یک قلب برای تمام زندگی

این جمله هرچند تکراری است، اما جای تامل دارد. <بیماری قلبی  عروقی نخستین علت مرگ‌و میر در کشور به شمار می‌رود.» البته موضوع وقتی بیشتر جای نگرانی دارد که این آمار را نیز در ادامه جمله بیفزاییم که نزدیک به 40 درصد علت فوت جوانان در کشور به دلیل بیماری‌های قلبی  عروقی است و این آمار بسرعت در حال افزایش است. در این میان باید بیماری‌های قلبی  عروقی را رهاورد دنیای صنعتی برای همه جهانیان دانست، چرا که بیماری‌های قلب در راس علل مرگ هر دو گروه مردان و زنان قرار دارد و براساس آمارهای جهانی 29 درصد علل مرگ و میر در کل دنیا مربوط به بیماری‌های قلبی  عروقی است. اما وقتی درباره بیماری کودکان صحبت می‌شود، همه ناخودآگاه حس ترحم ودلسوزی بیشتری از خود نشان می‌دهیم بخصوص این که بدانیم براساس آمارها از هر هزار تولد، 8 نوزاد با بیماری‌های مادرزادی قلبی به دنیا می‌آیند.

عواملی که باعث بروز بیماری قلبی در جنین می‌شود

به گفته دبیر علمی دومین همایش قلب کودکان،آلودگی هوا و استنشاق مونواکسید کربن موجود در هوای آلوده شهرهای بزرگ در دوران بارداری باعث ابتلای جنین به بیماری‌های مادرزادی قلبی می‌شود.

دکتر پریدخت نخستین‌ داوری می‌افزاید: تاثیر آلودگی هوا بر جنین، به خصوص در خانواده‌هایی که زمینه ژنتیک ابتلا به بیماری‌های قلبی دارند، بیشتر است و بهتر است مادران باردار در صورت امکان در شهرهایی که هوای سالمی دارند، زندگی کنند.

بنابراین به مادران باردار توصیه می‌شود کمتر خود را در معرض هوای آلوده قرار دهند و چنانچه ناگزیر از بیرون رفتن در هوای آلوده هستند، حتما از ماسک استفاده کنند.

نخستین داوری با اشاره به این که دود سیگار نیز در ابتلای جنین به بیماری‌های مادرزادی قلبی موثر است، می‌گوید: دود سیگار چه به صورت سیگار کشیدن مادر باشد و چه به صورت استنشاق دود سیگار محیط و اطرافیان در بروز بیماری‌های مادرزادی جنینی موثر است.

نخستین داوری در باره سایر عوامل محیطی موثر در بیماری‌های مادرزادی قلبی می‌گوید: با توجه به این که بسیاری از داروها دارای اثرات شناخته نشده هستند، مادران باردار در سه ماهه اول بارداری باید از مصرف خودسرانه داروها اجتناب کنند.

در این میان، مادرانی که مجبور به استفاده از داروهای ضد تشنج، صرع و ضدافسردگی هستند، در دوران بارداری باید تحت نظر پزشک این داروها را مصرف کنند.

دبیر علمی دومین همایش قلب کودکان ایران با تاکید بر این که 3 ماهه اول بارداری بسیار مهم است، می‌گوید: در این دوران مادر به هر دلیلی حتی یک سرماخوردگی کوچک به پزشک مراجعه کند، حتما باید پزشک را از باردار بودن خود مطلع کند تا ناخواسته گرفتار عوارض برخی داروها نشود.

ابتلای مادر به بیماری‌های ویروسی در 3 ماهه اول بارداری نیز یکی دیگر از عوامل محیطی موثر در ابتلای جنین به بیماری‌های مادرزادی قلبی است که در این میان، بیماری سرخجه بیشترین تاثیر را دارد و در واقع حدود 35 درصد از مادرانی که در دوران بارداری به سرخجه دچار می‌شوند، نوزاد آنها به بیماری‌های مادرزادی قلبی مبتلا خواهد شد.

به همین علت به دخترانی که در سن ازدواج قرار دارند توصیه می‌شود قبل از بارداری، واکسن سرخجه دریافت کنند. در این میان عوامل محیطی دیگری همچون ابتلای مادر به دیابت، استرس مادر، چاقی و برخورد با اشعه ایکس در دوران بارداری در ابتلای جنین به بیماری‌های قلبی مادرزادی موثر است.

در ضمن عوامل ژنتیک و کروموزومی نیز در بروز بیماری مادرزادی قلب موثر است و با ازدواج‌های فامیلی به علت انتقال ژن معیوب، احتمال ابتلا به بیماری‌های مادرزادی قلبی نیز افزایش می‌یابد.

نخستین داوری با اشاره به این که خانواده‌هایی که دارای فرزند مبتلا به بیماری مادرزادی قلب هستند، قبل از بارداری بعدی باید مشاوره ژنتیک انجام دهند؛ می‌گوید: خانواده‌هایی که دو فرزند مبتلا دارند، احتمال تولد فرزند بعدی با بیماری مادرزادی قلبی تا سه برابر افزایش می‌یابد و خانواده‌ای که سه نفر از اعضای درجه اول (پدر، مادر، فرزند) مبتلا هستند، احتمال این که فرزند بعدی هم مبتلا باشد، 50 درصد افزایش می‌یابد.

