بازنشستگی در پیچ و خم زندگی

حالا دیگر نوسان قیمت اجاره‌های مسکن، بالا رفتن کرایه تاکسی‌ها، گران شدن شیر، گوشت و نان و... کابوس هر شب او و بسیاری از بازنشسته‌های هم سن و سالش شده. تورم هر ساله خودنمایی می‌کند و در این نبرد ناعادلانه میان مستمری ماهانه بخور و نمیر بازنشستگی با برچسب قیمت‌های سربه فلک کشیده اجناس، این بازنشسته است که همیشه بازنده است.

بازنشستگی، نخستین نقطه سالمندی برای خیلی‌هاست. شاید کمتر بازنشسته‌ای را ببینید که وقتی بازنشستگی‌اش را به او تبریک می‌گویید، شادمان پاسخ شما را بدهد. آنها بیش از این‌که خوشحال باشند که پس از بازنشستگی وقت بیشتری برای استراحت و تفریح دارند، معمولا نگران شرایط جدید هستند.

با آغاز دوره بازنشستگی، حقوق دریافتی کمتر از زمان اشتغال است، در حالی‌ که همزمان خانواده فرد بازنشسته گسترش پیدا کرده و حضور عروس و داماد و نوه نیازمند صرف هزینه‌های بیشتری است که معمولا از عهده آن بر نمی‌آیند. در شرایطی که حتی شاغلان با وجود دریافت حقوق متعادل و با داشتن چند شغل از وضعیت اقتصادی خود ناراضی‌اند، قطعا مشکلات مالی بازنشستگان با دریافت مستمری ناچیز چندان عجیب و دور از ذهن نیست به‌طوری که گاه بسیاری از بازنشستگان سالمند به دلیل ناهمخوانی میزان حقوق دریافتی و مخارج زندگی ناگزیرند با چشم‌پوشی از زمان استراحت خود شغل دیگری دست و پا کنند تا بتوانند حداقل بخشی ازمشکلاتشان را رفع کنند؛ مشاغلی همچون مسافرکشی، نگهبانی در ادارات و کارهای خدماتی از جمله شغل‌هایی است که بازنشستگان چاره ای جز پذیرفتن این مشاغل ندارند.

آغاز بحران

شاید این روزها دغدغه هزینه‌های ریز و درشت زندگی، مستمری‌های ناچیز بازنشستگی و مزه تلخ تورم زیر زبان هیچ قشری به اندازه بازنشستگان خانه نکرده باشد.

مستمری بازنشستگان کفاف هزینه‌های زندگی‌شان را نمی‌دهد. اول و آخر ماجرا همین است؛ امری که گرچه دیگر اقشار جامعه هم با آن درگیرند، اما بدون تردید قشر بازنشسته به دلیل شرایط خاص زندگی‌شان به‌گونه‌ای ویژه با این مشکلات دست و پنجه نرم می‌کنند چرا که وقتی پس از سال‌ها کار و تلاش بی وقفه زمان استراحت و آرامش خاطر می‌رسد، نگرانی‌ها و دغدغه‌هایشان رنگ و بویی جدید به خود می‌گیرد و تازه در می‌یابند که بازنشستگی یعنی اول نگرانی‌ها.

عدم تناسب افزایش حقوق و مستمری سالانه بازنشستگان کشوری و بازنشستگان تامین اجتماعی با رشد سالانه نرخ تورم در جامعه، همواره یکی از دلایل نارضایتی قشر بازنشسته بوده است.

