بیکاری مشکل جهانی شد

اریک استوانس، یکی از تحلیلگران بازار کار در مورد رشد بیکاری در کشورهای توسعه یافته و صنعتی می‌گوید: همواره بیکاری مشکل کشورهای فقیر و در حال توسعه جهان و سرمایه‌های کلان کشورهای ثروتمند غربی فراهم‌کننده فرصت‌های شغلی برای ساکنان این کشورها بود؛ ولی متاسفانه هم اکنون بیکاری نه‌تنها مردم کشورهای در حال گذار را درگیر کرده است بلکه ساکنان کشورهای صنعتی نیز از این بیماری بزرگ اقتصادی متضرر شده‌اند. در‌ماه‌های اخیر نرخ بیکاری در ایالات متحده آمریکا و بیشتر کشورهای صنعتی اروپایی رشد کرده است. گزارش اخیر دولت آمریکا نشان از افزایش نرخ بیکاری در این کشور تا مرز 1/8 درصد دارد وپیش بینی‌ها از ادامه روند فزاینده بیکاری تا مرز 12 درصد تا انتهای سال جاری خبر می‌دهد.

اواخر سال 2007 میلادی یعنی پیش از بالا گرفتن بحران اقتصادی، نرخ بیکاری در کشور آمریکا در مرز 3 درصد قرار داشت که به تعبیر اقتصاددانان نرخ طبیعی بیکاری در جامعه آمریکا بود. اداره کار آمریکا در گزارش خود شمار بیکار شدگان آمریکایی در ماه فوریه سال جاری را برابر با 651 هزار نفر اعلام کرد که بیشترین شمار افزایش ماهانه بیکاری طی 30‌سال اخیر است. این اولین بار در تاریخ آمریکاست که برای 3 دوره متوالی بیشتر از 600‌هزار نفر در هر ماه کار خود را از دست می‌دهند و به جمع بیکاران اضافه می‌شوند. در کشورهای فرانسه و انگلیس نیز بیکاری به بالاترین سطح خود طی 15 سال اخیر رسیده است. کشور اسپانیا هم‌اکنون شاهد بیکاری بیشتر از 19 درصدی است و کشورهای اروپای شرقی که بر اثر بحران غرب شاهد کاهش سرمایه‌گذاری و خروج سرمایه‌های موجود بودند نیز با رشد بیکاری مواجه شده‌اند. کارشناسان اقتصادی دلیل رشد بیکاری در سال 2008 میلادی و ادامه آن تا سال جاری را این طور توصیف می‌کنند: «افزایش قیمت نفت و فرآورده‌های نفتی در کنار مواد غذایی در نیمه اول سال 2008 میلادی موجب شد تا بیشتر کشورهای صنعتی جهان وارد رکود شده و سیر فزاینده بیکاری نیز در این کشورها آغاز شد. درسال جاری بیکاری در آمریکا و کشورهای صنعتی اروپا در بالاترین سطح طی یک دهه اخیر است و همین مساله بسیاری از تحلیلگران بازار کار و دست‌اندرکاران اقتصادی را بر آن داشت تا برای مقابله با این مشکل عکس‌العمل نشان دهند. وضع قوانین ممانعت‌کننده از طرح تعدیل نیرو در کشور فرانسه، ارائه دستمزدهای بیکاری برای مدت طولانی‌تر و برخورداری بیکاران از مزایای درمانی و بهداشتی در سطحی بیشتر و بالاتر از گذشته در آمریکا از کارهایی است که برای مقابله با تاثیرات مخرب بیکاری در جهان استفاده می‌شود. مطالعات انجام شده در سازمان‌های جهانی نشان می‌دهد در سال 2008 میلادی متوسط نرخ بیکاری در جهان 30 درصد است، ولی در سال 2009 میلادی متوسط نرخ بیکاری در جهان به نزدیک 40 درصد افزایش می‌یابد؛ البته در مطالعه نرخ بیکاری باید به یک نکته دیگر هم توجه کرد و آن نرخ رشد بیکاری در کشورهاست. به تعبیر دیگر نرخ بیکاری نشان‌دهنده درصد افراد بیکار در جامعه نسبت به کل جمعیت آماده به کار در آن کشورهاست و آمار ارائه شده توسط بانک جهانی و آمار موجود در این گزارش نیز نشان‌دهنده همین نرخ است. نرخ رشد بیکاری تغییر شمار بیکاران نسبت به کل جمعیت را نشان می‌دهد که در سال 2008 میلادی در کشورهای صنعتی دیده شده است. به عنوان مثال نرخ بیکاری در کشور آمریکا درسال 2008 میلادی برابر با 6/4 درصد اعلام شد در حالی که نرخ رشد بیکاری در این سرزمین طی سال جاری بیشتر از 7 درصد بوده است و این نکته برای دست‌اندرکاران اقتصادی این کشور نگران‌کننده است. همین وضعیت در کشورهای صنعتی اتحادیه اروپا نیز وجود دارد. سال 2008 میلادی نرخ بیکاری در اتحادیه اروپا برابر با 5/8 درصد بود، اما نرخ رشد بیکاری در کشورهای این منطقه بیشتر از 12‌درصد اعلام شده است.

