راهزنی از نوعی دیگر

او به ماموران گفت: غروب چند روز پیش در یکی از خیابان‌های خلوت شهرک نماز فردیس پیاده به سمت خانه می‌رفتم که ناگهان 2 مرد موتورسوار مقابلم توقف کردند و پس از ضرب و شتم من و 2 دختر جوانی که مرا همراهی می‌کردند با چاقو کیف کمری مرا که حاوی نزدیک به 6 میلیون تومان پول بود ربودند و فرار کردند.

با اظهارات این مرد، ماموران در اولین مرحله اقدام به تشکیل پرونده‌ای با عنوان زورگیری کردند، اما با توجه به همراهی 2 دختر جوان با این مرد، تحقیقات پلیس از شاکی به صورت دقیق ادامه یافت. جعفر در ادامه شکایت خود گفت: چندی پیش برای خرید قطعات مورد نیاز کارگاهم از تبریز به فردیس کرج آمدم و در منزل یکی از بستگانم مستقر شدم و در اولین روز از اقامتم با 2 دختر جوان به نام‌های فاطمه و سعیده آشنا شدم که ابتدا با ترفندهای مختلفی مرا اغفال کردند و طرح دوستی ریختند.

در پی این آشنایی، چند بار با 2 دختر به رستوران و کافی‌شاپ رفتم. 2 دختر جوان متوجه پول‌های داخل کیف کمری‌ام شده بودند، چراکه برای خرید قطعات مورد نیاز نزدیک به 6 میلیون تومان پول نقد و ‌چک مسافرتی حمل می‌کردم. این حادثه نیز در سومین روز از آشنایی من با این دو دختر رخ داد.

با به دست آمدن جزییات بیشتر، پرونده برای ادامه بررسی‌ها روی میز سرهنگ رحمانی، رئیس اداره مبارزه با جرایم جنایی پلیس آگاهی استان تهران قرار گرفت.

پرده دوم / اعتراف متهمان

تحقیقات کارآگاهان پلیس آگاهی استان تهران با چهره‌‌نگاری متهمان ادامه داشت تا این که سعیده در حالی که در شهرک شقایق فردیس تردد می‌کرد از سوی پلیس شناسایی و دستگیر شد.

این متهم زمانی که مقابل افسر پرونده قرار گرفته بود و دخالت در سرقت را انکار می‌کرد وقتی با احتمال ماموران مبنی بر این که زورگیری خیابانی، صحنه‌سازی 2 دختر جوان بوده است، مواجه شد، لب به اعتراف گشود و گفت: در پی اطلاع از وجوه نقدی که همراه جعفر بود، با همدستی فاطمه که متاهل است، نقشه سرقت را طراحی کردیم.

به این ترتیب موضوع را با دوستم حمید، 23 ساله و وحید، 28 ساله (همسر فاطمه) در میان گذاشتم. آنها نیز زورگیری خیابانی را اجرا کردند.

در زمان سرقت با جعفر در خیابان خلوتی حرکت می‌کردیم که براساس نقشه طراحی شده، دوستم حمید به همراه جوان دیگری به نام رسول بر سر راهمان ظاهر شدند و با درگیری صوری، کیف کمری جعفر که حاوی 5 میلیون و 800 هزار تومان چک مسافرتی و یکصد هزار تومان پول نقد بود را ربودند و متواری شدند.

با اعترافات به دست آمده از این دختر 18 ساله، وحید و حمید نیز در شهرک شقایق شناسایی و دستگیر شدند و در برابر ماموران، ارتکاب جرم را پذیرفتند.

در بازرسی از منزل وحید، مبلغ 2 میلیون و 800 هزار تومان از پول‌های مسروقه که زیر فرش پنهان شده بود، کشف شد.

متهمان با توجه به متواری بودن فاطمه و رسول اعلام کردند بقیه پول‌ها در اختیار آنهاست.

