نیش هایی که از سر کین نیست

از سوی وزارت بهداشت، مارگزیدگی با شیوع فراوانی 48 درصد، عقرب‌گزیدگی با شیوع 6/36 درصد، زنبور با 8/7 درصد، سایر موارد با 1/7 درصد و بالاخره گزیدگی رتیل با شیوع 7/0 درصد به ترتیب فراوانترین گزش منجر به مرگ یا بستری در کشور گزارش شده‌اند.

همچنین مرگ ناشی از نیش خزندگان و حشرات در مقایسه با میزانی که بستری می‌شوند کم است و گروه سنی خاصی در معرض نیش قرار ندارند و تقریبا همه گروه‌های سنی از این آسیب بی‌بهره نمی‌مانند.

روستاییان بسیار بیشتر از شهرنشینان در معرض نیش خزندگان و حشرات سمی‌قرار دارند و ساکنان استان‌های گرم و مرطوب بیش از استان‌های گرم و خشک و سردسیر در معرض نیش این جانوران قرار دارند.

‌در هر استانی روستاییان بیش از شهرنشینان و مردان بیش از زنان در معرض خطر قرار دارند؛ همچنین 58 درصد از نیش خوردگان در داخل محل مسکونی خود آسیب می‌بینند.

بر اساس اعلام وزارت بهداشت، مار و عقرب دو جانور خطرناک برای ایمنی و سلامت انسان هستند معمولا عقرب در هنگام استراحت و مار در هنگام فعالیت، عبور و مرور و بازی و تفریح انسان را هدف نیش خود قرار می‌دهد. با کشتن و از بین بردن این حیوانات مشکل حل نمی‌شود بلکه با توسعه اجتماعی یعنی با ارتقای ایمنی محل سکونت و بهبود شرایط کار، خطر گزش این حیوانات کاهش می‌یابد و با ارتقای ایمنی و توسعه اجتماعی انسان بدون خطر این موجودات به زندگی خود ادامه می‌دهد و آنها نیز به زندگی خود.

از طرفی دوسوم گزیدگی‌ها در اندام فوقانی مثلا دست و صورت به وجود می‌آید و علت آسیب گزیدگی‌ها مواد مختلفی است که طی گزش وارد بدن می‌شود، از جمله این مواد می‌توان به آنزیم‌ها و مواد پروتئینی اشاره کرد که با رسوب این مواد در ارگان‌های مختلف از جمله قلب، کلیه و ریه منجر به مختل شدن این ارگان‌ها می‌شود.

درمان

مصدوم را در درجه اول از محل گزش دور و در محلی آرام اسکان دهید. بهتر است نوع جانوری را که منجر به آسیب شده و شکل ظاهر آن از جمله شکل سر برای مثال مثلثی یا گرد بودن سر و یا حلقه‌ای بودن اندام آن به پزشک گزارش داده شود؛ چرا که این مساله در روند درمان موثر است.

بهتر است محل گزش را با یک آتل بی‌حرکت کرده و بالای گزش را تا دو سانتی‌متر بست تا گردش خون کند شود.

باید از خوراندن آب یا دیگر مواد غذایی به مصدوم اجتناب کرد، همچنین محل گزش با آب و صابون شسته شده و با یک حوله خنک به کندتر شدن جریان خون منطقه گزش کمک کرد. در صورت رساندن بیمار تا 8 ساعت به مراکز درمانی، نجات جان بیمار تا حد زیادی تضمین می‌شود.

زنبور گزیدگی

از جمله حشراتی که می‌تواند در اثر گزیدن افراد، مشکل ساز شوند،زنبورها هستند، مخصوصا زنبورهای وحشی که خطر جدی برای فرد ایجاد می‌کند.

علائمی ‌که زنبور گزیدگی می‌تواند ایجاد کند، درد و تورم ناگهانی در محل گزش و قرمزی در مرکز تورم است.

البته بعضی از افراد به هر نوع سمی ‌حساسیت دارند و واکنش آلرژیک بسیار شدیدی می‌توانند به سم زنبور نشان دهند و اصطلاحا شوک آنافلاتیک در آنها ایجاد می‌شود که در این موارد به اقدامات سریع و فوری نیاز داریم.اگر هیچیک از این علائم برای فرد زنبور گزیده ایجاد نشد تنها کاری که ما می‌توانیم انجام دهیم، این است که ابتدا از نزدیک محل گزیدگی را بررسی کنیم. اگر نیش هنوز در سطح باقی است می‌توانیم آن را با یک موچین یا انبر از سطح پوست بیرون بکشیم. باید مراقب باشیم که کیسه زهر را فشار ندهیم، زیرا ممکن است باقی سم وارد بدن شود.

بعد از آن می‌توانیم محل را با آب سرد همراه با بیکربنات سدیم شستشو وکمپرس کنیم.

ممکن است گزیدگی در داخل دهان یا گلو صورت گیرد و این مساله خطرناک است. چون بافتهای گلو و دهان بافت‌های شلی هستند و خیلی سریع ورم می‌کنند و ممکن است باعث اختلال تنفسی شوند.

