حذف صفرهای پول ملی

به این ترتیب حذف صفرهای سه‌گانه از پول ملی و تبدیل شدن هزار تومان به یک تومان حداقل می‌تواند خاطرات قیمت‌های سال‌های دور را برای کهنسالان زنده کند و تصویری ملموس از آنچه آنان بیان می‌کنند، به دست جوان‌ترها بدهد.

آنچه در جملات بالا گفته شد، اگرچه در نگاه نخست برخوردی احساسی و فاقد تمام جنبه‌های واقعی و اقتصادی تحولی مانند حذف 3 صفر از پول ملی ما ایرانیان است؛ اما درواقع حامل یکی از مهم‌ترین اهداف مسوولان اقتصادی کشور برای اجرای این تصمیم به شمار می‌آید که عبارت است از کاستن از بار روانی تورم.

همه ما به دفعات شنونده یا گوینده این قبیل جملات بوده و هستیم که «چقدر پول بی‌ارزش شده و برای خرید فلان چیز باید رقم بالایی بپردازیم....» این دست گزاره‌ها در فضای اقتصاد به «کاهش ارزش پول» یا «افت قدرت خرید» تعبیر می‌شود.

صاحب‌نظران اقتصادی وقوع چنین فرآیندی را معلول تورم مستمر و بالا و عدم تطبیق به‌هنگام و متناسب ارزش پول رایج با این تورم می‌دانند. در چنین شرایطی، کاهش ارزش پول ملی به حدی می‌رسد که محاسبات و نگهداری حساب‌ها و نیز تسویه آنها بخصوص در قالب خرد با مشکل مواجه می‌شود و حتی برای خریدهای جزئی نیز ناگزیر از انتقال حجم بالایی از پول هستیم؛ شمارش اسکناس‌ها وقت زیادی از ما می‌گیرد و حجم زیادی از صفحات دفاتر حساب‌های روزانه، حافظه‌های رایانه‌ای و... به اشغال صفرهای متعدد مقابل ارقام دیگر درمی‌آید و از همه مهم‌تر به علت بی‌ارزش شدن اجزای کوچک‌تر پول، آمادگی روانی جامعه برای پذیرش افزایش بی‌دلیل قیمت‌ها و یا گرد کردن ارقام به سمت بیشتر افزایش می‌یابد که همگی به گرانی دامن می‌زند.

در چنین وضعیتی است که مسوولان کشور ما نیز همانند بسیاری از کشورهای دیگر در کنار اجرای سیاست‌های اصلاحی در دیگر حوزه‌های زیرساختی اقتصاد، بحث حذف تعدادی صفر از واحد پول ملی را در دستور بررسی قرار دادند و در نهایت بر حذف 3 صفر از این تعداد توافق کردند.

علاوه بر محاسن و فواید عنوان شده برای این کار که بیشتر جنبه عمومی و همه فهم داشت، دولت‌ها معمولا اهداف دیگری را نیز در این فعل و انفعالات دنبال می‌کنند؛ اگرچه حذف صفر از پول ملی و معرفی پول جدید، بیش از آن که یک اقدام سیاسی باشد، یک عمل فنی و کارشناسی است؛ ولی واقعیت این است که کنترل دولت بر پول ملی، نشانه و شاخصه یک دولت ملت مدرن به حساب می‌آید و حذف صفر از پول ملی در شرایطی که ارزش این پول کاهش یافته، ابزاری برای حمایت دولت از سیاست‌های پولی است. اگر جامعه‌ای، اعتماد خود را نسبت به پول ملی از دست بدهد، ارزهای خارجی رواج خواهد یافت و این مساله فشار روانی و اقتصادی زیادی را بر دولت‌ها وارد می‌کند. با این استدلال حذف صفرها از پول ملی، مانع نفوذ ارزهای خارجی در اقتصاد کشور می‌شود و در برخی موارد زمینه‌هایی را نیز برای مهار تورم پدید می‌آورد.

با این حال به نظر نمی‌رسد چنین تصمیمی بدون هزینه و پیامد نیز باشد و قطعا آثار هزینه‌ای و اقتصادی و حتی اجتماعی هم به دنبال خواهد داشت. بازخوانی تجربیات کشورهایی که دست به این اقدام زده‌اند، مسوولان ما را در اتخاذ تدابیری که این پیامدها را به حداقل برساند، بسیار کمک می‌کند.

یکی از این مسائل که توجه به آن بسیار بیشتر از هزینه‌های چاپ مجدد اسکناس و ضرب مسکوکات و یا تبدیل نرم‌افزارهای حسابرسی اهمیت دارد، بحث تورم است؛ چراکه بسیاری از کارشناسان معتقدند در صورت فراهم نبودن شرایط و اتخاذ تدابیر لازم در این زمینه حذف صفر از پول که یکی از اهداف آن کاهش تورم تعریف می‌شود، به ضد خود تبدیل خواهد شد و در کوتاه‌مدت آثار معکوسی از خود بجا می‌گذارد.

از این رو به نظر می‌رسد هرگونه اقدامی در زمینه حذف صفر از پول ملی، پیش از قرار گرفتن روند حرکتی اقتصاد کشور در مسیر تورم کاهنده، پیامدهای نگران‌کننده‌ای به دنبال خواهد داشت؛ چراکه در صورت مهار نشدن تورم، ارزش پول بسرعت کاهش یافته و ناگزیر از اضافه کردن مجدد صفر در مقابل اسکناس‌ها خواهیم بود، کما این که در برخی کشورها همین مساله به تغییر 18 باره واحد پول ملی انجامیده است.

تاکید رئیس کل بانک مرکزی هم بر این که تعجیلی در انجام عملیات حذف صفر از پول ملی وجود ندارد، بیانگر همین نکته است که باید صبر کرد تا روند کاهشی نرخ رشد تورم از استمرار و دوام برخوردار شود و نرخ رشد نقدینگی هم که بالا بودن آن طی سال‌های اخیر به تشدید تورم و کاهش ارزش پول ملی منجر شده، بعد از افت شدید چندماهه گذشته به نقطه متعادلی بازگردد. تنها در این صورت است که می‌توان انتظار داشت حذف 3 صفر از واحد پول ملی به عنوان یکی از گام‌های موثر در کاهش تورم و حذف هزینه‌های زاید از اقتصاد کشور موثر واقع شود.

سروش صاحب فصول