گزارشی از سفر به یک روستای ناشناخته
یک روستا ، یک قرآن
در بازگشت در جاده پر پیچ و خم کوهستانی فهمیدم حواسم را در آنجا جا گذاشتهام. در روستایی ناشناخته و زیبا در دل کوهستانهای سرزمین غیرت و غرور کردستان. روستایی بر بلندای کوه در دل درهای سرسبز روستایی با درختان سربرافراشته و چشمههای زیبا. روستایی غریب. آری اینجا روستای «نگل» است.
روستایی در میان کوههای سر به فلک کشیده که در شمال به کوه آزادحسنعلی، از شمالغربی به کوه کوره میانه و دره کانی چرمو، از جنوب به کوه قژاکان، از جنوب شرق به کوه پل چرمو، از شمال شرق به رسنی دره و از غرب به دره کاچول میرسد و رودخانه شوشیر که در جنوب نگل جاری است.
آب و هوای این روستا در بهار و تابستان معتدل است که این امر شاید مدیون شوشیر و چشمههای فراوان منطقه باشد و در پاییز و زمستان هوایی سرد و خشک بر این منطقه حکمفرماست.
این روستا دارای باغهای فراوانی است که درختانی همچون سیب، هلو، زردآلو، توتفرنگی، توت سفید، گلابی، گردو، انگور و سنجد دارد و اگر در مزارع آن هم گشتی بزنید، میتوانید گندم، جو، عدس، لوبیا، ذرت و نخود را بیابید.
زراعت و باغداری بخشی از فعالیت معیشتی این جمعیت کوچک است. براساس سرشماری سال 1375، افراد ساکن 1809 نفر بودند که در سال 1385 به 2300 نفر افزایش یافته است. دامپروری و دامداری هم بخش دیگری از فعالیت مردم نگل است؛ تولید انواع لبنیات و محصولات دامی و بویژه روغن حیوانی بسیار مرغوب که طعم آن فراموش نشدنی است. اگر جایی زنبورها را دیدید، تعجب نکنید. این دره عسلی بسیار خوب دارد که برخی از اهالی را به کار کندو و پرورش زنبور مشغول کرده است. صنایعدستی این منطقه هم زیباست و شاید زیباترین و مهمترین محصول آن جاجیم باشد که در طرحها و رنگهای زیبا و بیبدیل بافته میشود. از دیگر صنایعدستی میتوان به قالی و سجاده که هنر دست زنان روستاست، اشاره کرد. معماری روستای نگل هم زیباست.
خانههایی که در شیب تند منتهی به دره دیوار به دیوار به صورت پلکانی با مصالحی همچون سنگ، چوب و کاهگل جای گرفتهاند. ساختمانهای جدید که مصالح امروزی همچون آهن، سیمان و آجر دارند نیز در آن میان دیده میشود.
خانههایی دو طبقه که طبقه زیرین آن محل نگهداری دام و علوفه است و به آن «گهور» یا «کوزه رخ» میگویند و طبقه فوقانی استراحتگاه مردمان پرتلاش این روستاست. لباس مردمان این روستا مانند دیگر مناطق کردنشین است.
لباس مردان شامل نیمتنه کردی، شلوار کردی، شال، دستار و گیوه است و لباس زنان هم پیراهنهای بلند که زیبایی و شادی رنگ آن مسافران را به وجد میآورد و سربند (روسری)های الوان که بسیار هنرمندانه همچون لباسهایشان تزئین شده است. مردم روستا توجه خاصی به غذاهای محلی خود دارند که به دلیل تازگی مواد اولیه آن بسیار لذیذ است؛ غذاهایی به یادماندنی همچون کباب سنتی، قاورسه و کشکه کین.
موسیقی کردی و ترانههای زیبا که به زبان محلی کردی (سورانی) است با نوای نی و تنبک و دف آمیخته میشود و به همراه رقص محلی «سیجاد» که در زبان کردی به معنی سه بار است نمایشی بیبدیل را خلق میکند.