هم‌اکنون تلاش پلیس برای دستگیری دیگر متهمان پرونده ادامه دارد و تحقیق از متهمان دستگیر شده با احتمال وقوع سرقت‌های دیگر در حال انجام است.

این متن یکی از هزاران خبری است که چندی پیش در روزنامه‌های کشور منتشر شد تا بار دیگر پرده از یکی از جرایم بردارد. در این قبیل حوادث، در یک طرف ماجرا فردی بی‌خبر از همه جا قرار می‌گیرد که بی‌شک مال یا حتی جان خود را در خطر می‌بیند و در طرف دیگر، فرد یا افرادی که بی‌پروا به مال و جان دیگران دست‌درازی می‌کنند؛ اما چه کسی می‌داند بر سر آدمی که همه چیزش به دست دیگری افتاده و او فقط نگاهی ملتمسانه برایش باقی مانده است چه می‌گذرد.

اما کسی که به سیل گرفتار شده می‌داند سیل یعنی چه و غرش آن چگونه اندام آدمی را به لرزه می‌اندازد. کسی که به زلزله گرفتار آمده است می‌داند ریشتر یعنی چه و آوار چه طعم تلخی دارد و کسی که به چنگ زورگیران گرفتار شده می‌داند طعم چاقو زیر گلو چه معنایی دارد و لرزش بدن و درهم شکسته شدن کلمات و هراس جاری شده در رگ‌ها چه تجربه تلخی است. قدیم‌ها اگر قطاع‌الطریق وجود داشت، مردم هم آمادگی مواجهه با راهزنان را داشتند. تازه حکم او هم مشخص بود و سخت و سنگین، دست و پای خود را می‌باخت.

اما امروز راهزنان دیگر در بیابان و کوه و کمر کمین نمی‌کنند، بلکه در کوچه و خیابان یقه مردم را می‌گیرند و به زور چاقو هر چه قیمتی است از چنگ صاحب آن درمی‌آورند؛ البته قدیم‌تر‌ها راهزنان معرفت بیشتری داشتند چون لااقل به زن و بچه‌های مردم کاری نداشتند، اما امروز این راهزنان شهری از قضا کودکان و زنان را بیشتر به عنوان طعمه انتخاب می‌کنند.

چه روزهایی که صفحه حوادث روزنامه‌ها حکایت نوجوانی را تصویر می‌کنند که مال و اعتماد خود را یکجا در کوچه باخته و به خانه آمده و چه روزهایی که در خلوت خیابان، زنی برای حفظ کیف خود از دست زورگیری موتورسوار، چند متری روی زمین کشیده شده است. این صحنه‌ها چه کم و چه زیاد، چه در خلوت و چه با حضور چند شاهد، تصاویری است که روند بی‌اعتمادی و ترس از خیابان یا معبری خلوت را حکایت می‌کند.

کسی که مورد زورگیری قرار می‌گیرد مال خود را می‌بازد، اما در از دست دادن آرامش و اعتماد، همه مردم مثل او هستند، زخم خورده و برآشفته. پس آنان که در مقام قضا و جایگاه پلیس می‌خواهند با این دزدان از بین برنده آرامش برخورد کنند باید به طلب حق همه مردم از آنان بپردازند و این میان آنچه اهمیت دارد خسارت روحی و اجتماعی است وگرنه مال به دست می‌آید، اما اعتماد و آرامش نه.

آدم‌هایی به نام زورگیر

زورگیری که امروزه به نام یکی از جرایم زیر مجموعه سرقت در کلانشهرها ازجمله تهران شناخته می‌شود دارای 3 منشاء فردی، اجتماعی و خانوادگی است. افراد زورگیر از آنجا که دارای اختلال شخصیتی هستند و معمولا در خانواده‌هایی رشد می‌کنند که زیر سلطه فردی زورگو قرار داشته‌اند این امر سبب ایجاد نوعی حس حقارت و به عبارتی عقده خودکم‌بینی در آنها شده است که پس از ورود به اجتماع سعی می‌کنند با زورگویی به دیگران عقده خود را سرکوب کنند و پذیرای هیچ نوع قانون و مقرراتی نشوند.

