کاهش تولید در سینما

بررسی گزارش‌های منتشر شده از سوی بنیاد سینمایی فارابی درباره تولیدات سینمای ایران در 3‌‌ماه گذشته نشان می‌دهد سینمای ایران با کاهش تولید فیلم‌های سینمایی و کمرنگ شدن حضور بخش خصوصی و سینمای بدنه در این عرصه مواجه بوده است.

«بنیاد سینمایی فارابی» بازوی اجرایی سینمای ایران است که پول و امکانات از طریق آن در میان بخش‌های مختلف سینمایی توزیع می‌شود. «واحد پشتیبانی تولید» این بنیاد، هر ماه آمار وضعیت فیلم‌های سینمای ایران در ماه گذشته را منتشر می‌کند. براساس گزارش‌های منتشر شده از سوی این بنیاد تا اول خردادماه امسال 92 پروژه سینمایی، تا اول تیرماه 105 پروژه سینمایی و تا اول مرداد نیز 102 پروژه سینمایی در مراحل مختلف تولید بوده‌اند. نکته جالب توجه این گزارش این است که این سه ماه همواره مصادف با ایام پرکاری سینمای ایران است اما در این مدت، تنها نام 10 فیلم به فیلم‌های سینمایی اضافه شده است. به گزارش خبرنگار ما، در این گزارش‌ها فیلم‌های آماده نمایش در اردیبهشت‌ماه شامل 7 فیلم: فرزند صبح (بهروز افخمی)، ملک سلیمان (شهریار بحرانی)، پاداش (کمال تبریزی)، معبد جان (محمد درمنش)، طلا و مس (همایون اسعدیان)، زندگی شیرین (قدرت‌الله صلح‌میرزایی) و وقتی که دزد بودم (شهرام شاه‌حسینی) است. این آمار در خردادماه به 8 فیلم و در تیرماه به 9 فیلم می‌رسد. در خردادماه فیلم نویسنده (نادر طریقت) به این فهرست اضافه شده و در تیرماه فقط یک فیلم فیلم در شب عروسی (رضا قهرمانی) در فهرست فیلم‌های آماده نمایش قرار گرفته است.

وضعیت فیلم‌های مرحله پیش‌تولید چگونه بوده است؟

در آمار منتشر شده از سوی فارابی تنها فیلم‌هایی در فهرست فیلم‌های مرحله پیش‌تولید قرار می‌گیرند که از اداره کل نظارت و ارزشیابی سیما پروانه ساخت دریافت کرده باشند. مقایسه آمار 3 ماه گذشته نشان می‌دهد تا خردادماه 53 فیلم در مرحله پیش‌تولید، تا تیرماه 62 فیلم و تا مرداد 55 فیلم در مرحله پیش‌تولید بوده‌اند. شاید یکی از مسائلی که بتوان با استناد به آن میزان رونق سینمای ایران را نشان داد، میزان ورود فیلم‌ها از مرحله پیش‌تولید به مرحله فیلمبرداری باشد. براساس گزارش خردادماه، 53 فیلم در مرحله پیش تولید و 14 فیلم در مرحله فیلمبرداری بوده‌اند. این وضعیت در گزارش بعدی، به 62 فیلم در مرحله پیش‌تولید و 11 فیلم در مرحله فیلمبرداری می‌رسد. در گزارش ماه سوم نیز 55 فیلم در مرحله پیش تولید و 9‌‌فیلم در مرحله فیلمبرداری قرار می‌گیرند. به عبارت ساده‌تر، در ماه دوم 9 فیلم به فیلم‌های پشت صف تولید اضافه شده و فیلمبرداری رشد منفی داشته است. مقایسه اسامی فیلم‌ها نشان می‌دهد در ماه دوم فقط 4‌‌فیلم جدید مقابل دوربین رفته است. جالب است که 3 فیلم نخودی، پرواز مرغابی‌ها و همبازی هم که به این فهرست اضافه شده‌اند، آثاری هستند که با سرمایه‌گذاری مستقیم فارابی برای نمایش در جشنواره فیلم کودک تهیه شده‌اند. فیلم «زخم شانه حوا» هم که در این فهرست قرار گرفته، فیلمی است که پس از تعطیلی دوباره مقابل دوربین رفته است. در ماه سوم هم 55 فیلم در مرحله پیش‌تولید و 9 فیلم در مرحله فیلمبرداری قرار داشته‌اند.

