34 سال پژوهش در بتن

انجمن بتن آمریکا (ACI) که بزرگ‌ترین انجمن بتن جهان است، سالانه کنفرانس‌های بین‌المللی بتن را در نقاط مختلف دنیا برگزار کرده‌است و هر سال یک تا دو نفر را در سطح جهان که کارهای ارزشمندی در زمینه‌ بتن انجام داده باشند، توسط یک کمیته بین‌المللی انتخاب و جایزه ویژه‌ای در کنفرانس آن سال به آنها اهدا می‌کند.

انجمن بتن آمریکا در کنفرانس‌های سالانه خود هرساله 2 تا 3 نفر از برجستگان علمی‌ و پژوهشی در زمینه بتن در جهان را توسط یک کمیته بین‌المللی انتخاب و در کنفرانس بین‌المللی در یکی از کشورهای جهان از آنها تقدیر کرده و جایزه ویژه‌ای به آنها اهدا می‌کند. این انتخاب بر مبنای کارهای علمی پژوهشی و ارتباط با صنعت افراد در جهان با بیش از 30 سال سابقه در زمینه بتن و مشارکت آنها در ارتقای تکنولوژی بتن در سطح جهان است.

کدام دسته از فعالیت‌های علمی و پژوهشی شما از سوی این انجمن مورد توجه قرار گرفته است؟

این فعالیت‌های علمی ‌شامل چاپ حدود 45‌‌‌کتاب و فعالیت‌های علمی‌ و پژوهشی نظیر چاپ حدود 285 مقاله در مجلات و کنفرانس‌های جهانی و نیز مشارکت و مشاورت در پروژه‌های بزرگ بتنی کشور نظیر سدها و سازه‌های بندری و برج میلاد و ثبت نوآوری‌ها در زمینه کاربرد سیمان‌های پوزولانی و همچنین عضویت و فعالیت در چندین انجمن بین‌المللی بتن در جهان می‌شوند.

اصولا آیا انتخاب محققان برگزیده از سوی انجمن بتن آمریکا بر مبنای اجرای پروژه‌های جدید و بهینه کردن سازه‌های بتنی صورت می‌گیرد یا ارائه مقالات و ایده‌های تازه در سطح بین‌المللی؟

هر دو مورد مبنا هستند به‌علاوه این‌که هر زمینه‌ای که به ارتقای علم و دانش بتن کمک کند، به‌عنوان معیار مدنظر قرار می‌گیرد.

آیا این انجمن یک مرجع معتبر علمی در حوزه بتن شناخته می‌شود یا مراجع شناخته شده‌تری که دارای جایگاه معتبر بین‌المللی باشند نیز در این عرصه وجود دارند؟

این مرجع با نام انجمن بتن آمریکا (American Concrete Institute) با سابقه طولانی در زمینه بتن و انتشار کتب و بولتن‌های علمی‌ و دستورالعمل‌ها و آیین‌نامه‌ها، معروف‌ترین و معتبرترین در جهان است که اعضای بسیاری در سراسر دنیا دارد و شعب آن در اغلب کشورها ازجمله در ایران فعال است. مرجع دیگر فدراسیون بین‌المللی بتن است (FIB) که معروفیت جهانی دارد، ولیکن برنامه‌ای برای انتخاب محقق نمونه یا فرد علمی‌در زمینه بتن ندارد.

با توجه به گستره مطالعات و تجارب خود، از آخرین پیشرفت‌ها در زمینه ساخت بتن و سازه‌های بتنی و به زبان ساده‌تر مزیت‌هایی که به واسطه تکنولوژی‌ها و روش‌های تازه در زمینه سازه‌های بتنی ایجاد شده برایمان صحبت کنید؟