از سوی دیگر، جامعه نیز در تربیت افراد زورگیر نقش دارد و برخی از شرایط اجتماعی از قبیل فقر، بیکاری و اعتیاد سبب گرایش افراد به سوی ارتکاب این جرم می‌شود؛ اما اگر چه مسوولیت مقابله با زورگیران به عهده نیروی انتظامی گذاشته شده است و نیز در راستای طرح ارتقای امنیت اجتماعی اقدامات نیروی انتظامی در برخورد با این مجرمان افزایش یافته، اما این نیرو نیز به تنهایی قادر به کنترل و مهار این پدیده نیست، چرا که ریشه این معضل در جای دیگری است.

در واقع ضعف اقتصادی مهم‌ترین عامل شکل‌گیری انواع جرایم ازجمله زورگیری است، زیرا به علت کم‌توجهی نهادهای دولتی برای فراهم کردن نیاز‌های جوانان، نسلی تربیت شده است که از ارتکاب هیچ نوع جرمی واهمه ندارد، پس باید در شکل گیری این معضل جامعه را نیز شریک جرم بدانیم.

اما پروفسور محمدحسین فرجاد، استاد دانشگاه و آسیب‌شناس روانی اجتماعی، زورگیری و عوامل پدید آورنده آن را از زاویه‌ای دیگر مورد بررسی قرار می‌دهد. او می‌گوید: اگر در جامعه‌ای وسایل گذران اوقات فراغت به شیوه صحیح وجود نداشته باشد نوجوانان و جوانان معمولا سعی می‌کنند با روش‌های نابهنجار نیاز‌های خود را برآورده کنند که یکی از این روش‌ها زورگیری است. در واقع این افراد سعی می‌کنند با توسل به ابزار‌هایی آنچه را که می‌خواهند با زور از دیگران مطالبه کنند.

او ادمه می‌دهد: در حال حاضر میزان تجاوزات، چه به صورت ضرب و جرح و چه به صورت تجاوز جنسی بسیار زیاد شده است که علت اصلی آن همان نبود امکانات و گذران نادرست اوقات فراغت است. برای همین است که سازمان‌ها و نهاد‌هایی چون سازمان ملی جوانان، آموزش و پرورش، بهزیستی و تربیت بدنی باید با دقت در این مساله امکانات مربوط به تفریح سالم جوانان را فراهم کنند.

فرجاد البته افراد زورگیر را افرادی بیمار می‌داند که دارای اختلال رفتاری هستند، ولی در عین حال به نقش خانواده‌ها در تربیت فرزندانی که زیر بار زور نروند نیز اشاره می‌کند. او می‌گوید: هر رفتار اجتماعی ابتدا باید در خانواده آموزش داده و پس از آن از طریق مدرسه پیگیری شود، به همین علت لازم است این دو نهاد به فرزندان خود بیاموزند اگر افرادی در جامعه سعی کردند چیزی را به آنان تحمیل کنند که مخالف خواست آنان است، در مقابل آنان بایستند و خواست‌های خلاف میل خود را قبول نکنند.

پلیس چه می‌گوید؟

نتایج بررسی‌های آماری مرکز اطلاع‌رسانی فرماندهی انتظامی استان تهران درخصوص اخبار حوادث حاکی از آن است که بیشتر جرایم سرقت به عنف در داخل خودروها و اخاذی با عنوان جعلی مامور بیشتر به دلیل ناآگاهی برخی شهروندان رخ داده است. از این رو این جرایم با توجه به آسیب‌های جدی که می‌تواند در زمینه فشارهای روانی و ایجاد بی‌بندوباری، بی‌اعتمادی و نبود احساس امنیت به دنبال داشته باشد در اولویت ماموریتی پلیس قرار گرفته است.

