سرزمین نفرین شده

هیچ‌کس جز خود گونو نمی‌داند این عمارت چقدر خرج برداشته است اما مهندسی که طرح اولیه آن را تهیه کرده اعتقاد دارد این بنا چیزی در حدود 5 میلیون دلار برای گونو آب خورده است. این بنا هنوز برای اقامت آماده نشده است. حسگرهای امنیتی همین اواخر در نقاط مختلف فضای سبز عمارت نصب شدند و سامانه تشخیص افراد مجاز برای ورود به عمارت که تلفیقی از اسکنرهای قرنیه و اثر انگشت هستند توسط متخصصان راه‌اندازی شدند. چه او برای سال جدید به خانه جدیدش اسباب‌کشی کند و چه نکند برخلاف میلیون‌ها زیمبابوه‌ای که زندگی‌شان به دلیل تحلیل رفتن اقتصاد این کشور که زمانی جواهر آفریقا خوانده می‌شد، تیره‌وتار شده تعطیلات سال نو شیرینی خواهد داشت. مردم زیمبابوه این روزها با قطع مداوم آب و برق، کمبود مواد غذایی و وحشت از اشاعه وبا دست و پنجه نرم می‌کنند.

تاکنون 1000 نفر به دلیل اپیدمی شدن وبا جان خود را از دست داده‌اند و براساس خوشبینانه‌ترین گمانه‌‌زنی‌ها 21 هزار نفر دیگر در حال دست‌وپنجه نرم کردن با این بیماری هستند در حالی که دورنمای روشنی برای مهار این اپیدمی به چشم نمی‌خورد.

مری گوندا، زنی خانه‌دار در حالی که در صف طولانی جلوی باجه یکی از بانک‌های حراره ایستاده تا آخرین موجودی خود را برداشت کند، می‌گوید: کریسمس چه لذتی دارد وقتی مردم پولی برای خرید نیازهای خود ندارند؟ او با آهی بلند می‌افزاید: اگر بتوانیم برای سال نو هدیه‌ای خریداری کنیم چیزی جز روپوش مدرسه برای بچه‌ها نخواهد بود.

پالیماگا مالانی، بیوه نابینای 67 ساله که این روزها سرگرم نگاهداری از 7 کودکی است که والدین خود را به دلیل ابتلا به ایدز از دست داده‌اند در خانه‌ای زندگی می‌کند که از اتاق‌های تعویض لباس عمارت گونو هم کوچک‌تر است. او تمامی تلاش خود را به عمل آورده تا با دریافت مقرری از یکی از کلیساهای محلی بچه‌ها را سیر نگاهدارد. بیماری که موجب شده او بینایی خود را از دست بدهد قابل درمان است، اما قادر به تامین هزینه جراحی برای بازیافتن بینایی‌اش نیست.

زیمبابوه تا سال 2000 میلادی سبد نان تمامی مناطق جنوبی آفریقا و از بزرگ‌ترین صادرکنندگان تنباکو تا زمانی بود که موگابه اجرای طرح توقیف مزارع سفیدپوستان را با ادعای تقسیم آنها بین خرده زارعان سیاهپوست آغاز کرد. اجرای طرح اصلاحات ارضی با خشونت همراه شد و به محکومیت عملکرد دولت زیمبابوه از سوی دادگاه عالی آفریقا منجر شد. بدتر آن‌که زمین‌های مصادره شده به‌جای آن‌که بین خرده زارعان تقسیم شود در اختیار هواداران موگابه و اعضای ارشد حزب حاکم زانو پی‌اف قرار گرفت. این اقدامات روند تولید محصولات کشاورزی در زیمبابوه را مختل کرد و خاستگاه شکل‌گیری بحرانی شد که به فرار یک‌سوم جمعیت کشور  به خارج و گرفتار آمدن نیمی از کسانی که در کشور باقی ماندند در دام فقر و نداری منجر شده است. گونو به عنوان دست راست موگابه یکی از کسانی است که بیشترین نفع را از این تحولات برده است. یکی از منتقدان بی‌شمار گونو که زمانی از تجار سرشناس حراره بود و اکنون به سان دیگر زیمبابوه‌ای‌ها مردی بی‌مکنت است، می‌گوید: گونو که همین اواخر برای یک دوره 5 ساله دیگر به ریاست بانک مرکزی گمارده شد در حال غارت کشور است. او با لحنی کنایه‌آمیز می‌افزاید: بانک مرکزی دیگر بانک مرکزی نیست بلکه مرکزی برای انجام عملیات بانک و سروسامان دادن به دارایی‌های گونو است. به واقع‌ گونو که فعالیت خود در بانک مرکزی زیمبابوه را به عنوان آبدارچی شروع کرد دکترای مدیریت استراتژیک از یکی از دانشگاه‌های آموزش از راه دور تایید نشده آمریکا دارد. او آن‌قدر زمین زراعی دارد که حساب‌ آنها از دستش خارج شده است با این حال مزارع او تفاوتی جدی با دیگر مزارع مصادره‌ای و واگذار شده به هواداران زانوپی‌اف دارند. تمامی این مزارع فعال هستند و سودی سرشار برای او به ارمغان می‌آورند.

