مجلس تصمیم می‌گیرد

تصویب لایحه حبس‌زدایی

ساناز 19 ساله ! تنها کسی است که هربار قصد دارم از مجازات‌های جایگزین حبس بنویسم، جلوی چشمم ظاهر می‌شود، او را در کارگاه خیاطی بند زنان زندانی زندان اوین دیدم، نشسته بود و به اردکی پارچه‌ای سوزن می‌زد و معصومیت روزهای کودکی‌اش را نه ابروهای نازک کرده‌اش از او گرفته بود، نه لحن به قول خودش «داش مشتی» حرف زدنش.

کد خبر: ۲۳۶۲۵۸

ساناز، هنوز ساناز بود، 19 ساله. راست یا دروغ، گفت جرمش کیف‌زنی است و وقتی من تکرار کردم: «کیف‌زنی؟»! بغض کرد: «مجبور بودم، تو که جای من نیستی...» گفت: «اینجا خوبه، تازه من یه عالمه دوست دارم» و اشاره کرد به زن کناری‌اش که بعدتر وقتی گفتم: «آنها که شوهرشان را کشته‌اند، دستشان را ببرند بالا»! آن زن بلافاصله دستش را بالا برد و گفت: «من! من شوهرم را کشته‌ام»!

ساناز از خنده ریسه رفت و یکی از ارشد‌ها بخاطر مزه‌پرانی‌هایش به او تشر زد.

گفت: «اینجا خیلی خوبه»! و من از خیالم گذشت که معنای خوب بودن چقدر نسبی است که کاش ساناز، اگر اسمش واقعا ساناز بود، در زندان نبود و اصطلاحات زندان را یاد نمی‌گرفت و نمی‌دانست چطور می‌شود مواد مخدر را طوری در بدن جاسازی کرد که زندانبان‌ها نفهمند و توفیق اجباری گوش کردن به تجربیات زنان ویژه‌ای که هم بندش بودند ، نصیبش نمی‌شد و نمی‌دانست چطور می‌شود سر کسی را برید و چطور باید از کسی زور گرفت و چطور باید با کسی کتک‌کاری کرد و... کاش قاضی‌ای که ساناز را محاکمه کرده بود، او را به زندان نمی‌فرستاد، کاش می‌شد قاضی، حکم دیگری را جایگزین این حبس کوتاه، اما مخرب کند، کاش...

اصرار رئیس قوه، بی‌تفاوتی قضات

اما ساناز فقط یکی از 600 هزار زندانی است که هرسال بر اساس آمارهای ارائه شده از سوی قوه قضاییه؛ مهمان زندان‌ها می‌شوند و گرچه قضات می‌توانند مجازات‌هایی جایگزین زندان را برای آنان در نظر بگیرند، ترجیح می‌دهند به شیوه‌ای سنتی آنان را به زندان بفرستند و بر تعداد زندانیان بیفزایند.

این پافشاری قضات بر مجازات زندان در حالی صورت می‌گیرد که آیت‌الله هاشمی شاهرودی، رئیس قوه قضاییه و دیگر مسوولان عالی قضایی کشور بارها دیدگاه خود را در قبال مجازات زندان منفی اعلام کرده‌اند و بر لزوم زندان زدایی تاکید کرده‌اند که اصلی‌ترین دلیل آن علاوه بر ناکارآمد بودن زندان در اصلاح بزهکاران، انباشته شدن بیش از ظرفیت زندان‌ها از زندانی است.

اگر مجلس بجنبد

گرچه غلامحسین الهام، وزیر دادگستری معتقد است؛ ظرفیت‌های عدم استفاده از زندان هم‌اکنون به‌‌طور کامل در کشور فراهم است و قضات کشور جرات و توانایی اعمال قوانین جایگزین حبس را برای مجرمان ندارند، با این حال به نظر می‌رسد تاخیر مجلس در تصویب نهایی لایحه مجازات‌های جایگزین نیز در بی توجهی قضات نسبت به اعمال این دست مجازات‌ها بی تاثیر نبوده است ، چراکه در صورت استفاده قضات از مجازات‌های جایگزین بدون تصویب کامل مجلس، ممکن است رای آن‌ها رنگ و بوی اعمال سلیقه شخصی بگیرد و این همان نکته‌ای است که دکتر بهرام بهرامی، قاضی دیوان عالی کشور در گفتگو با مهر عنوان می‌کند.

در همین خصوص، الهام هم هفته گذشته در دیدار از زندان ساری خطاب به خبرنگاران، بر لزوم تصویب کامل و هرچه سریع‌تر لایحه حبس زدایی تاکید کرد و گفت: مجازات حبس غیرانسانی است و باید حذف شود و با تصویب لایحه حبس‌زدایی از سوی مجلس ضمانتنامه‌های اجتماعی جایگزین حبس خواهد شد.

به گفته این مسوول، مجلس وظیفه دارد هرچه سریع‌تر این لایحه را تصویب کند، زیرا اکنون دولت هزینه‌های اجتماعی فراوانی را در زندان‌ها متحمل می‌شود.

با این همه حتی اگر مجلس نیز لایحه مجازات‌های جایگزین را به سر انجام برساند وآن را به شکل کامل اعمال کند ، به نظر می‌رسد هنوز فرهنگسازی و آموزش‌های لازم درباره اهمیت استفاده از مجازات‌های جایگزین برای قضات انجام نشده است و گرچه آنها گاه می‌توانند در مواردی، با اعمال کیفیات مخففه برخی مجازات‌ها را به جزای نقدی تبدیل کنند، اما هنوز این شیوه تنبیهی در دستگاه قضایی، ناشناخته و مهجور به نظر می‌رسد.