاصل یا دیسک و تومور را در ذهن ما تداعی می‌کند. به همین علت است که در معاینات پزشکی اغلب دمای بدن اندازه‌گیری می‌شود.

مکانیسم دفاعی بدن در برابر عوامل بیماری‌زا

بدن ما خود به دماسنج داخلی مجهز است و در صورت افزایش یا کاهش دما سعی می‌کند آن را به حالت عادی بازگرداند. برای مثال وقتی ورزش می‌کنید فعالیت ماهیچه‌ها باعث گرم شدن بدن می‌شود، هیپوتالاموس، غده‌ای که در مغز قرار دارد، پیامی به رگ‌های خونی می‌فرستد تا گشاد شوند و همچنین به غدد عرق دستور می‌دهد تا عرق تولید کنند و باعث خنک شدن بدن شود. اگر برعکس این حالت اتفاق بیفتد و شما در محیط سردی قرار بگیرید، عروق خونی منقبض می‌شوند تا دمای بدن را نگه دارند، شما می‌لرزید تا گرمای بیشتری تولید کنید. البته گاهی اوقات این مکانیسم به درستی کار نمی‌کنند و بدن توانایی ثابت نگه داشتن دمای بدن در محیط‌های مختلف را از دست می‌‌دهد. این حالت در نوزادان طبیعی وجود دارد، بنابراین مهم است که به نوزاد لباس کافی بپوشانیم.

با وجود این مکانیسم‌ها، بازهم دمای بدن در حضور عوامل عفونی مانند باکتری‌ها که موجب آزادسازی مواد شیمیایی می‌شوند بالا می‌رود. کاهش دمای بدن در مواجهه با هوای سرد، فشار خون پایین (که در عفونت شدید رخ می‌دهد)‌، بعضی از داروها، کم‌کاری تیروئید و کاهش قند‌خون رخ می‌دهد. کاهش دمای بدن یک مکانیسم سازگاری با بیماری‌های شدید است، با کاهش دمای بدن متابولیسم کند می‌شود و انرژی ذخیره می‌شود تا وقتی که بدن سلامتی خود را بازیابد.

باید دانست که تب نیز یک مکانیسم دفاعی است زیرا باعث عملکرد بهتر بعضی از سلول‌های ایمنی و اختلال در کار باکتری‌ها می‌شود. اما مساله این است که گاهی تب آنقدر بالا می‌رود که در کار آنزیم‌های حیاتی بدن نیز اختلال ایجاد می‌کند و به همین جهت باید جلوی آن گرفته شود.

دمای بدن خود را بدانید

همان‌طور که گفتیم دمای بدن افراد مختلف با یکدیگر متفاوت است و دمایی که در یک فرد، تب محسوب می‌شود ممکن است در فرد دیگری طبیعی باشد. این به شرایطی که فرد در آن قرار دارد و دمای پایه بدن او در حالت عادی، بستگی دارد. به هر حال به خاطر داشته باشید که دمای بدن از علایم حیاتی مهم است و کاهش و افزایش آن نشان از یک وضعیت غیرطبیعی دارد. البته این بدین معنی نیست که همه بیماری‌ها موجب تغییر دمای بدن می‌شوند. دمای بدن به طور معمول توسط دماسنج و از طریق دهان اندازه‌گیری می‌شود، ولی باید دانست که این مقدار از دمای مرکزی بدن کمتر است. دمای مرکزی بدن از طریق راست روده اندازه‌گیری می‌شود و معمولا 5/0 درجه بیشتر از دمای دهان است.

بد نیست خودتان نیز وقتی بیمار می‌شوید دمای بدن خود را اندازه بگیرید تا در صورت تب اقدامات جدی‌تری انجام دهید. البته برای تفسیر درست دمای اندازه‌گیری شده محدوده طبیعی و تغییر طبیعی دمای بدن در طول روز را از یاد نبرید.

دکتر امیر شیروانی