ایران؛ پیشرو در درمان بیماری‌های قلبی کودکان

هم‌اکنون بیشتر بیماری‌های قلبی کودکان در داخل کشور قابل درمان است و ایران در ردیف کشورهای پیشرفته جهان در این زمینه قرار دارد.

به گفته دکتر محمد مهرانپور، پزشکان و مراکز درمانی ایران چه از نظر درمان طبی و دارویی و چه از نظر درمان‌های جراحی بیماری‌های قلب کودکان توانمند هستند. وی با اشاره به این که بیشتر بیماری‌های قلبی کودکان، مادرزادی است، می‌افزاید: بیماری‌های مادرزادی قلب در 3 ماهه اول دوران جنینی که ساختمان قلب کامل می‌شود، با استفاده از اکوکاردیوگرافی جنین قابل تشخیص است.

این فوق تخصص بیماری‌های قلب کودکان، با بیان این که یکی از ناهنجاری‌های قلب، نامنظمی‌های ضربان قلب جنین است، می‌گوید: در بیشتر موارد، چنانچه این مشکل بموقع تشخیص داده شود و درمان‌های مناسب ارائه شود، بی‌نظمی ضربان قلب بهبود می‌باید و نوزاد سالم متولد خواهد شد.

وی با بیان این که پیشرفت طب در زمینه بیماری‌های قلب در دو سه دهه اخیر شگفت‌انگیز بوده است، اضافه می‌کند: بسیاری از بیمارانی که تا 50 سال پیش تصور می‌شد بیماری آنها درمان نشود، اکنون می‌توانند براحتی درمان شوند و زندگی طبیعی پیدا کنند.

در شرایطی که بر اساس آمارهای کلی از هر هزار تولد زنده، 8 نوزاد با بیماری‌های مادرزادی قلبی به دنیا می‌آیند، هیچ کودکی برای جراحی قلب به خارج از کشور منتقل نمی‌شود، از 50 سال گذشته بیماری مادرزادی قلب شناخته شد و روزبه‌روز پیشرفت کرد تا به جایگاه ویژه‌ای در دنیا رسید. از سال 1355 تربیت دستیار فوق‌‌تخصص قلب کودکان در بیمارستان قلب شهید رجایی صورت گرفت که در آن زمان تعداد متخصصان این رشته 5 نفر بود که هم اکنون این تعداد به 80 نفر رسیده است.

با افزایش تعداد متخصصان قلب کودکان و افزایش تجربه جراحان قلب، اکثر بیماری‌های قلبی در ایران قابل درمان بوده و اعزام بیماران به خارج از کشور به صفر رسیده است، بعلاوه ما به کشورهای همجوار از جمله عراق، افغانستان و جمهوری آذربایجان نیز خدمات ارائه می‌کنیم.

دومین همایش قلب کودکان ایران برای ارتقای سطح علمی این متخصصان و آگاهی آنها از دستاوردهای روز این شاخه پزشکی با حضور بیش از 500 تن از متخصصان قلب داخلی و خارجی توسط انجمن قلب کودکان ایران 14 تا 16 اسفند در تالار امام (ره) مجتمع بیمارستانی امام (ره) تهران برگزار شد.

هدف از برگزاری این همایش تبادل دانش متخصصان قلب کودکان و متخصصان رشته‌های وابسته به قلب و عروق از جمله جراحی قلب، بیهوشی قلب با متخصصان با تجربه خارج از کشور جهت افزایش سطح دانش و در نتیجه خدمات‌دهی بهتر به بیماران بود.

این همایش با موضوعاتی درباره بیماری‌های مادرزادی قلب، اینترونشن، اکوکاردیوگرافی، جراحی قلب کودکان، بیهوشی قلب و مراقبت‌های ویژه، تصویربرداری و اکوی قلب جنین و پرستاری بیماری‌های مادرزادی قلب برگزار شد. تعداد مقالات پزشکی رسیده حدود 95 مقاله بوده که از بین آنها 80 مقاله برای سخنرانی و ارائه پوستر پذیرفته شد.

در این همایش پروفسورBagethe از سوئیس، پروفسور قریشی از انگلستان، پروفسورBerger،lei از آلمان، پروفسورGalal از عربستان سعودی و پروفسور کاکاوند از آمریکا حضور داشتند.

این همایش دارای سه کارگاه بود که در کارگاه روز اول از متخصصان انجام اقدامات مداخله‌ای دعوت شده بود و روز دوم کارگاه نیز مربوط به افزایش فشارخون ریوی کودکان و در روز سوم، کارگاه به بستن سوراخ‌های قلبی با دستگاه جدید از کشور آلمان اختصاص داشت.

ضمن آن که چهار میزگرد هم در این همایش برگزار شد که موضوعات آن شامل تصویربرداری، بیماری جابه‌جایی عروق بزرگ، آریتمی کودکان و جراحی فونتنت بود. در روز آخر این همایش، دو جایزه ویژه برای بهترین مقاله و بهترین معرفی بیمار اهدا شد.

بهاره صفوی