یک، ‌دو، ‌سه، ‌اینترنت

بسیاری از افراد پس از آن که به سوالی برخورد می‌کنند، اولین مرجع پاسخ آنها اینترنت است و پس از صرف مدت زمان‌ کوتاهی پاسخ سوال خود را به طور مفصل و کامل در اینترنت پیدا می‌کنند و چه‌بسا افراد پاسخی فراتر از حد انتظار خود دریافت می‌کنندودر واقع امروز چیزی نیست که در اینترنت وجود نداشته باشداما این‌که چرا در برخی موارد ما آنچه را که می‌خواهیم در اینترنت پیدا نمی‌کنیم یکی به انتخاب جستجوگر، نحوه جستجو و مهارت ما در انتخاب کلمات کلیدی مرتبط است و دیگر آن‌که بسیاری از جستجوگرها نیز قادر نیستند با درک منظور کاربر سایت محتوای پاسخ او را به وی پیشنهاد کنند که این ناشی از ضعف جستجوگر است.

وقتی وب به وجود آمد، هدف این بود که همه اطلاعات کاغذی به الکترونیکی تبدیل شود و چیزی که هم‌اکنون نیز بخش عظیمی از وب را تشکیل داده، از همان نسل اول وب است که بعد به وب 1معروف شد. در این نسل تنها امکان مشاهده اطلاعات وجود دارد و یک دسته از افراد که همان مدیران سایت هستند، اطلاعاتی را برای دیگران در سایت قرار می‌دهند و دسته دیگر که همان کاربران هستند این اطلاعات را مشاهده می‌کنند؛ اما حق تغییر یا اضافه کردن اطلاعات را ندارند. این نسل با امکان ایجاد صفحات به صورت پویا، استفاده از کوکی‌ها به منظور شناسایی کاربران و شخصی‌سازی صفحات تقویت شد که هم‌اکنون نیز شاهد آن هستیم.

نسل دوم وب

با تغییر دیدگاه‌ها و ابداع فناوری‌های جدید، بسیاری از سایت‌های اینترنتی به گونه‌ای تغییر کردند که این امکان را در اختیار کاربران قرار می‌داد تا خود در تولید اطلاعات و تکمیل داده‌ها سهیم باشند.

در نسل دوم وب، کاربران قادر خواهند بود در جایی مثل ویکی پدیا مقالات خود را قرار دهند یا مقالات دیگران را ویرایش کنند. در جایی مانند فلیکر، عکس‌های خود را به اشتراک بگذارند یا در سایتی چون youtube ، فایل‌های ویدئویی خود را در معرض مشاهده دیگران قرار دهند. در بسیاری از سایت‌های دیگر نیز امکان سوال و جواب و ارتباطات تعاملی وجود دارد. با استفاده از فناوری‌‌های جدید، امکان تغییر بخشی از صفحه و به روز شدن قسمتی از محتویات یک صفحه بدون بارگذاری مجدد کل سایت وجود دارد که علاوه بر افزایش سرعت و کارایی و کاهش میزان استفاده از پهنای باند، ظاهر سایت را بسیار جذاب کرده و امکانات متنوعی را در اختیار کاربران قرار می‌دهد. با استفاده از این خصوصیات، شبکه‌های اجتماعی بسیاری چون فیس بوک طراحی شدند که با استقبال گسترده کاربران مواجه شده و هم اکنون در فهرست 4 سایت پر بازدید دنیا قرار گرفته است.

در نسل دوم وب، امکان طراحی نرم‌‌افزارهای تحت وب وجود دارد به نحوی که کاربر هنگام استفاده آنها احساس می‌کند در حال اجرای یک نرم‌افزار مستقل نصب شده در رایانه خود است. این مساله در حال پیشرفت است و با افزایش توان پردازشی سرویس‌دهنده‌ها و سرعت ارتباطات اینترنتی فراگیر‌تر خواهد شد.

در حقیقت وب 2 مفهومی است که براساس آن تعامل با محتوای وب به مثابه تعامل با محتوای موجود در رایانه‌های شخصی است. دنیایی که در آن هر کنشی، چون کلیک روی هر دکمه و پیوندی، واکنشی بلادرنگ خواهد داشت. در وب 2، کاربر صرفا مصرف کننده محتوا نیست، بلکه خود نیر در فرآیندی جمعی و غیر متمرکز به تولید محتوا می‌پردازد و به طور کلی در چرخه حیات وب جدید، نقشی مستقیم و موثر ایفا می‌کند.

نسل آینده وب

وب ابتدای ظهور همانند کتابخانه‌ای بود که افراد به آن مراجعه و کسب اطلاعات می‌کردند؛ اما هیچ‌گونه اختیاری در تغییر محتوای آن نداشتند. در نسل دوم با پویایی و تعاملی شدن سایت‌ها و نرم‌افزارهای تحت وب، کاربران احساس نزدیکی بیشتری به وب پیدا کردند و بیشتر به آن احساس وابستگی کردند. اگر قرار باشد نسل بعدی وب متولد شود، چه خصوصیتی باید داشته باشد تا بتوان آن را جهش عمده و تغییر نسل به حساب آورد. نسل آینده وب شما را بیشتر درک خواهد کرد و دوست، مشاور و دستیار خوبی برای شما خواهد بود. برای درک بهتر این مساله فرض کنید تصمیم گرفته‌اید جدیدترین فیلمی را که هم‌اکنون در نزدیک‌ترین سینما به موقعیت فعلی شما اکران شده، بیابید و پس از مشاهده فیلم به نزدیک‌ترین رستوران به آن سینما بروید و یک پرس جوجه‌کباب نوش‌جان کنید!‌ یک راه‌حل این است که در یک موتور جستجو، ابتدا نام و اطلاعات سینماهای شهر خود را جستجو کرده و سپس نزدیک‌ترین آنها را انتخاب کنید. پس از آن نیز همین کار را برای رستوران انجام دهید که البته شاید در مواردی به دلیل نداشتن مهارت کافی در جستجو، به نتیجه مطلوب نرسیده یا به دلیل به روز نبودن نتایج یافت شده، پاسخ مناسبی دریافت نکنید.

