عبور از بحران

ژانویه سال جاری میلادی بود که هرش طی نوشتاری با اشاره به ابراز علاقه اوباما در جریان تبلیغات انتخاباتی‌اش در ماه‌های منتهی به برگزاری انتخابات 4 نوامبر سال گذشته میلادی آمریکا برای گفتگو بدون پیش‌شرط با اسد از رایزنی‌های پشت پرده دستگاه سیاست خارجی ایالات‌متحده برای تنش‌زدایی از روابط کاخ‌سفید با دمشق پرده برداشت.

پس از این نوشتار بود که اندک اندک زمزمه‌هایی به گوش رسید که از میانجی‌گری رجب طیب اردوغان، نخست‌وزیر ترکیه برای برگزاری اولین نشست رهبران ایالات‌متحده و سوریه حکایت داشت. این شایعات از اعلام آمادگی مقامات ترکیه برای میزبانی این نشست در آنکارا، پایتخت ترکیه یا استانبول، پایتخت اقتصادی این کشور و تلاش صهیونیست‌ها برای مانع‌تراشی در مسیر برگزاری این نشست حکایت داشت.

به ظاهر به جز مخالفت و اعتراض اسرائیلی‌ها هیچ مانع دیگری بر سر راه برگزاری چنین نشستی در آنکارا، استانبول یا حتی دمشق وجود ندارد. روند تحولات خاورمیانه در ماه‌های اخیر به گونه‌ای بوده است که گویی همه امور به سمت بهبود در روابط آمریکا و سوریه هدایت شده‌اند.

دولت جورج بوش، رئیس‌جمهور پیشین ایالات‌متحده در سال 2004 میلادی با طرح اتهاماتی چون مداخله دمشق در امور داخلی لبنان، حمایت غیرمستقیم سوری‌ها از فعالیت گروه‌های شورشی عراق و حمایت سوریه از گروه‌های مبارز فلسطینی و لبنانی که به حمایت از تروریسم تعبیر شده بود قانون تحریم‌های سوریه را امضا کرد.

یک سال بعد و پس از ترور رفیق حریری، از نخست‌وزیران پیشین لبنان در انفجاری مهیب در بیروت، پایتخت این کشور واشنگتن سفیرش را از سوریه فراخواند و این پست هنوز هم با گذشت 4 سال خالی است.

اوباما پس از ورود به کاخ سفید در 20 ژانویه سال جاری میلادی از تدوین استراتژی جدیدی در خاورمیانه خبر داد که یکی از رئوس آن تنش‌زدایی از روابط واشنگتن با دمشق با هدف یکدست کردن موضع کشورهای عربی در قبال طرح‌های خاورمیانه‌ای جدید آمریکا بود.

اگرچه کنگره آمریکا طی ماه‌های اخیر با اعزام‌ هیات‌هایی به سوریه زمینه‌ساز باز شدن باب گفتگو بین دمشق و واشنگتن شد اما سوری‌ها هم برای کمک به احیای روابط با آمریکا کم نگذاشتند.

سوری‌ها از چند ماه قبل اندک اندک به سمت اتخاذ مواضعی متعادل‌تر در قبال تحولات داخلی لبنان حرکت کردند. دمشق همین اواخر هیاتی عالی‌رتبه به ریاست محمد ناجی عطری، نخست‌وزیر را به بغداد، پایتخت عراق فرستاد تا علاوه بر توسعه مراودات دوجانبه راهی برای تامین امنیت مرزهای مشترک دو کشور و جلوگیری از رسوخ پیکارجویان خارجی از طریق سوریه به عراق بیابد.

گام‌هایی که دولت سوریه طی ماه‌های اخیر برداشته در واقع بسیاری از موانع احیای روابط بین دمشق و واشنگتن را از میان برداشته است. اگر لبنان و عراق زمانی علل پشت پرده عدم تعامل آمریکا با سوریه بودند اکنون این دو مانع دیگر وجود خارجی ندارند.

ولید المعلم،‌وزیر امور خارجه سوریه و هیلاری کلینتون، همتای آمریکایی او کمتر از یک ماه قبل در تماسی تلفنی بر سر تدوین نقشه راهی برای عادی‌سازی روابط واشنگتن- دمشق موافقت کرده بودند. یکی از دستاوردهای این گفتگوی تلفنی موافقت دمشق با عزیمت هیاتی از ارتش آمریکا به سوریه با هدف بررسی راهکارهای انسداد کامل مرزهای سوریه با عراق برای جلوگیری از رسوخ پیکارجویان خارجی به قلمرو عراق بود.

سفر 12 ژوئن (22 خرداد)‌ جورج میچل، نماینده آمریکا در امور خاورمیانه به دمشق و دیدار او با اسد نقطه عطف تلاش‌های دو کشور برای عادی‌سازی روابط‌شان بود.

اگرچه اوباما چند روز قبل از عزیمت میچل به دمشق با امضای قانون تمدید تحریم سوریه و نوشتن یادداشتی در حاشیه آن که سوریه را تهدیدی برای امنیت و ثبات آمریکا توصیف می‌کرد موجبات نارضایتی مقامات دمشق را فراهم آورده بود اما دولتمردان سوری به خوبی می‌دانند که لغو یک قانون در آمریکا به مراتب دشوارتر از تصویب آن است.

دمشق فرمان اوباما برای فروش قطعات یدکی جت‌های مسافربری بوئینگ خطوط هوایی سوریه که به فاصله اندکی پس از امضای قانون تمدید تحریم سوریه برای اجرا به وزارت امور خارجه آمریکا ابلاغ شد را به فال نیک گرفت.

سفر میچل دلخوری سوری‌ها را کمتر کرد و عزیمت جیمی کارتر، از روسای‌جمهور پیشین آمریکا به دمشق و وعده او دال بر لغو تحریم‌های سوریه و اعزام سفیری جدید به سوریه زمینه را بیش از هر زمانی در گذشته برای عادی‌سازی روابط دو کشور مهیا کرده است.

هرچند مقامات سوریه امیدوار بودند اوباما در نطق 4 ژوئن (14 خرداد)‌ خود در قاهره، پایتخت مصر اشاره‌ای هر چند کوچک به بلندی‌های جولان و لزوم عقب‌نشینی ارتش اسرائیل از آن بکند اما با وجود آن که رئیس‌جمهور آمریکا به کلی‌گویی در مورد صلح در خاورمیانه کفایت کرد باز هم از محتوای نطق او راضی بودند.

معلم هفته گذشته در مصاحبه با هلن کوبان، خبرنگار هفته‌نامه تایم با مثبت خواندن نطق اوباما تصریح کرد از نگاه دمشق مواضع دولت جدید آمریکا امید به برقراری صلح در خاورمیانه را احیا کرده است. او اگرچه یادآور شد «باید منتظر ماند و دید اوباما تا چه حد به وعده‌هایش پایبند است» اما در ادامه اوباما را فردی صادق و قابل اعتماد توصیف کرد.

چراغ سبز دولت سوریه به تلاش‌های ترکیه برای از سر گیری مذاکرات با رژیم‌صهیونیستی احتمالا فصل دیگری از نقشه راه عادی‌سازی روابط دمشق  واشنگتن خواهد بود. با این حال مسیر اعتمادسازی دوجانبه چندان هم بی‌سنگلاخ و هموار نیست و برای دیدن نتیجه این تلاش‌ها باید منتظر ماند و نظاره‌گر تحولات بعدی بود.

منبع: فرانت‌پیج
مترجم: رضا سادات