وقت‌کشی کودتاچی‌ها

جمعه هفته گذشته و در پی توقف مذاکرات نمایندگان زلایا و روبرتو میچله‌تی، رئیس کنگره هندوراس که با عزل زلایا به عنوان ریاست دولت انتقالی این کشور معرفی شد زلایا اعلام کرد از طریق مرز زمینی نیکاراگوئه به هندوراس بازمی‌گردد.

تلاش آریاس برای دستیابی دو طرف به راه‌حلی میانه به واسطه سرسختی نمایندگان میچله‌تی و مخالفت‌شان با بازگشت زلایا به هندوراس برای ادامه دوران ریاست‌‌جمهوری‌اش که در ماه ژانویه سال آینده میلادی به پایان می‌رسد به شکست انجامید. زلایا بلافاصله پس از توقف مذاکرات اعلام کرد جمعه به هندوراس بازخواهد گشت.

آریاس طرح 11 ماده‌ای ارائه داده بود که بندهایی چون بازگشت زلایا به قدرت، برگزاری انتخابات زودهنگام ریاست‌جمهوری با نظارت سازمان کشورهای آمریکا (OAS) و عفو جنایات سیاسی را در برمی‌گرفت. خیلی‌ها اعتقاد داشتند این طرح چارچوبی منطقی برای عبور طرفین دعوا از اختلافات‌شان را فراهم می‌آورد و با اعاده آرامش به هندوراس می‌تواند زمینه‌ساز آشتی ملی در سایه برگزاری انتخاباتی دموکراتیک باشد.

هیات نمایندگی میچله‌تی به این طرح ایراداتی وارد آورده بود. به اعتقاد نمایندگان دولت انتقالی بازگشت زلایا به قدرت ناممکن است و اگرچه این هیات دلایل مخالفت خود با این طرح را به طور شفاف اعلام نکرد اما به گمان کارشناسان سیاسی بازگشت زلایا به قدرت به مثابه دادن فرصت انتقام‌گیری از عوامل کودتا است و دولت کودتا دقیقا به همین دلیل چنین مساله‌ای را بر نمی‌تابد.

با این حال نمایندگان میچله‌تی اعلام کردند خود قادر به پذیرش یا رد طرح آریاس نیستند و تصویب یا رد آن مستلزم بررسی در نهادهای قانونی هندوراس از جمله کنگره است. این موضع با واکنش سریع زلایا مواجه شد که اعتقاد دارد دولت کودتا به دنبال کش دادن مذاکرات با هدف وقت کشی است تا دوران زمامداری او به نقطه پایانی خود برسد.

آریاس که در دهه 90 میلادی به دلیل تلاش‌های خود برای برقراری صلح در آمریکای ‌مرکزی جایزه صلح نوبل دریافت کرد ، می‌گوید: زمان برای مردم هندوراس در حال از دست رفتن است. او در پاسخ به انتقاد هر دو طرف مذاکرات از طرح صلح پیشنهاد‌ی‌اش افزود: هیچ طرحی عاری از نقص نیست و اصولا چه کسی می‌تواند ادعا کند دموکراسی عاری از ضعف و نقص است؟

نمایندگان میچله‌تی و زلایا در حالی 3 هفته را صرف رایزنی‌های بی‌نتیجه در کاستاریکا کردند که فشارهای بین‌المللی بر دولت کوتا به نقطه اوج رسیده است و اعتراضات هواداران زلایا همچنان به قوت خود باقی است.

برخی اعضای OSA سفرای خود را از تگوسیگالپا، پایتخت هندوراس فراخوانده‌اند و کشورهای اعطا کننده وام به این کشور پرداخت کمک‌های خود را به بازگشت زلایا منوط کرده‌اند.

فشارها برد دولت کودتا زمانی شدت گرفت که اتحادیه‌اروپا هفته گذشته پرداخت کمکی 90میلیون دلاری به هندوراس را به حال تعلیق در آورد و ایالات‌متحده اعلام کرده مترصد اعمال تحریم‌های گسترده علیه این کشور است.

