غفلت‌های آگاهانه

1- منطقا برنامه پنجساله، ماموریت معین شده‌ای برای کشور است که همه دست‌اندرکاران امور مختلف آن از طریق ایفای بایسته نقش‌های خود در بخش‌‌های عمومی و خصوصی و دولتی، نیل به اهداف آن را میسور و تسهیل می‌کنند.

به عبارت دیگر برنامه پنجساله لزوما برنامه دولت نیست ، بلکه تعداد بسیار زیادی از عوامل اقتصادی و حتی با تاثیرگذاری‌های مالی و اقتصادی بیشتری وجود دارند که دولتی نیستند، اما فرض بر آن است که رفتار و کارکرد اقتصادی آنان درون یک برنامه به نحو ظریفی مورد ملاحظه قرار می‌گیرد.

لحاظ این کارکرد بدیهی است که اطمینان یافتن از آگاهی‌ بخش‌های غیردولتی از ماموریت‌های برنامه و همچنین وقوف دولت به توانمندی و امکانات و نقاط ضعف بخش غیردولتی را از محورهای غیرقابل تردید برنامه‌های توسعه تلقی می‌نماید تا هم آنان بدانند که سمت و سوی کارهایشان و اجرائیات مربوط به آنها تا چه اندازه نیل به مثلا رشد 8 درصدی برنامه را تضمین می‌نماید و هم دولت بتواند بفهمد چه میزان از سنگینی وظایف خویش را می‌تواند از طریق بخش غیردولتی عملیاتی کند و انتقال دهد.

با این تلقی از برنامه، اکنون سوال این است که در تهیه و تدارک برنامه پنجم تا چه میزان این تعامل و مبادله اطلاعات با بخش غیردولتی صورت گرفته است؟

2- استفاده از نظرات صاحبان تخصص و تجربه حکم می‌کند لایحه برنامه قبل از نهایی شدن منتشر و برای مدت قابل اعتنایی در دسترس مردم قرار داشته باشد و حتی از طریق رسانه‌ها مورد ارزیابی و نقادی قرار گیرد تا هنگام نهایی شدن لایحه (که معمولا با تصویب هیات وزیران صورت می‌گیرد)‌ کاستی‌های احتمالی از طریق تذکرات به عمل آمده مرتفع و پیشنهادات مفید لحاظ نشده در برنامه مورد توجه قرار گیرد و چنانچه سازگار با اهداف و ماموریت‌ها باشد، در آنها گنجانده شود.

این مهم از آن جهت قابل اعتناست که طی اجرای یک برنامه توسعه صدها هزار میلیارد ریال سرمایه و همچنین نیروی انسانی مرتبط با آنها و از همه مهم‌تر زمان و فرصت یک کشور مصروف می‌شود و بسیار عقلانی است که برای چنین کار عظیمی لااقل از منظر متخصصان و دانشمندان کشور، موضوع مورد ارزیابی و تدقیق واقع شود.

3- کسانی که به عنوان اعضای هیات وزیران، لایحه را تصویب می‌کنند تا متن تهیه شده قابل تقدیم به مجلس شورای اسلامی باشد باید در فرصت کافی و حتی با انگیزه‌‌های قابل اعتنا و مسوولیت‌آور این مهم را عملیاتی کنند.

بررسی لایحه برنامه پنجساله کشور با تمام اهمیتی که دارد در ظرف زمانی چند هفته‌ای که به پایان کار دولت نهم مانده است، حکایت از انتخاب نامناسب‌ترین زمان برای تصویب آن است و نشان‌دهنده آن است که نگاه به موضوع هنوز در حدی نافذ نبوده تا لااقل بتوان بین مضمون و ظرف زمان ارتباط معنی‌‌داری برقرار کرد.

این بررسی با توجه به در اختیار بودن زمان کافی پس از شروع به کار دولت جدید برای تقدیم لایحه برنامه می‌تواند شرایط بهتری پیدا کند و دارای محاسنی از جمله مشارکت وزیرانی خواهد بود که قرار است برای سال‌های آتیکار کنند.

4- دولت محترم جمهوری اسلامی ایران باید از تجربه برنامه‌ریزی در زمان‌های بسیار محدود که اتفاقا در شرایطی مشابه، قربانی‌کننده کیفیت و نیاز و مصلحت کشور به پای تعجیل و ساده‌‌انگاری و غیرسیستمی عمل کردن است و طی 5 سال گذشته بارها رخ داده عبرت بگیرد و اجازه بدهد آنچه تهیه شده است ، در صورتی که به لحاظ علمی متناسب با شوونات کارشناسی یک دولت برای برنامه‌ریزی است ، منتشر شود و فرصتی برای اظهارنظر مردمی که در قبال امور و بخصوص آینده کشورشان احساس مسوولیت می‌کنند فراهم شود تا درباره مفاد سندی مهم اظهارنظر کنند که سرنوشت 5 سال آینده آنان همراه ثروت و اموالشان را تحت‌تاثیر خود قرار می‌دهد و سپس دولت به روشی عالمانه و مستظهر به آرای کارشناسان مختلف مبادرت به تصویب نهایی لایحه برنامه کند و جهت تصویب به مجلس شورای اسلامی تقدیم دارد.

حسن سبحانی