پیچیدگی‌های جنگ نرم و فرهنگی

سطوح تهدید تغییر جدی کرده است. تهدید، عنصر ثابتی نیست و شکل تهدید، با تغییرات فناوری تغییر یافته است. امروزه صورت جنگ‌ها از نبردهای رودررو به نبردهای اطلاعاتی و روانی و جنگ‌های نرم تبدیل شده است.

در جنگ نرم، دشمنان به آرامی‌ از داخل جبهه خودی ، مقاومت مردم را کاهش داده است و با ایجاد ترس و دلهره و تغییر در ارزش‌ها و باورها،روحیه مردم را برای پایداری و ایستادگی ضعیف می‌کند.

امروزه برای مقابله با تهدیدات جدید باید دانایی را افزایش داد و افزایش دانایی ، توانایی ما را افزایش می‌دهد.

در جهان امروز، علاوه بر استفاده از سخت افزارهای نظامی‌گرایش دشمنان به سوی عملیات اقتصادی، فرهنگی و روانی سوق یافته و تهدیدات جدید دشمن حمله به ساختارهای سیاسی، فرهنگی، اقتصادی و روانی کشور و مردم است. خطر تهدیدات ناشناخته به نحوی است که لازم است هر یک از ما دانش خود را در شناخت تهدیدات جدید افزایش دهیم تا با توسعه ادبیات پدافند غیرعامل بتوانیم برای حفظ خود، خانواده و جامعه‌مان تلاش کنیم.

یادمان باشد برنامه‌های دفاع غیرعامل، بدون بهره‌گیری از سلاح برای کاهش آسیب پذیری ما و افزایش پایداری در مقابل دشمن خارجی برنامه‌ریزی می‌شود و مردم به‌عنوان کسانی که امروزه هدف غیرمستقیم تهدیدات خارجی هستند، لازم است با ابعاد گوناگون پدافند غیر عامل آشنا شوند.

امنیت از مفاهیم آشناست که به معنای حفاظت در مقابل خطرات و داشتن احساس ایمنی خاطر است. حفظ خود و رهایی از ترس به خطر افتادن جان مردم و ترس از به خطر افتادن استقلال کشور، امنیت معنا می‌شود.

پس امنیت شامل همه ابعاد سیاسی، فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی، روانی، فردی و اجتماعی می‌شود و به خطر افتادن امنیت سیاسی، فرهنگی اقتصادی کشور از طریق حفاظت در مقابل تهدیدات عینی و ذهنی و روانی دشمن است. تهدید سخت از طریق به کار بردن ابزار جنگی و نظامی‌برای تحمیل اراده به دیگران انجام می‌شود. تهدیدات نرم نیز وجود دارد که معمولاً دشمنان با استفاده از ابزار سیاسی، اقتصادی و فرهنگی برای ایجاد رعب در مردم و به وجود آمدن شرایط بحران و نگرانی‌های اجتماعی، سیاسی و در خطر قرار دادن ساختارهای سیاسی و اجتماعی کشور آن را در دستور کار خود قرار می‌دهند تا همین مساله به آرامی‌ و نرمی ‌در مردم نوعی میل به عدم دفاع و ایستادگی را به وجود آورد و دقیقاً نوعی عملیات روانی بدون استفاده از سلاح صورت می‌گیرد.

بحران هویت، بحران مشروعیت، بحران مشارکت، بحران نفوذ، بحران اقتدار و بحران توسعه از جمله بحران‌ها و آسیب‌هایی است که می‌تواند کشورها را مورد تهدید قرار دهد و اگر به آن رسیدگی نشود مورد بهره‌گیری دشمن قرار می‌گیرد. در جهان امروز برای دفاع، لازم است به آسیب‌ها و بحران‌های سیاسی اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی توجه کرد تا این‌گونه مسائل مورد سوء‌استفاده دشمنان قرار نگیرد.

هر حرکتی که روحیه یک ملت را هدف گیرد آن را تهدید نرم یا جنگ نرم می‌گویند. مردان سیاست می‌گویند که بزرگ‌ترین کار در تخاصم، تضعیف روحیه طرف مقابل یا جامعه طرف مقابل است. در دوران باستان، کشورها با سروده‌ها و اشعار و رجز خوانی‌ها در میدان جنگ برای تضعیف روحیه طرف مقابل اقدام می‌کردند و امروزه روش‌ها ، تعاریف و مفاهیم تغییر یافته است و در مراحل اولیه با کمک جنگ نرم و ایجاد آسیب در حوزه‌های فرهنگی و اجتماعی و روانی انجام می‌شود.

در جنگ نرم مردم و بخصوص نخبگان و کارشناسان جزو گروه‌های هدف هستند و دشمن سعی می‌کند به طرف مقابل خود اعمال قدرت کند و بدون استفاده از زور و با استفاده از شیوه‌های پیچیده و غیرمستقیم طرف مقابل را به تأیید و انجام اعمال ناخواسته ای وادار می‌کند که در جهت اهداف خود است.

در جنگ نرم، دشمن برای نفوذ و دستیابی به اهداف خود به صورت‌های گوناگون عمل می‌کند. ابتدا با ایجاد تغییر در افکار و آرای نخبگان و کارشناسان برای به‌وجود آمدن تردید در ارزش‌ها و باورها و سپس با ایجاد تغییر در افکار توده‌های مردم و پذیرش اهداف و ارزش‌های مورد استفاده دشمن، فرصت تهدید و اعمال قدرت دشمن عملی می‌شود.

پیچیدگی عملیات روانی و فرآیند اثرگذاری پنهان آن موجب شده است جنگ روانی به عنوان یکی از بُرنده‌ترین سلاح‌های غیر ابزاری در مقابله و تعارض کشورها علیه یکدیگر به شمار آید؛ ابزار و روشی که دشمن خارجی نزدیک به 3 دهه علیه کشور ما به کار گرفته‌اند.

* بخش‌هایی از مقدمه کتاب منتشر نشده دکتر فردرو درباره پدافند غیرعامل