در سال‌های اخیر در زمینه بتن‌های جدید و ساخت بتن‌های بادوام پیشرفت‌های قابل ملاحظه‌ای صورت گرفته است. در زمینه توسعه پایدار در حال حاضر کاربرد مواد جایگزین سیمان برای ساخت بتن مورد ویژه‌ای است. از مواد طبیعی و پوزولان‌ها که خاک‌های آتشفشانی هستند در جایگزینی با سیمان استفاده می‌شود که بیشتر کارهای بنده در تحقیقات و کاربرد در ایران روی این مواد بوده است. این مواد نه تنها می‌توانند هزینه‌های تولید سیمان و ساخت بتن را کاهش دهند، بلکه توانسته‌اند برخی از خواص بتن نظیر دوام آن را بالا ببرند و سازه‌های بتنی با دوامی ‌در مناطق بخصوص خورنده با آنها ساخته شود. در زمینه بتن‌های جدید، بتن‌های روان و خودمتراکم را می‌توان نام برد که بتازگی در بعضی پروژه‌ها در دنیا و ازجمله در ایران (به‌عنوان نمونه در برج میلاد) از آن استفاده شده است. این بتن نیازی به تراکم ندارد و با ظاهری خوب و مقاومت و دوامی ‌بالا می‌تواند در صنعت ساخت و ساز ساختمان‌ها و سازه‌های بتنی مورد استفاده قرار گیرد. به‌هرحال بتن به‌عنوان ماده قرن و پرمصرف‌ترین ماده بعد از آب امروز در جهان جایگاه ویژه‌ای یافته است.

یک سازه برای برخورداری از استحکام، مقاومت، ایمنی و البته زیبایی به چه مبانی از نقطه نظر یک متخصص بتن نیاز دارد؟

درخصوص سازه بتنی به‌منظور فراهم کردن سازه‌ای مقاوم، بادوام و ایمن و حتی برای زیبایی ظاهری باید در ابتدا بتن را خوب شناخت. مصالح تشکیل‌دهنده آن یعنی سیمان و شن و ماسه و آب باید با کیفیت و مطابق استاندارد تهیه شود. طرح اختلاط باید با شیوه‌های نوین فنی اقتصادی آماده شود و اجرای بتن نیز توسط افراد آشنا به این ماده و این فن انجام شود. بعد از تهیه و ریختن بتن تا مدتی نیز باید عمل‌آوری بتن انجام شود. بنابراین برای ایجاد یک سازه بتنی مقاوم، با دوام و زیبا لازم است 3 مرحله انتخاب مصالح، ساخت بتن و عمل‌آوری آن با دقت و مطابق استاندارد انجام شود.

در عین حال سازه‌های بتنی با چه محدودیت‌هایی روبه‌رو هستند؟

محدودیت خاصی در ساخت سازه‌های بتنی وجود ندارد. درصورتی‌که مصالح تشکیل‌دهنده بتن مسلح نظیر سیمان، آب، شن و ماسه و میلگرد فراهم باشد (که در همه جا به وفور یافت می‌شود) و با داشتن دانش ساخت و اجرا می‌توان در هرجا و هر نوع سازه‌ای از آن استفاده کرد، در محیط‌های بسیار خورنده مثل حاشیه خلیج فارس و دریای عمان لازم است نکات ویژه‌ای به‌منظور تأمین دوام درنظر گرفته شود که دستورالعمل‌های آن در کشور وجود دارد. ضمناً سرعت در ساخت کمی‌ از سازه‌های فولادی بیشتر است، زیرا بتن باید با زمان به مقاومت لازم برسد. همچنین مرطوب کردن بتن تا حدود 7 روز برای افزایش مقاومت و دوام در سازه‌های بتنی مورد نیاز است.

مقررات موجود مربوط به ساخت و ساز در کشور ما تا چه اندازه به این اصول متکی است و از چه جنبه‌هایی فاصله زیادی با آن دارد؟

خوشبختانه آیین‌نامه بتن ایران (آبا) و مبحث نهم مقررات ملی ساختمان درخصوص طراحی و اجرای بتن، چند سالی است که در کشور تهیه و اجباری شده است. بنابراین ازنظر آیین‌نامه و دستورالعمل، کاستی مشاهده نمی‌شود. مسأله مهم ترویج و اجرای مقررات در ساخت و سازهاست که به‌نحو احسن انجام نمی‌شود و نظارت بر این کار نیز ضعیف است. با کسب دانش و آشنایی با مقررات توسط مهندسین ناظر و داشتن وجدان کاری و ساخت با کیفیت می‌توان این نقیصه را نیز برطرف کرد.

پونه شیرازی