مهاجرت القاعده

به ظاهر اطلاعات اولیه در این مورد به واسطه شنود مراودات رادیویی و مکالمات تلفنی واحدهای مختلف القاعده در پاکستان به دست آمده است که سعی دارند اقدامات خود را با هم هماهنگ‌‌کنند.

با انتشار این خبر گروهی از دستیاران ارشد باراک اوباما، رئیس‌جمهور ایالات‌متحده ادعا کردند این مهاجرت جمعی تا حدودی ناشی از حملات هواپیماهای بدون‌‌سرنشین آمریکا در نواحی مرزی پاکستان با افغانستان است که برای سال‌ها بهشت امنی برای رهبران تحت تعقیب القاعده بود.

با این حال به نظر می‌رسد باید به دنبال توضیحات بیشتری برای این تحول بود. یکی از دلایل، رشد فعالیت گروه‌های جهادی در یمن و سومالی است که اکنون موجب شده این دو کشور به اندازه عراق پس از آغاز تهاجم ائتلاف تحت رهبری ایالات‌متحده در سال 2003 میلادی برای افراطیون وسوسه‌انگیز و جذاب به نظر آیند.

سومالی که در آستانه فروپاشی کامل قرار گرفته است شرایطی مشابه افغانستان تا قبل از سرنگونی حاکمیت طالبان در پایان سال 2001 میلادی دارد در حالی که یمن هم حاکمیت ضعیفی دارد که به شکلی ناکارآمد برای مقابله با شبه‌نظامیان افراطی این کشور تقلا می‌کند.

تا این مقطع روند جابه جایی عوامل القاعده از پاکستان به یمن و سومالی کند بوده و تعداد کمی از عوامل القاعده، پاکستان را ترک گفته‌اند و هیچ شاهدی حاکی از تصمیم رهبران ارشد این گروه چون اسامه بن‌لادن و ایمن الظواهری برای رفتن به سومالی یا یمن در دست نیست.

با وجود آن که اکثر مقامات نظامی ، امنیتی آمریکا ترجیح می‌دهند در مورد این مساله سکوت کنند، لئون پانه‌تا، مدیر سیا کمتر از 10 روز پیش در توضیحاتی خطاب به اعضای کمیسیون امنیت ملی سنا تاکید کرده بود ایالات‌متحده نباید اجازه دهد یمن و سومالی به پناهگاه‌های امن جدیدی برای القاعده و رهبرانش تبدیل شوند.

ادامه روند انتقال عوامل القاعده از پاکستان به سومالی ممکن است به تشدید بحران و هرج و مرج در این کشور بی‌قانون شمال آفریقا منجر شود. ماه‌هاست که گروهی تحت عنوان الشباب با به خدمت گرفتن صدها جنگجوی افراطی خارجی برای سرنگونی دولت نوپا و متزلزل سومالی در موگادیشو، پایتخت این کشور تلاش می‌کنند. حضور عوامل القاعده در یمن هم که دولتش درگیر جنگی تمامعیار برای سرکوب شبه‌نظامیان این کشور است و عملا کنترل مناطق خارج از صنعا، پایتخت را از دست داده است تقویت صفوف شورشی‌‌ها را در پی خواهد داشت.

مایکل مولن، رئیس ستاد مشترک ارتش ایالات‌متحده 18 می طی سخنانی در انستیتو بروکینگز در واشنگتن‌دی‌سی، پایتخت این کشور گفت: تبدیل یمن و سومالی به پایگاه امن جدیدی برای القاعده به یکی از دغدغه‌های سیا تبدیل شده است.

او بدون ارائه توضیح بیشتری در این زمینه افزود: سرعت گرفتن روال عزیمت جنگجویان القاعده به این دو کشور چنین احتمالی را قوت بخشیده است.

این جابه‌جایی برای ایالات‌متحده به همان اندازه که تهدید است، فرصت هم می‌تواند باشد. در شرایطی که دولت اوباما مبارزه با القاعده و طالبان در افغانستان و پاکستان را به اولویت اول خود تبدیل کرده است انتقال رهبران یا بخشی از نیروهای این دو گروه به مامنی تازه ، شرایط را پیچیده‌تر می‌کند.

در عین حال القاعده و طالبان به واسطه ساختار قبایلی خاص مناطق مرزی پاکستان با افغانستان از حمایت قبایل محلی برخوردار بودند که در سومالی و یمن از این پشتیبانی محروم خواهند بود. علاوه بر این، افزایش ارتباطات تلفنی بین عوامل القاعده در پاکستان، یمن و سومالی که پس از حملات 11 سپتامبر 2001 استفاده از امکانات الکترونیکی را با هدف به حداقل رساندن احتمال شناسایی اماکن اختفای‌شان کنار گذاشتند فرصتی بی‌بدیل برای تمرکز بر تحرکات آنها فراهم آورده است.

