جنگ داخلی طالبان

اگرچه محسود رهبر بلامنازع تحریک‌طالبان نیست و از او به عنوان رهبر یکی از سه شاخه اصلی طالبان پاکستان یاد می‌شود لیکن بی‌شک مشهورترین چهره طالبان پاکستان است. منطقه تحت‌ سلطه او در جنوب وزیرستان طی سال‌های اخیر به سکوی پرتابی برای حملات شبه‌نظامیان علیه نیروهای خارجی مستقر در افغانستان و بهشت امنی برای اعضای فراری القاعده تبدیل شده است.

طی ماه‌های اخیر قاری زین‌الدین محسود که از نزدیکان بیت‌الله تلقی می‌شود سر به طغیان و دشمنی با او برداشته است. زین‌الدین با بسیج هوادارانش به دنبال محدود کردن نفوذ بیت‌الله محسود در منطقه و ترتیب دادن قیامی عمومی علیه اوست.

محمودشاه، رئیس سازمان اداره امنیت دولت پاکستان در مناطق مرزی بی‌قانون پاکستان با افغانستان که تحت عنوان مناطق قبایلی‌نشین تحت کنترل دولت فدرال (FATA) شناخته می‌شوند، می‌گوید: این رقابت‌ها تا حدود زیادی به مهار محسود منجر شده است. او با اشاره به این که زین‌الدین هنوز از قدرت کافی برای از میدان بدر کردن بیت‌الله برخوردار نیست، می‌افزاید: محبوبیت و قدرت او روز به روز در حال افزایش است.

بروز رقابت و خصومت بین رهبران قبایلی و طالبان دورنمای استفاده از شرایط جاری در جهت مهار طالبان را پررنگ‌تر از هر زمان در گذشته کرده است. با این حال بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که قاعده «تفرقه بینداز و حکومت کن» هم محدودیت‌های خاص خود را دارد. این محدودیت‌ها به‌ویژه با توجه به موفقیت طالبان در تضعیف سران قبایل و جلوگیری از مداخله دولت پاکستان یا عوامل آمریکا برای متحد کردن قبایل این گروه رخ می‌نماید.

حمایت دولت پاکستان با پشتیبانی آشکار و نهان آمریکایی‌ها از سران قبایل به تضعیف آنها نزد محلی‌ها ختم شده و به جای آن که قوت گرفتن سران قبایل در برابر طالبان را به همراه آ‌ورد سنگین ‌ شدن کفه ترازو به نفع طالبان را رقم می‌زند. همین مساله موجب شده اسلام‌آباد و واشنگتن این بار از دور شاهد تحولات باشند.

دشمنی تمام‌عیار

خصومت جاری بین زین‌الدین و محسود چندان کهنه نیست. خاستگاه این دشمنی به ماه‌ مارس سال گذشته میلادی بازمی‌گردد. گروهی از نیروهای طالبان با ورود به شهرک تانک سراغ محمود یوسف، از ریش‌سفیدهای قبیله سمن‌خیل که پسرعموی زین‌‌الدین بود را گرفته و او را کشتند.

کشتار ریش‌سفیدهای قبایل با هدف مرعوب کردن اعضای قبیله و به تابعت واداشتن آنها یکی از شیوه‌های متعارف طالبان برای بسط قدرت این گروه است. مدتی بعد از این حادثه بود که افراد مسلح ناشناس یحیی‌خان محسود، برادر کوچک‌تر بیت‌الله محسود را به گلوله بستند و به قتل رساندند.

تا پیش از این تحولات زین‌الدین یکی از متحدان نزدیک بیت‌الله و از فرماندهان ارشد گروه تحت رهبری او بود. این دو قتل بذر کینه و دشمنی را بین این دو و قبایل‌شان کاشت. بیت‌الله تا 5 آ‌وریل امسال به زین‌الدین فرصت داد تا تسلیم شود که با نافرمانی او قول داد جنگی خونین برای گرفتن انتقام خون برادرش به راه بیندازد. او از طریق ریش‌سفیدها برای زین‌الدین و اعضای قبیله‌اش پیغام فرستاد «هر کس سر راه طالبان قرار گیرد، کشته خواهد شد.»

