قاب خوانندگان
نیاز به سینمای مستند
اخیرا فیلمی روی پردههای سینما اکران میشود که خیلی متناسب با سایر اکرانها نیست. چراکه خروج از کلیشهای است که سالهای سال است بر سینما حاکم گشته. نگاهی مستند که کمتر در سینمای ایران روی پرده رفته، این روزها با فیلم «تهران انار ندارد» به بار نشسته است. اولا بهتر است قبل از تحلیل درخصوص این فیلم، نگاهی داشته باشیم بر این که چرا مستند، اکرانی مانند سایر آثار ندارد. شاید بهترین دلیل آن نداشتن گیشه مناسب باشد. به هر حال هر فرآیندی باید به نوعی صرفه اقتصادی داشته باشد، ولی گیشههای یک اثر مستند، در سکوت و خلوتی به سر میبرد. قطعا آثار مستند به جهت نوع کار و پردازش و تحقیقات مفصل، روندی سخت و پرکار را دارد. لیکن به دلیل عدم تبلیغ و فرهنگسازی مناسب فرصت جذب مخاطب از بین میرود.
«تهران انار ندارد» در کنار آثار پرفروش این روزها توانسته است جرقه امیدی برای آثار مستند باشد. مستند «تهران انار ندارد» روایتی خاص است، روایتی از واقعیتها، تلخیها، شادیها و البته امیدها. این مستند از دوران معاصر سخن میگوید. از قدیم تهران، از عظمت و شکوه تهران، از تهرانی که بستر وقایع مهم است. معاصر را خوب با تصویر بیان میکند و با یک شیوه خاص و بخصوص طنزآلود مقایسهای میان تهران قدیم و جدید مینماید. غوصی منطقی در شهر و در آداب دارد.
از مدرنیته میگوید، ولی افسوس سنت قدیمی و بیآلایش را میخورد. از فرهنگ و نگاه اجتماعی گذشته و حال سخن میگوید و در این سخن پردهها را از ابتدا میبیند. در حوزه فرهنگ عامه، از همه چیز طرح موضوع میکند. از نگاه کلیشه تا نگاه عامهپسند، از چـارچـوبهـای خـشـک تـا بـیحـوصـلـگیها و بدسلیقگیها همه را در کنار هم طرح میکند و این نقطه قوت «تهران انار ندارد» است.
واقعیات اجتماعی را در ریشهها و فرهنگ قدیمی طرح میکند و در این طرح چون نگاه مستندگونهای است، هیچ تصرفی نمیکند.
این همه قصه نیست و مسعود بخشی در مقام کارگردان، از این گرهها به آینده نظر میکند.
بیان چالشها، نگرانیها و مشکلات عدیده برای آینده از دیگر بخشهای اساسی این مستند است.
موسیقی با نگاه طنزآلود و بخصوص مرتبط با حوزه شهر تهران، استفاده از عکس و بویژه فیلمهای آرشیوی و تلفیق همه آنها با هم، قوت خاصی را به این اثر داده و کاملا مشخص است بخشی به دنبال واقعیت بوده و برای این کار بسیار تلاش کرده، یافتن برخی تصاویر آرشیوی که در این اثر دیده میشود حاصل دقت و تلاش ایشان است. یکی دیگر از نقاط خاص و قوت «تهران انار ندارد» که گویا مورد تاکید بخشی بوده، نریشن خاص، جذاب و شنیدنی است که با صدای کریمی همراه گشته.
بخشی به خوبی میدانسته چه موسیقی، چه تصویر و چه صدایی را استفاده کند و همین امر نیز سبب گشت تا این اثر مستند برای سینمادوستان تبدیل به یک پدیده شود.
چراکه با اکران این فیلم، مشخص میشود چقدر سینمای کشورمان به آثار مستند نیازمند است. باشد تا مسوولان با حمایت بیشتر از مستندسازان و امکان اکران آثار آنان این مهم را به سرعت عملیاتی کنند.
مجتبی شهریان
گفت و گو