نقش غارتگرها

مقامات دولت اوباما ادعا دارند پرواز شبانه‌روزی هواپیماهای بدون‌سرنشین ارتش آمریکا بر فراز مناطق مرزی پاکستان با افغانستان و حملات آنها به اماکن اختفای اعضای القاعده یکی از دلایل احساس ناامنی این گروه است.تعیین تعداد جنگجویانی که مناطق قبایلی را ترک می‌کنند به همان اندازه شناسایی انگیزه‌های آنان از این جابه‌جایی دشوار است؛ با این حال کارشناسان سیا با اشاره به از سرگیری فعالیت اردوگاه‌های آموزشی القاعده در سومالی از آن به عنوان یکی از نشانه‌های تمرکز این گروه تروریستی بر شمال آفریقا و به‌ویژه سومالی یاد می‌کنند.

حملات مداوم هواپیماهای بدون‌سرنشین و عملیات اخیر ارتش پاکستان در دره سوات واقع در شمال غرب این کشور و در مجاورت مرز افغانستان ، فضا را به قدری برای رهبران طالبان و عوامل القاعده ناامن کرده که آنان تصمیم به ترک خاک پاکستان و یافتن جای پای تازه‌ای برای خود گرفته‌اند. این حملات به رده‌های فرماندهی القاعده لطمه زده و مانع از تحرک اعضای این گروه است.

در مسیر فرار

دریادار اریک اولسون، رئیس ستاد عملیات ویژه ارتش آمریکا هفته گذشته بی‌آن که از کشوری خاص نام ببرد از تلاش القاعده برای یافتن بهشت امن دیگری و ایجاد تنوع در کشورهایی که عواملش در آنها حضور دارند، گفت.

او تنها مقام آمریکایی بود که در کنار نقش حملات هواپیماهای بدون‌سرنشین به تشدید اقدامات ارتش پاکستان علیه القاعده و طالبان به عنوان یکی از مولفه‌هایی که رهبران القاعده را به فکر خروج از پاکستان انداخته است، اشاره کرد. او در اظهاراتش عملیات گسترده ارتش پاکستان علیه طالبان در دره سوات را ضربه‌ای سخت به این گروه توصیف کرد.

آمریکایی‌ها امیدوارند با جابه‌جایی عوامل القاعده به کشورهایی چون یمن و سومالی که از دست رفتن پایگاه مردمی آنها نزد جامعه میزبان یکی از تبعات آن است، بروز درگیری داخلی در رده‌های مختلف این گروه قوت گرفته یا رهبری این گروه هدف اقدامات منفعت‌جویانه کسانی قرار گیرند که به طمع دریافت جایزه تعیین شده برای تحویل آنها ممکن است وارد کارزار شوند.

هشدار درباره حضور القاعده در سومالی

شریف شیخ احمد، رئیس‌جمهور سومالی درباره خطر واقعی حضور شبکه القاعده در سومالی هشدار داد.

به گزارش پایگاه خبری محیط، احمد هفته گذشته در آستانه سفر به رم، پایتخت ایتالیا برای شرکت در نشستی بین‌المللی درباره اوضاع سومالی گفت: القاعده از سومالی به عنوان یک منطقه استراتژیک استفاده می‌کند و تلاش دارد مانند افغانستان گروه خود را در سومالی نیز ایجاد کند.

وی افزود: القاعده، سومالی را به عنوان یک منطقه استراتژیک دیگر در کنار افغانستان می‌بیند. برای این گروه ما در اولویت قرار داریم زیرا سواحل طولانی داریم و حضور القاعده برای ما خطری واقعی محسوب می‌شود.

احمد خواستار حمایت جامعه بین‌المللی از مردم سومالی و دولت این کشور در برابر موج نوظهور انتقال پیکارجویان القاعده به سومالی شد. او با تاکید بر این که در حال حاضر مشکل سومالی افزایش حضور القاعده و نه فعالیت راهزنان دریایی است به طور تلویحی اشاعه دزدی دریایی را به تاراج منابع دریایی سواحل کشورش توسط ناوگان‌های صیادی خارجی پیوند داد.

رئیس‌جمهور سومالی تاکید کرد وجود یک دولت با ثبات و پایدار در سومالی موجب کاهش دزدی دریایی خواهد شد و زمانی که از منطقه به خوبی محافظت شود، دولت نیز می‌تواند در جنگ خود با آنها موثر باشد.

منبع: نیویورک‌تایمز
مترجم:رضاسادات