رشد بیکاری تنها کشورهای غربی را در بر نمی‌گیرد. سازمان کار کشورهای عربی نیز خبر از رشد بیکاری در این منطقه در عرض یک سال گذشته داده است. براساس گزارش سازمان کار کشورهای عربی، بیکاری در کشورهای عربی با سرعت زیادی در حال پیشروی است و در صورتی که این روند ادامه پیدا کند تا انتهای امسال بیشتر از 17 میلیون نفر در سراسر کشورهای عربی بیکار خواهند بود.مدیر کل سازمان کار کشورهای عربی در سخنرانی خود که پس از ارائه این گزارش انجام داد، گفت: کشورهای عرب افزون بر تامین کار برای 17میلیون بیکار، باید برای 4میلیون جوان که سالانه وارد بازار کار می‌شوند فرصت شغلی ایجاد کنند.وی هشدار داد: کشورهای عربی با بالاترین نرخ بیکاری در 2 دههباخطر روبه‌رو هستند.

مساله نگران‌کننده این است که بیشترین شمار بیکاران در کشورهای عربی را جوانان تشکیل می‌دهند. مطالعات نشان می‌دهد کشورهای عربی بیشترین شمار از جوانان بیکار را دارند و ادامه این روند سبب می‌شود تا در سال 2009 میلادی 25 درصد از جوانان این سرزمین‌ها نتوانند شغل مناسبی پیدا کنند.

کشورهای عربی دارای سریع‌ترین نرخ رشد جمعیت در جهان هستند. جمعیت کشورهای عربی تا پایان سال 2008 به بیش از 4/338 میلیون نفر رسید، در حالی که در سال 2006 حدود 2/319 میلیون نفر بود‌. کشورهای عربی همچنین دارای یکی از بالا‌ترین نرخ‌های بیکاری در جهان هستند و به اعتقاد این سازمان، بیکاری چالش بزرگی برای اقتصاد کشورهای عربی به‌شمار می‌رود. سیاست‌های ضعیف آموزشی، محدودیت بخش خصوصی و محدودیت ظرفیت بخش دولتی برای جذب نیروی کار از مهم‌ترین علل افزایش بیکاری در کشورهای عربی به شمار می‌رود.

عمر موسی، دبیرکل اتحادیه عرب در کنفرانس سازمان کار کشورهای عربی گفت: افزایش جوانان بیکار در کشورهای عربی، مشکل بسیار جدی و مهمی است. نرخ بیکاری میان جوانان در برخی کشورهای عربی به بیش از 66 درصد رسیده است.

افزایش بیکاری در کشورهای مختلف جهان سبب شد تا حتی شاغلان نیز متضرر شوند. مطالعات نشان می‌دهد بر اثر رشد بیکاری و افزایش تقاضا برای کار، کارفرمایان در کشورهای صنعتی طرح کاهش دستمزدها را مطرح کرده‌اند و دستمزد کارگران ساعتی را تنزل داده‌اند. آنها برای تعدیل هزینه‌های تولیدی خود اقدام به کاهش مزایا کردند که با اعتراض اتحادیه‌ها و اصناف مواجه شدند؛ البته هیچ یک از کارگران و کارمندان ثابت اعتراض گسترده‌ای به این طرح نکردند، زیرا در شرایط فعلی اقتصاد جهانی، ترس از دست دادن مشاغل موجود بسیار زیاد بود. سخنگوی اتحادیه کارگران انگلیس در این مورد می‌گوید: پیش از این قوانین سختی بر بازار کار حاکم بود و فرصت‌های شغلی در اختیار متقاضیان قرار داشت؛ بنابراین از یک طرف هیچ یک از کارفرمایان نمی‌توانستند حقوق و مزایای نیروها را کاهش دهند و از طرف دیگر نیروهای شاغل در صورت نارضایتی از شرایط می‌توانستند به سازمان‌های مربوط شکایت کنند و ضمن خارج شدن از این شغل فرصت شغلی دیگری به دست آورند. ولی شرایط کنونی اقتصادی اجازه هیچ یک از این کارها را به نیروها نمی‌دهد. آنها نمی‌توانند هزینه چند ماه بیکاری را بپردازند به این امید که در آینده فرصت بهتری در اختیارشان قرار می‌گیرد.

مونا مشهدی رجبی