مشکلات مربوط به مخارج و هزینه‌های زندگی قشر بازنشسته، دولت و مسوولان را بر آن داشته تا هر ساله بر مبنای ماده 96 قانون تامین اجتماعی میزان مستمری‌های بازنشستگی، از کارافتادگی و... را حداکثر یک بار در سال با توجه به افزایش هزینه زندگی تعیین کند. گنجاندن عبارت «با توجه به افزایش هزینه‌های زندگی» هر چند مبهم و نامفهوم است، اما حکایت از توجه به بحث تورم در تعیین مستمری‌ها دارد، امری که قشر بازنشسته طی سال‌های اخیر همواره نسبت به آن معترض بوده و معتقدند میزان تورم واقعی در تعیین حداقل مستمری در نظر گرفته نمی‌شود و همین مساله بازنشستگان را برای اداره هزینه‌های زندگی با مشکلات فراوان مواجه می‌کند.

این در حالی است که با گذشت نخستین ماه از سال جدید، گروه‌های مختلف بازنشستگی هنوز از وضعیت افزایش حقوق دریافتی‌ امسالشان بی‌اطلاعند و اخبار منتشر شده از سوی مسوولان سازمان‌های بازنشستگی نیز صرفا در حد پیش‌بینی‌ها و پیشنهادهایی طرح شده که چندان متناسب با نرخ رشد تورم سالانه به نظر نمی‌رسد.

چند درصد؟ مساله این است!

رئیس سازمان بازنشستگی کشور، با اشاره به افزایش 10درصدی حقوق بازنشستگان در سال جاری، تصریح می‌کند: در این صورت همانند سال گذشته، پس از ابلاغ مصوبه مربوط از سوی دولت افزایش حقوق‌ها اجرا می‌شود.

ابراهیم طوبایی با بیان این‌که احتمالا درصد افزایش حقوق بازنشستگان بزودی ابلاغ خواهد شد، تاکید می‌کند: معمولا هر ساله در ماه‌های دوم و سوم سال، افزایش حقوق‌ها ابلاغ می‌شد که این کار امسال زودتر صورت می‌گیرد. به گفته طوبایی، بودجه سازمان بازنشستگی برای پرداخت حقوق سال 88 بازنشستگان، حدود 7 هزار میلیارد تومان است.

در حالی که هنوز زمان اجرای مصوبه اخیر دولت مبنی بر یکسان‌سازی حقوق پرداختی به بازنشستگان تامین اجتماعی با بازنشستگان کشوری و لشکری به دلیل مشکلات تامین اعتبار مشخص نیست، این روزها حدود 2 میلیون بازنشسته و مستمری‌بگیر سازمان تامین اجتماعی نیز مانند بازنشستگان کشوری به‌طور مرتب با پیگیری اخبار مربوط به افزایش مستمری‌های امسال در انتظار اعلام نظری در این زمینه از سوی مسوولان سازمان تامین اجتماعی هستند. در این میان دغدغه مشترک بازنشستگان تامین اجتماعی و بازنشستگان کشوری پس از درصد افزایش پرداختی‌ها، نگرانی از زمان اجرایی شدن پرداخت‌ها بر مبنای افزایش‌های جدید است، چرا که تاخیرهای اجرایی شدن افزایش پرداخت‌ها در هر سال به دلیل عدم تامین اعتبار که گاه تا نیمه‌های سال نیز بطول می‌انجامد به نوعی هم گروه‌های مختلف بازنشستگان را نسبت به پرداخت بموقع افزایش حقوق‌ها بدبین کرده است.

سرپرست معاونت فنی و درآمد سازمان تامین اجتماعی در این زمینه در گفتگو با «جام‌جم» با اشاره به موضوع ماده 96 قانون تامین اجتماعی درحالی از افزایش 20 درصدی مستمری پرداختی بازنشستگی، از کارافتادگی و مستمری بازماندگان به نسبت حقوق اسفندماه خبر می‌دهد که در صورت اجرایی شدن این افزایش حقوق، جهش قابل قبولی در افزایش پرداختی‌های امسال به مستمری‌بگیران تامین اجتماعی رخ خواهد داد.

