ذوابعاد در زندگی و علم

چه کسی می‌دانست محمد کوچک آن روز سالیانی بعد سینه‌اش جای علوم مختلف، از علم تفسیر و حدیث گرفته که نزد پدر آموخت تا حکمت و عرفان و کلام شود و دستانش‌ یدی طویل شود در علم ریاضیات و فیزیک.

محمد در13 سالگی، همراه پدر به ایران می‌آید و در شهر قزوین خانه‌ای برای زندگی انتخاب می‌کنند. گرچه او 13 سال بیش ندارد، ولی رساله‌ای به خط‌‌خود می‌نویسد؛ رساله‌ای علمی، آن هم در راه آمدن به ایران. تالیف دیگری نیز از او به یادگار مانده که در 16‌سالگی باز هم با دستان کوچکش قلم زده است.

گرچه نمی‌توان تاثیر خانواده اهل علم و شیعه بخصوص پدرش را که از عالمان دین بوده و از محضر شهید ثانی کسب فیض کرده است را نادیده گرفت، ولی همت و عزم و اراده قوی خود شیخ بهایی در تمامی دوران زندگی، وی را به مقامی والا رساند. از همان دوران نوجوانی و جوانی تمامی ابعاد زندگی را در نظر داشت. هم به مسائل جسمانی و دنیوی می‌پرداخت، هم ابعاد روحانی و اخروی زندگی خود را پرورش می‌داد.

بهاءالدین برای کسب علم خود را محدود به یک استاد مدرسه و حتی یک شهر و کشور نکرد. 13 سال در بعلبک زیست و سپس به ایران آمد و از استادان اهل قزوین کسب علم کرد. علاقه‌اش به علم و دانش او را به مشهد، هرات، خراسان و آذربایجان کشاند.علاقه به کسب علم حتی در انتخاب همسر نیز بر او تاثیر می‌گذارد. با دختر شیخ زین‌الدین علی المنشار عاملی ازدواج و دلیل انتخاب را اهل علم بودن اعضای خانواده بخصوص پدر بیان می‌کند.

شیخ علی منشار، شیخ الاسلام اصفهان، پایتخت آن روز ایران بود و پس از وفاتش شاه عباس صفوی این مقام روحانی را به شیخ بهایی واگذار می‌کند.

چنان‌که در کتاب شیخ بهایی آمده: شیخ‌الاسلام کسی بود که در خانه خود به دعاوی شرعی و امر به معروف و نهی از منکر می‌رسید. طلاق شرعی را نیز در حضور او می‌دادند و ضبط مال غایب و یتیم، اغلب به او رجوع داده می‌شد. شاه همه ساله به شیخ الاسلام مواجبی پرداخت می‌کرد.

آثار شیخ بهایی

شیخ بهایی تالیفات بسیاری دارد که 86 مورد از آنها شناخته شده است. از تالیفات مشهورش می‌توان به جامع عباسی که در فقه به زبان فارسی، زبده فی‌الاصول که شرح‌های بسیاری را بر آن نوشته‌اند، فواید الصمدیه فی علم العربیه  که به نام صمدیه معروف است و از متون دروس حوزه‌هاست  حل الحروف‌القرآن، اسرارالبلاغه که سال 1317 در مصر چاپ شده اشاره کرد.

کتاب‌های نام برده گزیده‌ای بود از کتب فقهی، دینی و اخلاقی شیخ. وی در زمینه‌های دیگری چون جبر و ریاضیات نیز تالیفاتی دارد. مانند، جبر و مقابله و حاشیه خلاصه‌الحساب، همچنین کتاب خلاصه`‌الحساب که معروف است به خلاصه‌الحساب و الهندسه که از مولفات بسیار مشهور اوست و مدت زیادی کتاب درسی معمول در ایران بود.

سمیه چراغی