جنگ‌های خیابانی

ادامه جنگ روانی بین دولت کودتا و زلایا موجب شده هواداران دو طرف تقریبا به شکلی روزمره در خیابان‌های شهرهای بزرگ هندوراس با هم درگیر شده و به زد و خورد با هم بپردازند.

خاستگاه اختلاف نظر کودتاچی‌ها و زلایا پا فشاری رئیس‌جمهور بر برگزاری همه‌پرسی عمومی پیرامون طرح اصلاح قانون اساسی و لغو محدودیت زمامداری رئیس‌جمهور به یک دوره بود. طرح برگزاری همه‌پرسی از سوی دیوانعالی هندوراس و کنگره این کشور رد شد با این حال زلایا مصمم به برگزاری همه‌پرسی بود.

بامداد روز 28 ژوئن و درست در حالی که دستگاه‌های دولتی خود را برای برگزاری همه‌پرسی آغاز می‌کردند چند واحد از نیروی زمینی ارتش با ورود به کاخ ریاست‌جمهور و خلع سلاح محافظان کاخ، زلایا را از بستر بیرون کشیده و پس از انتقال به فرودگاه پایتخت به کاستاریکا تبعید کردند.

عوامل کودتا بر این باور بودند که با خروج زلایا از هندوراس صورت مساله‌ اختلافات پاک می‌شود اما زلایا به‌واسطه اعمال سیاست‌های پوپولیستی چهره محبوب اقشار فقیر هندوراس و مغضوب ثروتمندانی خارجی‌تبار است که بخش زراعی کشور را تک محصولی کرده و هندوراس را به «جمهوری موز» تبدیل کرده‌‌اند.

سیاست‌های مناقشه‌انگیز

نزدیکی زلایا با رهبران چپگرا و ضدآمریکایی آمریکای‌لاتین از جمله هوگو چاوز، رئیس‌جمهور ونزوئلا موجب شده بود بسیاری از مخالفان او به همه‌پرسی 28 ژوئن به مثابه تلاش برای تمدید دوران زمامداری‌اش بنگرند.

دانیل هینگر، کارشناس امور آمریکای‌لاتین در دانشگاه لتایا در ایالات میسوری آمریکا با اشاره به نظرسنجی‌های صورت گرفته توسط موسسه افکارسنجی گالوپ در هندوراس که از دو دستگی مردم در قبال تحولات اخیر حکایت دارد، می‌گوید: اقشار ضعیف از جمله کارگران و کارمندان نهادهای دولتی هوادار زلایا هستند. او می‌افزاید: ادامه روند جاری ممکن است به بروز خشونت‌های داخلی منجر شده و کار را برای دولت کودتا سخت‌تر کند.

دولت کودتا برای بی‌اعتبار کردن زلایا و فاصله انداختن بین او و هوادارانش ادعا کرد به شواهدی دست یافته که نشان می‌‌دهد رئیس‌جمهور مخلوع که از احتمال برکناری‌اش اطلاع داشته در روزهای منتهی به کودتا با همکاری تعدادی از دستیارانش میلیون‌ها دلار وجه نقد را از خزانه بانک مرکزی هندوراس خارج کرده است.

در فیلم کوتاهی که توسط دوربین‌های مدار بسته خزانه بانک مرکزی هندوراس ضبط شده و شبکه‌های تلویزیونی این کشور آن را به‌دفعات پخش کردند 2 تن در حال حل چهارچرخه‌‌هایی مملو از کیسه‌های پول نشان داده می‌شوند اما آنچه مشخص نیست رابطه این افراد با رئیس‌جمهور است. تنها نتیجه‌ای که این فیلم به دست داد، این بود که جنگ بین زلایا و دولت کودتا وارد مرحله‌ تازه‌ای شده است.