زخمی بردیواره معده

زخم معده، 20 درصد از موارد معده درد را تشکیل می‌دهد. اغلب اوقات افراد در تشخیص میان زخم معده و زخم اثنی‌عشر دچار اشتباه می‌شوند اما این دو بیماری از علایم متفاوتی برخوردارند. برای مثال هنگامی که افراد مبتلا به زخم معده هستند در حالت سیری کامل از غذا در ناحیه معده احساس درد می‌کنند ولی در موارد ابتلا به زخم اثنی‌عشر فرد در حالت گرسنگی درد معده دارد.

یکی از علائم زخم معده اکراه داشتن از خوردن غذا و بی‌اشتهایی است زیرا فرد بیمار با خوردن غذا احساس درد بیشتری در ناحیه معده دارد. بنابراین اغلب افرادی که مبتلا به زخم معده هستند از وزن لازم و کافی برخوردار نیستند.

ممکن است زخم معده علائم ظاهری خود را به صورت درد معده نشان ندهد و تنها به صورت خونریزی‌های گوارشی تظاهر پیدا کند بنابراین حتی اگر افراد در ناحیه معده احساس درد نداشته باشند این عامل نشان دهنده بهبود و یا عدم ابتلای آنها به زخم معده نیست. لذا افراد باید برای درمان زخم معده خود حتی اگر برای مدتی هیچ اثری از خود نشان ندهد به طور مرتب به متخصص گوارش مراجعه کنند.

زخم معده، علت شایع سرطان معده نیز محسوب می‌شود. لذا الزامی است پس از درمان و بررسی اولیه، آندوسکوپی مجدد توسط پزشک صورت گیرد و وجود تومور زود تشخیص داده شده و از بدخیم شدن آن پیشگیری شود.

به گفته متخصصان، اگرچه عموما عواملی چون استرس، غذاهای محرک و یا عوامل دیگری در رژیم غذایی با بروز این مشکل در ارتباط است، اما عامل بیشتر زخم‌های معده باکتری موسوم به هلیکوباکتر پایلوری است.

با یک آزمایش خون و سایر روش‌های تشخیص بیماری می‌توان دریافت که آیا عامل این بیماریای عفونت است یا خیر؟

هلیکوباکتر

اسمش به هر چیزی می‌خورد الا به باکتری که معلوم شده است علت زخم اثنی‌عشر، زخم معده و ورم معده در 90 درصد از افراد است. هلیکو باکتر پیلوری یک باکتری مارپیچی متحرک است که به‌طور عمده در مخاط پوششی معده یافت می‌شود و میزان ابتلا در جمعیت‌های مختلف متفاوت است.

تا 30 سال پیش درمان زخم معده و اثنی‌عشر مبتنی بر مصرف داروهای ضد اسید (شربت‌ها و قرص‌های آلومینیوم ام.جی) مسکن‌های گوارشی (هیوسین. کلینیدیوم. ، بلادونا‌و ....) رژیم غذایی ساده و استراحت بود؛ اما در سال‌های بعد با استفاده از آندوسکوپی امکان تشخیص علت اصلی زخم معده و اثنی‌عشر و در واقع تشخیص هلیکوباکتر فراهم شد.

علاوه بر روش آندوسکوپی از طریق آزمایش سرم خون نیز می‌توان برای تشخیص این باکتری استفاده کرد.

با ظهور و کشف هلیکوباکتر پیلوری مشخص شد که اگر این باکتری با درمان مناسب ریشه کن شود هم زخم سریعا خوب می شود و هم در آینده عود نخواهد کرد.

سن ابتلا به این باکتری نیز متفاوت است و در کودکان، بزرگسالان و حتی سالمندان هم مشاهده شده است. این باکتری واگیردار است و از طریق آب و مواد غذایی، دست آلوده و ترشحات دهانی قابل انتقال است.

این باکتری براحتی و با دوره درمانی یک، دو و یا سه هفته‌ای قابل درمان است اما در صورت مزمن شدن و بی‌توجهی به درمان آن ممکن است به سرطان لنفوم منجر شود.