این روستا هم نگهبان بخشی از تاریخ ایران است. از آثار تاریخی این روستا میتوان به قلعه یزدگرد سوم بازمانده از دوران ساسانی اشاره کرد و مکانی ههوار نامیده میشود که مردم برای مراسم و سنن در آنجا گرد هم میآیند.
و اما نگین آثار و زیبایی روستای نگل یک جلد کلام الله مجید، معروف به «قرآن نگل» است؛ قرآنی با قدمت هزار ساله.
جایگاه این قرآن برای مردم این روستا بسیار مهم است و بالاترین قسم خود را به آن میخورند و قسم دروغ به آن را گناهی نابخشودنی میدانند
قرآن نگل قرآنی است بزرگ و زیبا که کتابت آن به خط کوفی بر چرمی به رنگ قهوهای است و ضخامت صفحات آن و تشابهی که با پوست دارد، به پوست آهو شهره شده است. طول صفحات این قرآن 40 سانتیمتر و عرض آن 35 سانتیمتر است و هر صفحه آن به 14 آیه منور شده است. این قرآن دارای شماره آیات مطلا و نقشهای گیاهی است که زیبایی دو چندان به کلام الهی داده است.
محققان شیوه نگارش و اعراب گذاری آن را به سدههای 4 و 5 بعد از هجرت مربوط میدانند و مردم این قرآن را منسوب به خلیفه سوم و آن را یکی از4 قرآن میدانند که کتابت شده و به 4 نقطه دنیا فرستاده شده است.
جایگاه این قرآن برای مردم این روستا بسیار مهم است و بالاترین قسم خود را به آن میخورند و قسم دروغ به آن را گناهی نابخشودنی میدانند. این قرآن زیبا را در مسجد روستا نگهداری میکنند و روزانه دهها نفر برای دیدن آن به مسجد نگل میروند.
در سال 1370 گروهی «قرآن نگل» را به سرقت بردند که با تلاش شبانهروزی مردم و مسوولان انتظامی منطقه این قرآن نفیس به جایگاه اصلی خویش بازگشت و به دستور رهبر معظم انقلاب برای محفوظ ماندن آن جایگاهی محکم و مطمئن برای نگهداری این قرآن ساختهاند.
چگونگی انتقال این قرآن به این روستای کوچک در کوچههای تاریخ گم شده است ولی داستانی که مردم در این باره روایت میکنند، از این قرار است که روزی گلی زیبا توجه چوپانی را که برای چرای گوسفندان به منطقه آمده بوده، جلب میکند. او وقتی بوته گلی از زمین بیرون میآورد، گودالی پدیدار میشود که در آن صندوقی را مییابد که این قرآن در آن وجود داشته است. بعدها مسجدی در این محل بنا میکنند و نام آن را «نوگل» میگذارند و به مرور زمان به «نگل» تغییر میکند.
از مراسمها و آیینهای مربوط به نگل میتوان به بزرگداشت بازگشت قرآن نگل، آتشبازی در نوروز، مراسم ختمتلیله و دراویش اشاره کرد. مراسم بزرگداشت قرآن هر ساله به شکرانه بازگشت قرآن نگل به جایگاه اصلیاش برگزار میشود و مردم در این روز به دعا و قربانی کردن میپردازند. از مراسم دیگر میتوان به مراسم درویشها که در خانقاه همراه با دعا و رقص عرفانی است، اشاره کرد. اعیاد مذهبی برای مردم روستا بسیار مهم است و جشنهای قربان، فطر و ولادت و بعثت حضرت رسولص را باشکوه برگزار میکنند.
چشمه شفابخش نام یکی از چشمههای روستاست که مردم زیادی را برای گرفتن شفا به روستای نگل میکشاند.
برای رفتن به نگل میتوانید از جاده آسفالته شهرهای سنندج و مریوان استفاده کنید و سفر خوشی را در دفتر خاطرات خود به یادگار بگذارید.
بهمن سرداری
گفت و گو
