القاعده در آفریقا

پس از آن که بمبگذاری انتحاری هفته گذشته 3 نفر را در برابر سفارت فرانسه در موریتانی مصدوم کرد اولد زی‌زیم، وزیر کشور موریتانی در مصاحبه با رادیو بین‌‌المللی فرانسه ادعا کرد عامل این حمله انتحاری از شهروندان موریتانی بوده که توسط القاعده برای انجام این عملیات در اردوگاه‌های ایجاد شده در صحاری سوزان بین موریتانی، الجزایر و مالی تحت آموزش قرار گرفته بود.

اکثر کارشناسان امنیتی و مقامات دولت‌های شمال غرب آفریقا بر سر این مساله که افزایش قابل توجه موارد آدم‌ربایی، ترور و بمبگذاری انتحاری در مناطق غربی آفریقا را باید به نوعی به اردوگاه‌های جدیدالتاسیس آموزشی القاعده در شمال صحرای آفریقا مرتبط دانست، اتفاق نظر دارند. به اعتقاد آنان خاستگاه حملات علیه شهروندان کشورهای غربی که با هدف باج‌خواهی به نفع گروه‌های مرتبط با القاعده انجام می‌شود فعالیت همین اردوگاه‌ها است.

کلینت واسک، از ماموران پیشین دایره جنایی پلیس فدرال ایالات‌متحده آمریکا (FBI) و کارشناس مبارزه با تروریسم وست‌پوئیت که اکنون برای یک شرکت مشاوره امنیتی در واشنگتن، پایتخت آمریکا کار می‌کند، می‌گوید: به نظر می‌رسد نوعی ارتباط سازمان یافته بین اقدامات تروریستی در مناطق غربی آفریقا وجود دارد. او می‌افزاید: گویی نوعی استراتژی درازمدت برای بر هم زدن امنیت منطقه تدوین شده است و نمی‌توان این کارکردها را نتیجه ‌فعالیت گروهی از اوباش هرج و مرج‌طلب تلقی کرد.

در سال 2006 میلادی ادغام و هم‌پیمانی بین القاعده و گروهی از اسلامگرایان تندروی الجزایر به شکل‌گیری القاعده مغرب منجر شد. این گروه بر اساس گزارشی که در سال 2008 میلادی توسط اندرو بلک، از کارشناسان صاحب‌نام ضدتروریسم و به سفارش دولت الجزایر تهیه شده بود با فاصله گرفتن از جاه‌طلبی‌های ملی‌گرایانه به سمت برنامه‌ای فراملیتی حرکت کرده است.

این تحقیق که در آوریل سال گذشته میلادی منتشر شد به این نتیجه رسیده است که بیانیه‌های ضدغربی و خارجی‌ستیز القاعده مغرب و گروه سلفی مبارزه و موعظه (GSPC) در دوره سه ساله مارس 2005 تا مارس 2008 سه برابر شده است.

القاعده مغرب در ماه ژوئیه 2 حمله علیه اهداف نظامی الجزایر ترتیب داد که طی آنها 29 سرباز الجزایری کشته شدند. دومین مورد چند روز بعد در 70 کیلومتری الجزیره، پایتخت الجزایر و به ‌فاصله به‌مراتب نزدیک‌تری به مرکز تصمیم‌سازی سیاسی این کشور شکل گرفت.

کریستوفر لجت آمریکایی روز 23 ژوئن در روز روشن در نواکشوت، بایتخت موریتانی کشته شد و چهار روز بعد القاعده مغرب مسوولیت آن را به عهده گرفت. این گروه همچنین در ماه ژانویه مسوولیت ربودن چهار گردشگر اروپایی را در منطقه عمومی مالی  نیجر و اندکی قبل از آن ربایش دیپلمات‌های اروپایی در نیجر را بر عهده گرفت. یکی از این افراد ربوده شده ادوین دایر انگلیسی بود که پس از مخالفت دولت بریتانیا با پرداخت 10 میلیون دلار برای آزادی وی توسط آدم‌رباها به قتل رسید.

دستاوردهای نشست

نشست اخیر در الجزایر با توجه به رشد قابل توجه اقدامات تروریستی در غرب آفریقا می‌تواند زمینه‌ساز افزایش همکاری‌های نظامی در جهت مهار تروریسم فرامرزی در سطح منطقه باشد.

با این حال فقدان منابع مالی کافی و فناوری‌های ارتباطی می‌تواند مانعی بر سر راه دستیابی به اهداف تبیین شده در این نشست باشد. واسک با یادآوری برخورداری گروه‌های تروریستی از فناوری‌های پیچیده می‌پرسد «چطور چهار ارتش با توانمندی‌های محدود و زبان‌هایی متفاوت می‌توانند برای مبارزه با تروریست‌ها در دل صحرا هماهنگ شوند؟»

کم نیستند کسانی که می‌گویند ناکارآمدی ارتش‌های این چهار کشور را باید این گونه تفسیر کرد که مبارزه با تروریسم اصولا کار آنها نیست.

هدف، قلب اروپا

حضور القاعده در مناطق غربی آفریقا موضوع جدیدی نیست. آمریکایی‌ها نزدیک به یک دهه قبل مدعی تلاش این گروه برای رسوخ به کشورهای مسلمان منطقه از الجزایر تا لیبی بودند.

استراتژیست‌های القاعده با توجه به نزدیکی جغرافیایی غرب آفریقا به اروپا و حضور صدها هزارنفر از مردم این منطقه در کشورهای اروپایی به عنوان مهاجر قانونی به غرب آفریقا به مثابه سکوی پرتابی برای رسوخ به قاره سبز می‌نگرند.

اتحادیه‌اروپا و آمریکا اکنون با دقت و وسواس تلاش کشورهای منطقه برای مقابله با تروریسم را تحت نظر دارند و در صورت لزوم برای پشتیبانی از آنها در نبرد با تروریسم وارد عمل خواهند شد.

منبع: گاردین