در این ماه فیلم‌های جدیدی که وارد مرحله فیلمبرداری شده‌اند، عبارتند از: خواب‌های دنباله‌دار (پوران درخشنده)، راند هفتم (سامان استرکی)، جایی نزدیک زمین (مهدی رحمانی) و پرسه در مه (بهرام توکلی.) بازهم نکته جالب‌تر این است که 2 فیلم از میان 4 تولید جدید با حمایت فارابی و برای نمایش در جشنواره فیلم کودک تولید می‌شوند.

دولت، هم فیلم می‌سازد هم جشنواره برگزار می‌کند

هم‌اکنون در میان تولیدات سینمای ایران چند بخش دولتی حضوری پررنگ دارند. بنیاد سینمایی فارابی، مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی، حوزه هنری سازمان تبلیغات اسلامی، بنیاد شهید و عروج فیلم مراکزی هستند که به شکل مستقیم در تولید فیلم حضور می‌یابند و با حمایت آنها چرخ تولید به گردش درمی‌آید. این شیوه که بخش دولتی خودش فیلم تولید کند، خودش جشنواره برگزار کند و خودش به فیلم‌هایش جایزه بدهد، بارها با انتقاد هنرمندان مواجه شده است. بررسی تقریبی فهرست 47 فیلمی که تا ابتدای مرداد ماه در مراحل مختلف تولید بوده‌اند، نشان می‌دهد که از میان آنها تنها 17‌فیلم به سینمای بدنه تعلق دارد و سایر این فیلم‌ها به شکل مستقیم یا با واسطه با حمایت دولت تولید شده‌اند. فهرست فیلم‌های مذکور به تفکیک و براساس حامیان آنها به شرح زیر است:

عروج فیلم: فرزند صبح

حوزه هنری: زخم شانه حوا

بنیاد شهید: یادمان دریا قلی (شب واقعه)‌

تلویزیون: پاداش

شهرداری تهران: چهل سالگی و تهران در جستجوی زیبایی

مشارکت خارجی: شکارچی

پروژه‌های فاخر بنیاد سینمایی فارابی: ملک سلیمان و راه آبی ابریشم

پروژه‌های کودک بنیاد سینمایی فارابی: نخودی، پرواز مرغابی‌ها، همبازی، خواب‌های دنباله‌دار و راند هفتم

پروژه‌های انقلاب اسلامی بنیاد سینمایی فارابی: طلا و مس، کیمیا و خاک و بیداری

فیلم‌های مرکز گسترش سینمای مستند و تجربی: نویسنده، سفر مرگ، آناهیتا، باغ قرمز، بی‌خوابی، جایی نزدیک زمین و پرسه در مه

دیگر بخش‌های دولتی: معبد جان، نفوذی، نظام از راست، یک گزارش واقعی، زندگی با چشمان بسته و عصر روز دهم

بخش خصوصی: زندگی شیرین، وقتی که دزد بودم، در شب عروسی، خیابان بیست و چهارم، محاکمه در خیابان، یک بازی ساده، گل بارون، شیر و عسل، رز سفید، پریشانی، نیش و زنبور، سن پترزبورگ، پسر آدم دختر حوا، غریبه‌ای در شهر، لالایی، خانواده ارنست و آل.

در طول مدت حضور مجید شاه‌حسینی در بنیاد سینمایی فارابی یکی از انتقادهایی که درباره سیستم مدیریتی وی مطرح شده، کمرنگ شدن حمایت از فیلم‌های بدنه سینمای ایران و متمرکز کردن بودجه تولید سینمای ایران روی «پروژه‌های خاص» است. بررسی گزارش سه ماهه بنیاد سینمایی فارابی این مساله را به روشنی نشان می‌دهد. ضمن آن که در کنار این فیلم‌ها باید به آثاری مانند صد سال به این سال‌ها (سامان مقدم)، نیوه‌مانگ (بهمن قبادی)، تسویه حساب (تهمینه میلانی) و آتشکار (محسن امیریوسفی) نیز اشاره کرد که همچنان بلاتکلیف هستند و خبری از نمایش احتمالی آنها نیست. آیا بیش از پیش دولتی شدن و حذف بخش خصوصی به نفع سینمای ایران است؟

رضا استادی