اواخر ماه گذشته بود که شبه‌نظامیان وفادار به زین‌الدین اقدام به توزیع شب‌نامه‌هایی در تانک، شهری کوچک که دروازه وزیرستان‌جنوبی تلقی می‌شود، کردند. در این شب‌نامه‌ها از مردم بومی درخواست شده بود برای مقابله با بیت‌الله به صفوف نیروهای تحت امر زین‌الدین بپیوندند.

زین‌الدین که عزم خود را برای مقابله با بیت‌الله جزم کرده است، سعی دارد مردم محلی را تحریک کند. در شب‌نامه او به قتل 283 ریش‌سفید محلی مخالف بیت‌الله اشاره شده و تاکید شده بود برای پایان دادن به حاکمیت توام با خشونت و سرکوب بیت‌الله مردم محلی باید دست به دست هم داده و در مقابل او بایستند.

گام اول برای درهم شکستن اعتبار بیت‌الله به عنوان کسی که مدعی تلاش برای اشاعه شریعت اسلام است حمله به ادعاهای مطرح شده از سوی او بود. زین‌الدین می‌گوید اگر بیت‌الله واقعا خواستار حرکت در مسیر فرامین اسلام است چرا با نیروهای کشور اسلامی (ارتش پاکستان) وارد جنگ شده است و چرا به زور سرنیزه می‌خواهد قرائت خود از اسلام را به مردم تحمیل کند.

دلمشغولی تازه بیت‌الله

با وجود آن که زین‌الدین به دغدغه تازه‌ای برای بیت‌الله تبدیل شده است لیکن او فاقد توانمندی لازم برای رویارویی تمام عیار با بیت‌الله است. نهادهای اطلاعاتی پاکستان تعداد نیروهای تحت امر زین‌الدین را 2 تا 3 هزار نفر تخمین می‌زنند که در برابر لشکر شبه‌نظامیان وفادار بیت‌الله به استعداد 12 تا 13 هزار نفر حرف چندانی برای گفتن ندارد.

باوجود برتری نیروهای بیت‌الله بروز درگیری با شبه‌نظامیان وفادار به زین‌الدین با توجه به افزایش فشارهای آمریکا و ارتش پاکستان در ماه‌های اخیرا مایه دردسر او خواهد بود به‌ویژه آن که زین‌الدین از حمایت قابل توجهی نزد محلی‌‌ها برخوردار است.

رستم شاه محمود، سفیر پیشین پاکستان در افغانستان با اشاره به نحوه آرایش نیروها در وزیرستان می‌گوید: اگر درگیری بین دو طرف آغاز شود نتیجه آن چیزی جز بروز شکاف در صفوف طالبان در سراسر پاکستان نخواهد بود. محمود که تا همین اواخر مدیر FATA بود، می‌‌افزاید: همین مساله بیت‌الله را به خودداری از اقدامات عجولانه و تامل بیشتر واداشته است.

بروز دشمنی بین زین‌الدین و بیت‌الله برای ارتش پاکستان که هم اکنون در حال انجام عملیاتی تمام عیار علیه طالبان است و همچنین دولت پاکستان که بیت‌الله را مسوول ترور سال 2007 بی‌نظیر بوتو، نخست‌وزیر فقید پاکستان معرفی کرده، خبری خوب و امیدبخش است. این مساله موجب شده شایعاتی پیرامون حمایت پنهان دولت از زین‌الدین بر سرزبان‌ها بیفتد.

هر چند شروع جنگ بین زین‌الدین و بیت‌الله ممکن است به نفع نیروهای آمریکایی مستقر در افغانستان تمام شود برخی تحلیلگران می‌گویند واشنگتن و اسلام‌آباد نباید درصدد دامن زدن به اختلافات قبایل پاکستانی برآیند. اضمحلال سیستم مدیریت قبایلی در مناطق مرزی پاکستان با افغانستان توسط طالبان خلایی به وجود آورده که بروز جنگ بین زین‌الدین و بیت‌الله تنها به تشدید آن کمک می‌کند.

طالبان در غیاب نهادهای دولتی چون دادگاه‌ها، نیروهای امنیت و احزاب سیاسی اقدام به ایجاد شبکه‌ای منسجم برای کنترل مناطق قبایل‌نشین کرده است. با تضعیف بیشتر طالبان به واسطه بروز جنگ‌های داخلی سراسر منطقه به سمت هرج و مرج بیشتر می‌رود که قطعا به نفع دولت پاکستان و نیرو‌های آمریکایی در افغانستان نخواهد بود.

منبع: کریستین ساینس مانیتور
ترجمه: رضا سادات