برخی متخصصان اینترنت بر این باورند که نسل بعدی وب ویژگی‌هایی خواهد داشت که شما را برای یافتن نتایج جستجو و پاسخ پرسش‌هایتان راحت‌تر و سریع‌‌تر یاری خواهد کرد. به عنوان مثال در مورد سناریویی که مطرح کردیم گاهی لازم است شما چندین جستجو انجام دهید تا در نهایت به نتیجه مطلوب نزدیک شوید؛ اما شاید در آینده به جای جستجوهای متوالی وقت‌گیر و خسته‌کننده کافی باشد در خواست خود را همان طور که در ذهنتان وجود دارد در قالب یک یا چند جمله پیچیده برای موتور جستجو مطرح کنید و باقی کار را به آن بسپارید. مثلا بگویید «من الان در میدان ولی‌عصر هستم و می‌خواهم یک فیلم کمدی ببینم و بعد یک پرس‌ جوجه کباب بخورم»! با این کار، مرورگر درخواست شما را تجزیه و تحلیل می‌کند و سپس به جستجوی اینترنت برای پاسخ‌های ممکن به درخواست شما می‌پردازد و در نهایت، نتایج را با توجه به نیاز شما به صورت سازمان یافته به نمایش می‌گذارد.

این کودک نوپاست

نسل آینده وب که به وب 3 معروف است، نسبت به نسل فعلی وب بسیار هوشمند‌‌تر شده و تعاملات با آن بر خلاف امروز که با کلمات و معنای لغوی آنها سر و کار دارد، براساس مفاهیم و رابطه‌ها خواهد بود. به عنوان مثال اول فروردین با نوروز در ارتباط خواهد بود یا اگر در متنی کلمه داریوش آمده باشد،‌ نرم‌افزاری که این متن را می‌خواند و تحلیل می‌کند، می‌داند که منظور از داریوش در آن متن، داریوش کبیر تاریخ ایران باستان است یا داریوش مهرجویی، کارگردان معاصر سینمای ایران! به طور مشابه ممکن است در متنی کلمه سرطان به نوعی بیماری و در متن دیگر به یک برج فلکی اشاره داشته باشد؛ بنابراین می‌توان گفت نسل سوم وب که در حال متولد شدن است، کودکی با هوش خواهد بود که محتوای وب را تا حد زیادی فهمیده و آن را درک می‌کند.

یکی از چشم‌اندازهای وب 3، توسعه هوش مصنوعی است که حجم وسیعی از اطلاعات را برای ارائه بهترین محتوای ممکن به کاربران زیر و رو می‌کند. در وب 3، شاهد نرم‌افزاری خواهیم بود که همواره علایق افراد را زیر نظر می‌گیرد و مفهوم جستجوی شما را کاملا درک می‌کند و نتایج آن را به جای کلید واژه‌های کاربران، براساس هدف ذهنی آنها فهرست می‌کند.

صاحب‌نظران معتقدند وب 3 همانند یک دستیار کاملا حرفه‌ای، وقتی شما مشغول جستجو هستید، مرورگر شما کم‌کم می‌آموزد که شما به چه موضوعاتی علاقه‌مندید. هر چه مرورگر به سلیقه‌ها و علایق شما بیشتر واقف باشد شما را سریع‌تر به سمت هدفتان هدایت می‌کند و شما برای یافتن آنچه در ذهن دارید کمتر مجبور به توضیح و تشریح خواهید بود. حتی ممکن است زمانی از مرورگر خود بخواهید که برای رفع گرسنگی فعلی شما چیزی را پیشنهاد کند. آن گاه براساس زمان درخواست، پیشینه، ذائقه و علاقه، سطح درآمد و موقعیت جغرافیایی، وضعیت جسمانی و... شما پیشنهادی مطرح خواهد کرد.

نقشه معنایی

در نخستین گام‌ها در جهت جهش به سمت وب 3، شرکت Cognition ، یک نقشه معنایی ارائه کرده است که با استفاده از آن، میزان اهمیت رایانه‌ها افزایش می‌یابد. این نقشه معنایی، معنی و مفهوم کلیات مختلف را به رایانه یاد می‌دهد و قادر است کلمات را براساس زمان فعل و مفهوم کلی جملات درک کند. این شرکت به طور مجازی، تمامی معانی کلمات و عبارات انگلیسی را طی 30 سال تلاش به رایانه آموخته و در قالب این نقشه معنایی که مطمئنا یکی از زیرساخت‌های اصلی تشکیل‌دهنده وب 3 یا وب معنایی خواهد بود، ارائه کرده است. این شرکت ادعا کرده که بزرگ‌ترین دایره‌المعارف آنلاین دنیا یعنی ویکی پدیا را به نقشه معنایی خود مجهز کرده است.

می‌توان تصور کرد که با استفاده از این مدل معنایی و ترکیب آن با نرم‌افزارهای تحلیل متن یا تشخیص کلام در صوت بتوان روزی به ترجمه صحیح متون، سوال و جواب با رایانه، گپ و گفتگوی دوستانه و حتی مشورت و درددل با آن پرداخت.

پارسا ستوده‌نیا