بر طبق بررسی‌ها، میکروب هلیکو باکتر پیلوری، که زمینه ساز ابتلا به سرطان‌های گوارشی است، در معده بیش از 80 درصد از مردم وجود دارد.

پزشکان علت ابتلا به این باکتری را فقدان رعایت بهداشت و پیروی از رژیم غذایی نامناسب می‌دانند و معتقد هستند که با تغییر شیوه‌های تغذیه‌ای در جامعه و رواج عادات نامناسب غذایی، شیوع زخم‌های گوارشی و سرطان‌های گوارشی هشداردهنده است.

ورم معده

استفاده بیش از حد غذاهای چرب و ادویه‌دار، غذاهای آلوده و پرخوری می‌تواند باعث ایجاد ورم معده شود.

دکتر حسن خدمت، در تعریف بیماری ورم معده می گوید : متخصصان گوارش، ورم معده را تورم بافت معده و تشخیص وجود التهاب با انجام پاتولوژی، قرمزی و زخم‌های سطحی که در آندوسکوپی معده دیده می‌شود، تعریف می‌کنند.

وی با بیان این‌که احساس سنگینی، تورم و برآمدگی ناحیه بالای شکم که مردم به عنوان ورم معده می‌شناسند، به تنهایی اهمیت ندارد، ادامه می‌دهد: اگر این علائم با بقیه علائم گوارشی همراه باشد و حداقل یک ماه طول بکشد، باید به پزشک مراجعه کرد.

این متخصص گوارش، یک مسمومیت غذایی ساده، مسمومیت‌های خیلی شدید، عفونت معده ناشی از میکروب هلیکو باکتر، مصرف انواع مسکن‌ها (آسپیرین، بروفن، ایندومتاسین، دیکلوفناک)، مصرف الکل، سیگار و استرس را از علل پیدایش بیماری ورم معده می‌داند؛ میکروب هلیکوباکتر پیلوری یکی از علل مهم پیدایش ورم معده است و رعایت اصول بهداشتی شخصی و عمومی منجر به پیشگیری از این بیماری خواهد شد.

این متخصص گوارش با تاکید بر درمان ورم معده ناشی از میکروب هلیکوباکتر می‌گوید: درمان نشدن این بیماری منجر به زخم اثنی‌عشر و معده و حتی سرطان خواهد شد.

تغذیه سالم و ورزش

خوردن میوه ‌و سبزیجات تازه، پرهیز از خوردن غذاهای چرب و سرخ کرده، پرهیز از غذاهای فاسد و مصرف غذای سالم به همراه ورزش از مهم‌ترین عوامل پیشگیری از ابتلا به سرطان‌های دستگاه گوارش هستند.

مصرف غذای سالم تا حدود‌40 درصد از ابتلا به سرطان‌های دستگاه گوارش را کاهش می‌دهد.

استرس، مسکن‌های ضدالتهاب، سیگار، عوامل ارثی و خانوادگی نیز علاوه بر هلیکوباکتر از عوامل زخم‌های گوارشی محسوب می‌شود.

انجام دادن حرکات ورزشی خصوصا پیاده‌روی برای افرادی که دچار زخم معده و زخم اثنی‌عشر هستند، بسیار مفید و ضروری است.

براساس تحقیقات عواملی همچون استرس، ناراحتی‌های عصبی فکری و بالا بودن اسید معده در ایجاد زخم معده و اثنی عشر دخیل هستند؛ بنابراین یکی از راه‌های پیشگیری از زخم معده و اثنی‌عشر انجام ورزش به صورت مداوم است.

یافته‌ها نشان می‌دهند که‌ 72 درصد افرادی که پیاده‌روی می‌کنند و انجام دادن ورزش را در برنامه روزانه خود قرار می‌دهند کمتر مبتلا به زخم اثنی‌عشر می‌شوند و ترشح اسید معده در آنها به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابد.

این در حالی است افرادی که تحرک کمتری دارند و یا به‌طور کلی از انجام ورزش یا حرکات نرمشی خودداری می‌کنند؛‌50 درصد بیش از افراد ورزشکار به انواع زخم‌های دستگاه گوارشی مبتلا می‌شوند.

همایون برادران نصیری