عباس صابری با بیان این‌که هم اکنون مراحل تست و اجرای آزمایشی این افزایش در برخی استان‌ها در حال اجراست و بخشنامه اجرایی آن نیز صادر شده، می‌گوید: طی سال‌های گذشته افزایش مستمری پرداختی به بازنشستگان با تاخیر انجام می‌شد به‌طوری که این افزایش پرداخت‌ها گاه تا شهریور نیز به طول می‌انجامید، اما پیش‌بینی می‌کنیم با انجام هماهنگی‌های لازم برای اولین بار در خرداد و یا حداکثر تا تیرماه بتوانیم این افزایش را پرداخت کنیم. وی تصریح می‌کند: از آنجا که این افزایش پرداختی‌ها باید از ابتدای سال جاری اعمال شود تلاش می‌کنیم با اجرایی شدن این افزایش از خرداد ماه بتوانیم تمام یا بتدریج قسمتی از این افزایش مستمری‌ها را به مستمری بگیران تحت پوشش تامین اجتماعی پرداخت کنیم.

هزینه‌های کمرشکن درمان

از تمام مشکلات و هزینه‌های ریز و درشت زندگی بازنشستگان که بگذریم، هزینه‌های درمان و دارو و تامین مخارج آن مهم ‌ترین عاملی است که عرصه را به بسیاری از سالمندان بازنشسته تنگ می‌کند، چرا که سالمندان مجبورند هزینه بیشتری برای درمان و خرید دارو بپردازند و نیازشان به معاینات و مراقبت‌های پزشکی بیشتر است، در حالی که نتایج یک تحقیق بیانگر این واقعیت تلخ است که درصد قابل توجهی از سالمندان به دلیل همین ناتوانی در تامین هزینه‌های درمان خود به پزشک مراجعه نکرده و با بیماری خود دست و پنجه نرم می‌کنند.

یک سالمند 73 ساله که چندسالی از دوران بازنشستگی اش می‌گذرد، با بیان این‌که سالمندان به دلیل شرایط خاص سنی شان همیشه سر و کارشان به دارو و درمان می‌افتد، می‌گوید: شاید این یکی از ویژگی‌های سنی من و بسیاری از هم سن و سال‌هایم باشد که وقتی به دلیل بیماری به پزشک مراجعه می‌کنیم، او نیز برای تشخیص دقیق و درمان، فهرست بلندبالایی از انواع آزمایش و عکس و... را می‌نویسد و به دستمان می‌دهد. آن وقت است که تازه اول نگرانی‌هاست. دغدغه درد و بیماری یک طرف و فکر و خیال هزینه‌های انواع و اقسام عکس و آزمایش‌های ساده و تخصصی هم یک طرف دیگر.

هزینه‌های سنگین درمان، بسیاری از سالمندان بازنشسته را به ستوه آورده است. سالمند دیگری با گلایه از هزینه‌های سنگین برخی آزمایش‌ها و داروها علی‌رغم تحت پوشش بیمه قرار داشتن می‌گوید: با این‌که بیمه هستیم، اما باز هم برای یک عکسبرداری، چند آزمایش ساده، یا یک سنجش تراکم استخوان باید بالای 30 هزارتومان از حقوق بخور و نمیر بازنشستگی را کنار بگذاریم. تازه اگر نیاز باشد که به‌طور مرتب زیر نظر پزشک باشیم و دوره دارویی داشته باشیم که ماهانه باید به‌طور ثابت مبلغی از مستمری را برای هزینه‌های بیماری و درمان کنار بگذاریم.

اما مشکلات و هزینه‌های ریز و درشت زندگی سالمندان بازنشسته تنها به هزینه‌های بیماری و درمان خلاصه نمی‌شود، چراکه گسترده شدن خانواده‌‌ها و پیوستن عروس، داماد و حتی نوه‌ها نیز افزون بر مسائل روزمره، هزینه‌هایی را به سالمندان تحمیل می‌کند.

شرایط، زمانی دشوارتر می‌شود که گاه در خانواده بازنشسته سالمند، گاه یک یا حتی چند فرزند دانشجو نیز وجود دارد و همین مساله سرپرست خانواده را در تامین هزینه‌های زندگی با سختی‌های فراوان مواجه می‌کند.

