محمدکاظم کاظمی
جوانها و شعر آیینی
اگر بخواهیم جریان جوان شعر آیینی امروز را ریشهیابی کنیم، به گمان من باید به اولین سالهای پس از جنگ برگردیم، آن زمانی که شاعران جنگ گاه به اختیار و گاه به ناگزیر باید به سراغ مضامینی دیگر میرفتند که پیش از آن کمابیش مغفول واقع شده بود.
در این میان، گروهی شعر عاشقانه را برگزیدند و گروهی دیگر مضامین مذهبی. در این میان مسلما فعالیتهای جهتبخش و خطدهنده آموزش و پرورش و بعضی نهادهای دیگر سهمی تمام داشت. میدانیم که در آن سالها مسابقهها و برنامههای شعر دانشآموزی دوران طلایی خود را میگذراند.
چیزی که در آن سالها جالب بود، این بود که از اواسط دهه 70 به بعد تاکنون، بیشتر شعرهای این جوانان در موضوع انتظار بود و این موضوع در میان دیگر مضامین شعر آیینی طرفدار بیشتری داشت. البته این تبصره و نگرانی در آن سالها وجود داشت که این شعرهای آرزومندانه غالبا شعرهای عاشقانهای است که به تناسب فضا و زمان، به نام انتظار ارائه میشود، ولی حقیقت این بود که اگر هم در مواردی چنین بود به واقع این عشق مجازی پلی شد به سوی عشق حقیقی و بسیاری از این شعرهایی که میان این دو گرایش سرگردان بود، بتدریج جنبههای معرفتی قویتری یافت، به گونهای که جز با موضوع انتظار با نگرش دیگری نمیتوان تاویلشان کرد.
باری، این موج همچنان جریان دارد و روز به روز بالندهتر هم میشود. مسلما بخشی از این بالندگی به سبب تربیت دینی جوانان است و بخشی هم متاثر از جو عمومی ادبی و فرهنگی و حمایتهای خاصی که نهادهای مربوط از این نوع شعر میکنند.
ولی حقیقت این است که به نظر میرسد این دو عامل، بیشتر در کمیت شعرها و البته کیفیت صوریشان موثر بوده است و ما اغلب این شعرها را آنقدرها برخوردار از موضعمندیهای فکری و اجتماعی نمیبینیم. البته به گمان من، این یک مشکل عمومی شعر آیینی ماست که بیشتر به تجلیل و ستایش معطوف است تا تحلیل و آموزندگی، موضوع دیگری که به نظرم قابل تامل مینماید غلبه شخصیتگرایی بر مفهومگرایی در شعر آیینی ماست که البته این ویژگی، خاص شعر انتظار و شعر جوان نیست. در هر حال فکر میکنم که در روزگار ما شعر برای بزرگان دین سرودن بیشتر مقبولیت دارد تا براساس آموزههای آن بزرگان سرودن. ما به بیمارانی شباهت داریم که به جای عمل کردن به نسخه پزشک، خود او را بستایند؛ البته میپذیرم که گاهی این ستایشها خود میتواند زمینه محبت بیشتر نسبت به آن بزرگان را فراهم کند.
قضیه این است که ما نباید در این محبت متوقف شویم و با اظهار ارادت نسبت به بزرگان دین، وظیفه خود را پایان یافته بپنداریم. من گمان میکنم رسانهها و نهادهایی که متولی یا حامی شعر آیینی و بویژه شعر انتظار هستند میتوانند قدری این کار را عمق ببخشند و در کنار مسابقهها و جشنوارههای شعر، برنامههایی هم برای تعمیق تفکر جوانها نسبت به این امور داشته باشند.
گفت و گو