مطابق بررسی‌های پلیس، زورگیری به عنوان یک جرم و ناهنجاری در حالی در شهرستان‌های استان تهران بالاترین درصد جرایم را به خود اختصاص داده که بنا به نظر کارشناسان این دسته جرایم عمدتا در مناطقی که ساکنان ان سطح سواد و تحصیلات پایین‌تری دارند به وقوع می‌پیوندد، چراکه بی‌توجهی به برخی مناسبات اداری، قانونی و بی‌اطلاعی از قوانین موجب می‌شود مجرمان با سوءاستفاده از خلا‡های موجود، مرتکب جرایمی همچون زورگیری با عناوین مامور، مسافرکش، مسافر و... شوند.

سرهنگ حمید اندرز چمنی، معاون اجتماعی و ارشاد فرماندهی انتظامی استان تهران در این باره می‌گوید: مشاهده بیشتر این حوادث در شهرستان‌های کرج، شهریار و... حاکی از این است که شهروندان در رویارویی با مجرمان زورگیر آگاهی لازم را ندارند و از این رو مجرمان با عناوین جعلی اقدام به اخاذی و زورگیری می‌کنند. وی با اشاره به انواع زورگیری با عنوان مامور می‌افزاید: اخاذی و زورگیری با عنوان جعلی مامور و کارمند ادارات دولتی و امنیتی یکی از شایع‌ترین جرایم به وقوع پیوسته در استان تهران است، به طوری که برخی سارقان و تبهکاران براحتی می‌توانند لباس پلیس را با پرداختن مبالغ ناچیز تهیه کرده و اقدام به اخاذی و زورگیری کنند. سرهنگ چمنی، بهترین راه پیشگیری از وقوع این جرم را تقاضای ارائه کارت شناسایی هویت از مامور می‌داند و می‌گوید: در صورتی که شهروندان پیش از انجام هر اقدامی، درستی ادعای فرد مراجعه‌کننده را بررسی کرده یا از طریق مرکز فوریت‌های پلیسی موضوع را پیگیری کنند، با کاهش چشمگیری از این جرایم مواجه خواهیم شد.

به گفته معاون اجتماعی نیروی انتظامی استان تهران، در برخی حوادث مجرمان با شگرد مسافرکش‌نما یا مسافرنما اقدام به زورگیری از مسافر یا راننده می‌کنند. در این میان زنان اصلی‌ترین طعمه‌های این افراد هستند و از آنجا که در اغلب موارد زورگیری در پوشش مسافرکش‌نما با 2 یا 3 تن از همدستان راننده در خیابان‌ها و مسیرهای کم‌رفت و آمد به وقوع می‌پیوندد گاه منجر به تجاوز به عنف نیز می‌شود.

مشکلی به نام سلاح سرد

سردار طلایی زمانی که فرمانده انتظامی تهران بزرگ بود در جمع خبرنگاران اعلام کرد 90 درصد زورگیری و سرقت‌های به عنف با استفاده از سلاح سرد انجام می‌شود. او معتقد بود این آمار نشانگر افزایش چشمگیر استفاده از سلاح سرد در کشور است، هرچند برخورد پلیس با اراذل و اوباش و مجرمان نقش موثری در بازدارندگی آنها و کاهش این رقم داشته است.

او البته در حالی این سخنان را ابراز می‌کرد که اکنون مطابق قانون، فروش سلاح‌های سرد جرم نیست و پلیس تنها می‌تواند در زمینه نظارت و کنترل آن فعالیت کند؛ البته استفاده از سلاح سرد در حالی در کشور بلا تکلیف مانده است که افزایش قاچاق سلاح گرم در تهران نیز نگرانی‌های زیادی ایجاد کرده است، هرچند طبق قانون، استفاده از این سلاح‌ها بر خلاف سلاح سرد مجازات در بر دارد.