سال گذشته او یک مجموعه بزرگ دامداری را با دسیسه‌چینی تحت تملک خود درآورد که زمانی 2 درصد کل شیر مصرفی زیمبابوه را تامین می‌کرد. این دامداری در حال حاضر تنها 4 بز و چند گوسفند دارد در حالی که صد‌ها گاو آن که زمانی منشا تامین شیر حراره بودند؛ ناپدید شده‌اند. در حالی که همه چیز در زیمبابوه سیری قهقرایی را طی می‌کند بزرگ‌ترین مزرعه گونو به‌فاصله 75 کیلومتری حراره به یمن 2 مدیر سفید‌پوست کاملا فعال است. وقتی آب کافی در دسترس نیست آب مورد نیاز این مزرعه با شبکه آبیاری‌ که با هزینه هنگفتی ساخته شده آب را از مخزنی به فاصله 40 کیلومتری تامین می‌کند. این مخزن طبیعی در واقع برای تامین آب مورد نیاز ساکنان حراره ساخته شده است اما در حالی که مردم از دسترسی به آب آشامیدنی سالم محروم شده‌اند ذخایر آبی آن در اکثر مواقع به مزرعه گونو منتقل می‌شود.

در دسترس نبودن آب آشامیدنی سالم علت اصلی اشاعه وبا در زیمبابوه است  و تاکنون جان 224 تن را درحرازه گرفته در حالی که9 هزار نفر دیگر به این بیماری مبتلا هستند. مناطق اعیان‌نشین پایتخت هم از آب آشامیدنی سالم و تصفیه شده محروم هستند اما ثروتمند‌ان با ایجاد چاه‌های عمیق و استفاده از دستگاه‌های تصفیه آب نیازهای خود را مرتفع می‌سازند. وقتی گونو در سال 2003 میلادی به ریاست بانک‌مرکزی زیمبابوه رسید نرخ تورم 619 درصد بود اما اکنون تورم به بیش از 231 میلیون درصد رسیده است. فقر دامنگیر همه از جمله کارکنان دولت شده تا آنجا که پاداش پایان سال پرداختی به نیروهای پلیس ارزشی معادل یک سنت در بازار سیاه این کشور دارد.

شاید به همین دلیل است که هیچ‌کس از برگزاری تظاهرات اعتراض‌آمیز روز جمعه علیه گونو برای دومین بار طی یک ماه گذشته در حراره شگفت‌زده نشد. شرکت‌کنندگان در این تظاهرات اغلب کارمندان دون‌پایه دولتی بودند که از وضعیت معیشتی خود به ستوه آمده‌اند و وقتی برای دریافت حقوق ناچیز خود به بانک‌ها مراجعه کرده بودند با وجود انتشار اسکناس‌های 1، 5 و 10 میلیارددلاری با فقدان پول نقد در بانک‌ها مواجه شده بودند.

مترجم: حسین شریعت