نمادهای مقدس ترکیه

مشاجره ناشی از پخش فیلم مستند آتاتورک بویژه بادرنظر گرفتن 70 سال گرامیداشت وی از زمان مرگش قابل انتظار بود. این فیلم بدلیل به تصویر کشیدن شخصی مورد ستایش به عنوان انسانی غیر مقدس مورد هجمه قرار گرفت. توصیف آتـاتـورک بـه صـورت فردی دائم‌الخمر، بدخلق و گاهی گوشه‌گیر اضطراب زیادی در بین کسانی که نیاز دارند قهرمان‌شان قدیسی پاک‌زی باشد ایجاد کرده است.

البته این مشاجره فقط به دلیل موجی که انتشار کتابی راجع به لطیفه هنیم، همسر اول آتاتورک در سال 2006 ایجاد کرده بود، بوجود نیامده است. ایپک جالشیلار، نویسنده کتاب مذکور بخاطر خدشه دار کردن خاطره بنیانگذار ترکیه محاکمه شد ولی همانند بسیاری دیگر که به علت نوشتن در باب مسائل حساسیت برانگیز محاکمه می‌شوند، تبرئه شد.

استقبال دنیز بایکال، رهبر حزب جمهوریخواه خلق از عضویت بانوان محجبه در این حزب نگرانی‌های متفاوتی را ایجاد کرده است. نصب سمبل حزب به یقه شخصیت‌های دور از ذهن جهت جذب آنان رسمی معمول در میان رهبران احزاب سیاسی ترکیه است و بایکال نیز این کار را در مورد بانوانی که به نشست حزب جمهوریخواه خلق در سلطان غازی آمده بودند، انجام داد.

آیا حزب جمهوریخواه خلق حمایت خود از مبانی سکولار را تغییر داده و به امید پیشی گرفتن از حزب حاکم عدالت و توسعه تلاش دارد تا قبل از انتخابات مارس 2009 بانوان محجبه را به سوی خود جذب کند؟

باید به یاد داشت که حزب جمهوریخواه همان حزبی است که سال گذشته در مقابل تلاش‌های حزب حاکم عدالت و توسعه برای لغو ممنوعیت حجاب در دانشگاه‌ها مقاومت کرد. این همان حزبی است که با آبستراکسیون رای‌گیری پارلمان درباره نامزد ریاست‌جمهوری طی بهار به تنش‌های سیاسی دامن زد زیرا نمی‌توانست حضور یک زن محجبه در کاخ ریاست‌جمهوری را  بپذیرد.  این همان حزبی است که برای تعطیلی حزب عدالت و توسعه مبارزه کرد و از دعوی دادستان عالی ترکیه پشتیبانی کرد. پس این چرخش از برای چیست و آیا انتخابات قریب‌الوقوع محلی می‌تواند توجیه کافی برای این تغییر را ارائه دهد؟

طی انتخابات عمومی در ماه جولای نیز شاهد تحولات قابل توجهی در اردوگاه حزب عدالت و توسعه بودیم. دبیرکل سابق حزب جمهوریخواه خلق به حزب عدالت و توسعه پیوست و به عنوان نماینده این حزب به رقابت پرداخت . وی همچنین به عنوان عضو کمیته اجرایی به مقامات عالیه این حزب پذیرفته شد. مساله عجیب این است که وی قبلا سکولاری پروپاقرص بود و به حزبی تعلق داشت که با تمامی مظاهر احزاب دینی مخالفت می نمود.

حزب جمهوریخواه خلق و اعضایش همواره مذهب را مساله‌ای بین فرد و خدا می‌دانستند و حجاب را ابزاری در دستان سیاست‌بازانی که فقط می‌خواهند از طریق این تکه لباس به مقاصد سیاسی خود دست یابند.

بایکال با دفاع از تصمیمش راجع به گشودن در حزب جمهوریخواه خلق بر روی این بانوان در واقع از انحصاری سخن می‌گوید که حزب عدالت و توسعه در مورد کسانی دارد که روسری بر سر می‌کنند و سرخوردگی‌ای که این بانوان بدلیل نداشتن جایی دیگر برای رفتن حس می‌کنند. شاید هم اینک جای دیگری موجود باشد.

به موازات اینکه حزب جمهوریخواه خلق، افق‌های دیدش را گسترده کرده و به بانوان محجبه به عنوان اعضا و حامیان بالقوه خود توجه می‌کند آیا ممکن است پیشاهنگان سکولار این حزب شروع به اندیشیدن انتقادی درباره آتاتورک نیز کنند؟ با نزدیک شدن زمان انتخابات محلی گام‌های برداشته شده حزب جمهوریخواه خلق گرچه کوتاه است ولی گسترش فضای مشارکت را نشان داده و از این رو حرکتی مناسب تلقی می‌شود. البته نباید اقدام این بانوان در مورد حضور در گردهمآیی حزبی در حالیکه حزب مورد بحث، همواره از نحوه پوشش آنان انتقاد می‌کرد را نیز نادیده گرفت.

امید است که چند قطبی شدن مابین محافل سکولار و مذهبی در ترکیه که باقیمانده سال 2008 را درهم ریخت به سوی اوضاع متفاوت و خوش بینانه‌تری در سال 2009 حرکت کند و مهمتر اینکه در حین اینکه حزب جمهوریخواه خلق برای جلب توجه بانوان محجبه به عنوان بدیل تلاش می‌کند حزب حاکم عدالت و توسعه نیز برای حفظ قدرتی که در ماه جولای بدست آورده، سخت‌تر بکوشد چراکه به نظر می‌رسد این قدرت گیری حزب مذکور را خموده و از خود راضی ساخته است.

بـا آنکه حزب جمهوریخواه خلق از خاطره آتاتورک پاسداری می‌کند ولی تغییر موضع آن درباره بانوان دین‌دار نشان می‌دهد که این حزب نیز قادر است به غیر از خود دیگران را نیز دیده و در سیاست هایش تجدید نظر کند.

از آنجایی که این حزب یکی از تابوهای ترکیه را شکست شاید امیدی هم باشد که در راستای شکستن تابوی دیگری که بر فضای عمومی ترکیه حاکم است، فعالیت کند یعنی سرسپردگی به مصطفی آتاتورک.

مترجم: یعقوب نعمتی وروجنی