هم‌اکنون در قانون مجازات اسلامی نیز هیچ ماده قانونی برای منع خرید و فروش یا حمل چاقو و قمه وجود ندارد و پلیس هم نمی‌تواند با حمل‌کنندگان سلاح سرد برخورد قانونی داشته باشد. سرهنگ سلطانی، معاون مبارزه با سرقت پلیس آگاهی تهران می‌گوید: داشتن و حمل سلاح سرد جرم نیست و اگر ماموران پلیس در خیابان به شخصی ظنین شوند و در بازرسی بدنی از وی چاقو یا قمه پیدا کنند نمی‌توانند او را دستگیر کنند، چون چنین قانونی وجود ندارد، اما اگر اثبات شود که وی با استفاده از این وسیله جرمی را مرتکب شده، آن موقع است که قانون اجازه برخورد با آن شخص را به پلیس می‌دهد.

او درباره علت افزایش جرایم با استفاده از سلاح سرد نیز می‌گوید: خریدن، تهیه، حمل و حتی استفاده از چاقو بسیار آسان‌تر از سلاح گرم است. گذشته از آن اماکنی که می‌توان براحتی چاقو یا قمه را از آنجا تهیه کرد بسیار زیاد است، اما سلاح گرم، هم گران‌تر و هم خرید و فروش آن سخت‌تر است و در هر مغازه و کوچه و خیابانی در دسترس نیست، به همین علت میزان جرایم ناشی از حمل و نگهداری سلاح سرد افزایش یافته است.

سکوت یک قانون

در حال حاضر تنها ماده قانونی که بهانه مبارزه با سلاح‌های سرد است، ماده 917 قانون مجازات اسلامی است که به موجب آن هر کس به وسیله چاقو یا هر نوع اسلحه دیگری تظاهر به خودنمایی کرده و در نزاع‌های خیابانی از آن استفاده کند، بنا بر رای دادگاه به 6 ماه تا 2سال حبس تعزیری یا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد. ماده دیگر از همین قانون نیز می‌گوید هر کس به وسیله هیاهو و جنجال یا حرکات برخلاف عادت یا تعرض به اشخاص، نظم و آسایش عمومی را مختل کند یا به ایجاد هراس و تشویش اذهان عمومی بپردازد به حبس تعزیری از 3 ماه تا یک سال یا 74 ضربه شلاق محکوم خواهد شد.

اندکی تعمق در این قانون نشان می‌دهد در قوانین موجود تنها به بحث حمل چاقو و سلاح و ادوات دیگر که زمینه‌ساز جرایم است، اشاره نشده و مشوقان و فروشندگان استفاده از این ادوات و حاملان آن مجرم شناخته نمی‌شوند؛ البته این در شرایطی است که مجلس هفتم شورای اسلامی چند سال پیش کلیات طرح ممنوعیت ساخت، نگهداری و حمل سلاح‌های سرد را به تصویب رسانده، اما هنوز از تصویب نهایی این طرح خبری نیست.

البته در همان زمان برخی نمایندگان مجلس اعلام کردند بر اساس نظر کارشناسان، این طرح جامعیت ندارد، چرا که طبق نظر نیروی انتظامی حمل هر نوع سلاح سرد و چاقو ممنوع است، در حالی که بسیاری از مردم چاقو را برای مصارف خانگی می‌خرند و عقلانی نیست که مجرم شناخته شوند.

مروری بر جزییات طرح ممنوعیت ساخت، نگهداری و حمل سلاح سرد که در پایان مجلس هفتم تدوین شد از مجازات حبس سازندگان، حمل‌کنندگان و فروشندگان سلاح‌های سرد از 91 روز تا یک سال حکایت دارد و البته پیش از اجرا دولت موظف شده است تا مصادیق سلاح‌های سرد و ادوات دقیق مربوط به آن را تعریف کند، اما به نظر می‌رسد نمایندگان مجلس هشتم هنوز به ضرورت برخورد با این‌گونه سلاح‌ها پی نبرده و تردید آنان در ممنوعیت و تعیین مصادیق این وسایل ممکن است در افزایش جرایم مرتبط با آنها موثر باشد.