برای این کار سریعا داخل دهان را با آب سرد و بیکربنات سدیم شستشو می‌دهیم و مریض را به پزشک ارجاع دهیم.

مار و عقرب گزیدگی

دکتر داوود یادگاری فوق تخصص بیماری‌های عفونی در خصوص گزیده شدن با مار یا عقرب می‌گوید: بهترین اقدام به هنگام گزیده شدن توسط مار و عقرب شست و شوی محل گزیده شده با آب و صابون و خودداری از فعالیت و راه رفتن فرد گزیده شده است؛ چرا که این حالت موجب گردش سریع‌تر سم در جریان خون او می‌شود. همچنین بستن منطقه بالای گزش نیز می‌تواند در جلوگیری از انتشار سم مفید باشد البته به صورتی که فقط جریان ورید بسته شود و سبب بسته شدن شریان نشود.

وی در این خصوص تاکید می‌کند: بهتر است پس از بستن ورید، منطقه بسته شده هر 20 دقیقه یک بار باز شود.به گفته این متخصص بیماری‌های عفونی، اکثر مارهای ایران به چند دسته تقسیم می‌شوند که گزش مارهای مناطق کویری اغلب بر سیستم تنفس و عصبی فرد گزیده شده اثر گذاشته و او را نیازمند تنفس دهان به دهان می‌کند.همچنین مارهای مناطق کوهستانی مثل کردستان و شمیرانات اغلب سبب اختلال در روند انعقاد خون می‌شوند و مارهای مناطق دریای خزر نیز غالبا سمی‌نبوده و خطر کمتری دارند، مارهای مناطق خلیج فارس نیز مهلک‌ترین سم‌ها را دارند.

دکتر یادگاری، در تمامی‌موارد رساندن سریع فرد حادثه دیده به مرکز درمانی بی‌آن‌که سبب فعالیت زیاد فرد شود را الزامی‌می‌داند: رساندن به موقع گزیده توسط مار یا جانوران سمی ‌دیگر باعث خواهد شد تا اقدامات درمانی مناسب و به موقع از جمله تزریق آنتی سرم برای او انجام شود.

وقتی سگ گاز می‌گیرد

هاری یک بیماری ویروسی حاد قابل انتقال بین انسان و جانوران خونگرم است که آن را می‌توان صددرصد کشنده به شمار آورد.

مخزن این بیماری کلیه حیوانات خونگرم پستاندار چه اهلی و چه وحشی است و حتی حیوانات خانگی‌ مانند سگ، گربه، گوسفند، گاو، الاغ،اسب و شتر هم می‌توانند باعث این بیماری شوند.

به عبارت دیگر، هر گونه حیوان گزیدگی را باید مشکوک به‌هاری تلقی نمود، مگر خلاف آن ثابت شود.عمده‌ترین راه‌های سرایت بیماری به وسیله گاز گرفتن یا پنجه کشیدن حیوانات‌هار و از طریق مخاط و پوست است، ضمن این‌که سگ‌ها و گربه‌های به ظاهر سالم که در اواخر دوره کمون بیماری هستند، می‌توانند از طریق لیسیدن لب، چشم و بینی افرادی که با آنها بازی می‌کنند، بیماری را انتقال دهند.

نکته مهم در خصوص‌هاری این است که شستشوی فوری زخم با آب فراوان و صابون بیشتر از 50 درصد در پیشگیری از بیماری‌هاری موثراست.

علائم بیماری‌هاری به سه دوره نهفتگی، مقدماتی بیماری و برانگیختگی یا ظهور علائم واقعی بیماری تقسیم می‌شود که مهمترین نشانه‌های دوره مقدماتی بیماری، خستگی، بی‌اشتهایی، افسردگی، بی‌قراری، سوزش و خارش در محل زخم، تف اندازی، بی‌خوابی و تحریک‌پذیری می‌باشد. مهم‌ترین علائم دوره برانگیختگی یا ظهور علائم واقعی بیماری،تحریک‌پذیری شدید بیماری نسبت به تمامی محرک‌ها است.ترس از آب، جریان هوا، نور و سایر محرک‌ها، بیمار را به شدت متشنج کرده به طوری که دچار انقباضات شدید عضلانی شده و خود را به در و دیوار می‌کوبد، ‌کف اطراف دهان را می‌پوشاند و بالاخره بیمار با افزایش انقباضات عضلانی، نخوردن غذا و نیاشامیدن آب و بالاخره در اثر انقباض عضله قلب و فلج دستگاه تنفس فوت می‌کند.

مراجعه فوری به مرکز درمان پییشگیری‌ ‌هاری به محض وقوع هر گونه گزش توسط حیوانات، شستشوی فوری محل زخم با آب فراوان و صابون حداقل به مدت 5 تا 10 دقیقه، ضد عفونی زخم با الکل 70 درصد یا محلول بتادین یک درصد، تزریق واکسن‌‌هاری و در صورت نیاز تزریق سرم بیماری، اقدامات پیشگیری جهت بیماری کزاز، از بین بردن حیوانات ولگرد و واکسیناسیون، قلاده‌گذاری و استفاده از پوزه‌بند برای سگ‌های صاحبدار از جمله راه‌های پیشگیری از بیماری‌هاری است.