خداحافظ مهاراجه

مقامات حزب می‌گویند هدف از حذف این عناوین پایان دادن به انحصارطلبی و فراگیر کردن برابری طبقاتی است. در بیانیه‌ای که از سوی حزب صادر شده با تاکید بر این که در هند نوین جایی برای عناوین و القابی از این دست وجود ندارد، تصریح شده این عناوین حتی از سندهای درون حزبی هم حذف خواهند شد.

افراد نزدیک به حلقه رهبران حزب کنگره می‌گویند این اقدام در راستای فراهم آوردن زمینه برای جذب همه آحاد مردم به ساختار حزب انجام شده و حزب کنگره سعی دارد به مردم نشان دهد این حزب می‌تواند مامنی برای همه مردم باشد.

این دستورالعمل در واقع در راستای بند الحاقی به ماده 363 قانون اساسی هند صادرشده است که در دهه 1960 میلادی توسط ایندیرا گاندی، نخست‌وزیر وقت هند و مادرشوهر سونیا گاندی، رهبر ایتالیایی‌الاصل کنونی حزب به قانونی اساسی منضم شد. اگرچه براساس این الحاقیه همه عناوین و القاب از افراد گرفته شد لیکن احزاب همچنان از آنها استفاده می‌کرد.

به اعتقاد اکثر تحلیلگران هدف حزب کنگره از این اقدام متفاوت نشان دادن خود از حزب رقیب بهاراتیاجاناتا (BJP) است. گمان می‌رود راهول گاندی، نوه ایندیرا بیشترین نقش را در اتخاذ این تصمیم داشته است. او که در انتخابات پارلمانی اخیر هند برای دومین بار به پارلمان راه یافت و شایعاتی هم پیرامون تلاش او برای رسیدن به پست نخست‌وزیری پس از معرفی‌اش به عنوان دبیرکل حزب بر سر زبان‌ها افتاده بود به دنبال جلب حمایت عمومی از حزب کنگره است.

استفاده از القاب و عناوین در دو حزب سیاسی اصلی هند نمادی از ناتوانی جناح‌های سیاسی این کشور در عبور از دوران گذار به مردمسالاری و البته گواهی بر بنا شدن ساختارهای حزبی به روابط خانوادگی بود. راهول برای جوان‌سازی حزب و فراهم آوردن امکان فعالیت چهره‌های جدید در آن در اولین قدم عناوینی را از فعالان کهنه‌کار و قدیمی حزب گرفت تا راه برای نو رسیده‌ها هموار شود.

منتقدان می‌گویند این تصمیم در واقع اقدامی نمایشی است چرا که حزب کنگره اگر واقعا مخالف این القاب و عناوین بود فرهنگ حاکم بر حزب که مملو از سنن ‌و تشریفات غیرضروری است را حذف می‌‌کرد یا مهم‌تر از آن به رابطه سلطه دیرینه خانواده گاندی  نهرو بر حزب پایان می‌داد.

اگرچه حزب کنگره در انتخابات پارلمانی اخیر با نتایجی نزدیک به دور قبلی انتخابات در راس هرم قدرت هند باقی ماند و حتی موفق شد به مدد تحکیم جایگاه خود در پارلمان با ائتلاف احزاب کوچک دولت تشکیل دهد اما روند تحولات در فضای سیاسی این کشور چندان به نفع حزب کنگره نیست.

مردم هند بیش از هر زمانی در گذشته از انحصار قدرت احزاب در دست چند خانواده خاص احساس نارضایتی می‌کنند و خواستار بازنگری در این شیوه هستند. این مشکل در واقع منحصر به هند نیست بلکه معضلی فراگیر در همه کشورهای شبه‌قاره از جمله بنگلادش، سریلانکا و پاکستان است.

راهول به خوبی دریافته اگر لحن گفتار خود را عوض کند و به بلندگوی تغییر در حزب تبدیل شود، محبوبیتش در جامعه دوچندان خواهد شد. او هرچه بیشتر بر طبل پیشروی در زمینه برابری اجتماعی پای بکوبد شانس موفقیتش به عنوان یک چهره مردمی افزایش پیدا می‌کند و جایگاهش در حزب محکم‌تر می‌شود.

با این حال حزب به‌خوبی به این نکته واقف است که پیوندهای فامیلی شمشیری دولبه است. هرچند حذف القاب و عناوینی از حزب می‌تواند مردم عادی را جذب کرده و به فراگیر شدن آن کمک کند اما این واقعیتی غیرقابل کتمان است که احزاب هند در غیاب رهبری هزار فامیل حرفی برای گفتن ندارند.

جامعه یک میلیارد نفری هند تشنه تحول است و تاکید بر اصل تغییر حتی در مقام شعار هم که شده تاثیری مثبت بر توده‌ها دارد. مردم هند که شاهد اختلاف تبلیغاتی عجیب و سرگیجه‌آور این کشور هستند حتی از شنیدن سخنان امیدوار کننده اما در واقع بی‌اهمیتی چون حذف القاب و عناوین مقام حزبی هم احساس سرخوشی می‌کنند. در غیاب حرکت احزاب حاکم به سمت عدالتخواهی و اشاعه برابری اجتماعی، جامعه از دو حزب کشور یعنی کنگره BJP و کنگره دلسرد شده و به احزاب کوچک‌تر متمایل خواهد شد. این همان اتفاقی بود که در انتخابات اخیر اتفاق افتاد و موجب شد جایگاه این احزاب در پارلمان هند تحکیم شود.

نتایج این انتخابات زنگ خطر را در عالی‌ترین سطوح BJP و کنگره به صدا درآورد و به رهبران این دو حزب یادآوری کرد که اگر اقدامی جدی برای ترمیم وجهه خود و حزب‌شان انجام ندهند در آینده نه‌چندان دور دیگر قادر نخواهند بود آرای عمومی را در انتخابات کسب کنند.

زندگینامه راهول

راهول گاندی، فرزند 38 ساله سونیا گاندی پسر و نوه راجیو و ایندرا گاندی، از نخست‌وزیران پیشین هند است که هر یک در مقطعی پس زا استقلال بر این کشور حکم راندند.

او که تحصیلات خود را در دانشگاه فلوریدای آمریکا در زمینه مطالعات توسعه به پایان برده است در سال‌های پس از تحصیل در آمریکا ماند و مدتی در یک موسسه مشاوره حقوقی کار کرد اما در سال 2003 به هند بازگشت تا به فعالیت سیاسی بپردازد.

از راهول به عنوان معمار طرح احیای حزب کنگره یاد می‌شود که موجب شد این حزب با پیروزی برBJP باری دیگر به راس هرم قدرت در هند بازگردد. سفر تاریخی او به پاکستان برای تماشای اولین مسابقه کریکت تیم‌های دو کشور پس از 14 سال توقف برگزاری این بازی‌ها در سال 2004 میلادی موجب شد نام او بارها در رسانه‌های هند مطرح شود.

او در همان سال و با پیروزی حزبش در انتخابات پارلمانی به عنوان نماینده ایالت اتراپرادش به کنگره هند راه یافت و توفیق او در انتخابات پارلمانی امسال موجب شد جایگاه او در حزب تثبیت شود. راهول از معدود سیاستمداران هندی است که جدایی پاکستان از هند را موفقیتی تاریخی برای کشورش خوانده است.

رضا سادات