ضرورت افزایش مستمری‌ها متناسب با تورم

پیش‌بینی افزایش 10 درصدی مستمری بازنشستگان خدمات کشوری و 20 درصدی بازنشستگان تامین اجتماعی در حالی از سوی مسوولان سازمان بازنشستگی کشوری و سازمان تامین اجتماعی مطرح می‌شود که عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شورای اسلامی ‌در گفتگو با «جام‌جم» با اشاره به رشد تقریبی سالانه 20 تا 25 درصدی نرخ تورم در کشور معتقد است هرگونه افزایش سالانه مستمری‌های بازنشستگان توسط سازمان‌های بازنشستگی باید بر مبنای رشد سالانه نرخ تورم باشد تا بتواند قدرت خرید بازنشستگان و خانواده‌های آنها را متناسب با نرخ تورم افزایش دهد.

قوامی ‌در پاسخ به این پرسش که افزایش 10درصدی حقوق بازنشستگان کشوری و 20درصدی بازنشستگان تامین اجتماعی چقدر بر مبنای رشد 20 تا 25درصدی نرخ تورم سالانه است، با بیان این‌که افزایش10درصدی مستمری بازنشستگان کشوری به هیچ وجه متناسب با رشد سالانه نرخ تورم در جامعه نیست، معتقد است: با این رقم در واقع ما به نوعی قدرت خرید این گروه از بازنشستگان را 10درصد کاهش داده‌ایم، اما در مورد بازنشستگان تامین اجتماعی در صورت اجرای افزایش 20درصدی پرداختی‌ها، این رقم تا حدی با نرخ رشد تورم سالانه متناسب‌تر خواهد بود.

وی از مسوولان سازمان بازنشستگی کشوری می‌خواهد با انجام محاسبه دقیق‌تری بر مبنای رشد سالانه نرخ تورم در جامعه، میزان افزایش سالانه مستمری پرداختی به بازنشستگان را تعیین کنند.

قوامی ‌با اشاره به نارضایتی بازنشستگان تامین اجتماعی نسبت به عدم تناسب مستمری دریافتی آنها با بازنشستگان کشوری بر مبنای قانون خدمات مدیریت کشوری می‌گوید: در بودجه امسال، دولت مکلف شده است 2500 میلیارد تومان از درآمدهای خود را بابت جبران عدم تناسبی که در حقوق دریافتی بازنشستگان تامین اجتماعی با دیگر گروه‌های بازنشستگی بوده، اختصاص دهد.

انتظار تا کی؟

تعداد بازنشستگان کم نیست و از همین رو در وهله نخست، دولت و سپس مسوولان سازمان‌های بازنشستگی نمی‌توانند نسبت به مشکلات و دغدغه‌های جمعیت میلیونی بازنشستگان و خانواده‌های تحت تکفل آنها بی‌تفاوت باشند. اگر چه مسوولان سازمان‌های بازنشستگی کشوری و تامین اجتماعی در اظهار نظرهای مختلف از افزایش 10 تا 20 درصدی حقوق و مستمری‌های پرداختی به بازنشستگان و مستمری بگیران تحت پوشش خود خبر داده و آب پاکی را روی دست بازنشستگان ریخته‌اند که امسال هم قرار نیست اتفاق خاصی در افزایش مستمری‌ها رخ دهد، اما نباید فراموش کرد بسیاری از بازنشستگان به همین افزایش‌های هر چند جزیی نیز دل‌ خوش کرده‌اند، در شرایطی که در اوایل ماه سوم سال هستیم،‌ هنوز معلوم نیست جمعیت چند میلیونی بازنشستگان و مستمری بگیران کشور تا چه هنگام از سال جاری باید صرفا برای چند هزار تومان افزایش مستمری‌ها همچنان در انتظار بمانند.

پوران محمدی