راه‌هایی برای مقابله با زورگیران

ولی زورگیران هر چقدر هم که خشن باشند می‌توان با آنان مقابله کرد. به این ترتیب اگر فردی در پوشش نیروی انتظامی شما را تهدید به کلانتری، پلیس آگاهی و اداره مبارزه با مفاسد کرد و در بین راه قصد اخاذی از شما را داشت هرگز از حضور در مراکز یاد شده واهمه نداشته باشید و تسلیم خواسته‌های غیر قانونی آنها نشوید. همچنین در صورت بروز این مشکل شماره تلفن، یگان و مقر آنها را بخواهید و قبل از پاسخگویی به آنها مراتب را از طریق شماره تلفن کلانتری محل پیگیری کنید.

این در حالی است که استفاده از وسایل نقلیه عمومی مانند تاکسی و اتوبوس به منظور ترددهای داخل یا خارج شهری اطمینان بخش‌تر است. از این رو توصیه می‌شود بویژه زنان در صورتی که تنها بودند از وسایل نقلیه عمومی استفاده کنند و در صورت استفاده از خودروهای شخصی وضعیت و حرکات راننده را زیر نظر بگیرند و در صورت مشاهده هر گونه حرکت مشکوک از خودرو پیاده شوند و از ماموران انتظامی یا مردم کمک بخواهند.

همچنین در صورت استفاده از خودروهای شخصی قبل از داخل شدن، وضعیت داخل خودرو از قبیل دستگیره، باز و بستن درها و شیشه بالابر و... را بررسی و در صورت مشاهده موارد مشکوک از خودرو پیاده و با به خاطر سپردن شماره پلاک، رنگ و مشخصات خودرو، نیروی انتظامی را مطلع کنید.

هنگام استفاده از مسافر برهای شخصی در صورت مشاهده تغییر مسیر بی‌تفاوت نباشید و موضوع را بسرعت به راننده متذکر شوید. همچنین در صورت استفاده از این خودروها در بین راه از قبول هرگونه خوردنی و نوشیدنی از راننده و سرنشینان خودداری کنید.

همچنین برای رفت و آمد به مناطق حاشیه‌ای و خلوت شهر تا جایی که امکان دارد از وسایل نقلیه شخصی مسافرکش استفاده نکنید و شب‌ها از سوار شدن به خودروهای شخصی اجتناب کنید. در صورت استفاده از خودروهای شخصی، زیورآلات و اشیای قیمتی و وجوه نقد خود را در معرض دید راننده و سرنشینان آن قرار ندهید. در عین حال هنگام انتظار تا رسیدن خودرو سعی کنید در محل‌های خلوت و کم رفت و آمد قرار نگیرید. این در حالی است که اگر خود راننده هستید از سوار کردن افراد مشکوک خودداری کنید.

شب‌ها و صبح زود نیز از انتقال مسافران جوان و مشکوک که کرایه بالاتری پیشنهاد می‌کنند اجتناب کنید و حین انتقال مسافران، مواظب حرکات و حملات احتمالی آنان باشید؛ همچنین از انتقال مسافر به مناطقی که آشنایی ندارید خودداری کنید و در صورت انتقال بکوشید از مسیرهای اصلی و پرجمعیت تردد کنید. سارقان گاه در پوشش خانوادگی، رانندگان را به مناطق خلوت و زیر پل‌ها می‌کشانند. از این رو به محض برخورد با این قبیل مسافران هوشیارانه عمل کنید.

سارقان گاه در مناطق خلوت و کم تردد به بهانه تمام کردن بنزین از رانندگان عبوری تقاضای بنزین می‌کنند، سپس در یک فرصت مناسب به همدستان خود که در فاصله کمتری قرار دارند ملحق شده و آنها را به مناطق خلوت سوق می‌دهند و مبادرت به سرقت به عنف می‌کنند، پس در صورت مواجهه با چنین وضعی مراقب باشید.

مریم خباز